Breytingin óveruleg

Fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar gefur ekki til kynna mikla stefnubreytingu frá tíð ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri grænna. Vissulega er fjárfestingaráætluninni slátrað og nokkrum skattstofnum hafnað en að öðru leyti virðist ekki mikið breytast. Niðurskurðinum er fyrst og fremst mætt með aðgerðum á borð við sameiningu heilbrigðisstofnana og aukna skattlagningu á fjármálastofnanir.

Skattahækkanir einkenna áætlun stjórnvalda miklu frekar en skattalækkanir, sem kemur mér og líklega öllum kjósendum þessara tveggja flokka á óvart. Sjálfstæðisflokkurinn hefur lengi beitt sér fyrir lágum sköttum og minnkandi umsvifum ríkisins. Alla vega í orði. Óveruleg skattalækkun á millitekjufólk (0,8 prósentustig) skilar einstaklingum litlu sem engu á meðan 11,3 milljarðar eru sóttir aukalega til fjármálafyrirtækja í slitameðferð með hækkun á bankaskatti og útvíkkun hans.

Að sama skapi er fyrirhugaður gistiskattur á sjúklinga hugmynd sem ekki er ný af nálinni. Ég verð að viðurkenna að ég hef enga trú á því að þetta nái fram að ganga í þinginu, enda eru tekjurnar af skattinum litlar.

Allir geta þó verið sammála um að jákvætt er að stöðva skuldasöfnun ríkisins. Það var reyndar planið hjá gömlu ríkisstjórninni en plön hennar gengu ekki alltaf upp. Til að mynda átti hallinn á ríkissjóði í ár að vera nokkrum tugum milljarða minni en stefnir í. Það verður því mjög spennandi að sjá hvort plan þessarar ríkisstjórnar um 500 milljóna króna afgang gangi upp.

Hins vegar er alveg ljóst að sama hvað ríkisstjórnin hefði gert, það hefði alltaf vakið óánægju. Það hefði alltaf verið óánægja með meiri niðurskurð, aukna skuldsetningu eða meiri hækkun skatta.

Kosningaloforðin hvergi sjáanleg

Aðalsteinn Kjartansson / adalsteinn@skastrik.is

Skorið verður niður um samtals tólf milljarða króna í fjárlögum næsta árs. Það samsvarar tekjum af auðlegðarskatti og hækkun á veiðigjaldi á útgerðirnar en ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks gerði að forgangsverkefni í sumar að hætta við hvort tveggja. Niðurskurðinum er fyrst og fremst náð með því að hætta við fyrirhuguð verkefni síðustu ríkisstjórnar sem kynnt voru í sérstakri fjárfestingaáætlun en segja má að sú áætlun hafi verið sett undir fallöxina. Þessar aðgerðir eiga að skila 5,8 milljarða króna sparnaði í ríkisrekstrinum. Almennar hagræðingar eiga að skila 3,6 milljarða króna sparnaði og sértækar hagræðingaraðgerðir 2,6 milljörðum.

Kosningaloforðin falin

Kosningaloforðin sem framsóknarmenn og sjálfstæðismenn fóru fram með fyrir síðustu kosningar virðast hvergi sjáanleg í frumvarpinu. Ekki á að gefa í hvað varðar málefni Landspítalans og lítið er um skattalækkanir. Frambjóðendur beggja flokka lofuðu auknu fjármagni til Landspítalans í kosningabaráttunni en í fjárlagafrumvarpinu eru þessir peningar ekki sjáanlegir. Slegið er af 600 milljóna króna sérframlagi til tækjakaupa sem fyrri ríkisstjórn gerði ráð fyrir en í frumvarpinu segir að verið sé að endurmeta þörf spítalans fyrir tækjakaup.

Einu skattalækkanirnar sem kynntar voru með fjárlagafrumvarpinu var 0,8 prósentustiga lækkun á milliþrepi tekjuskatts og tilfærsla á einnota bleyjum úr efra virðisaukaskattþrepi í það neðra. Hins vegar felur frumvarpið í sér hækkun á sérstökum bankaskatti og hann er færður yfir á fjármálastofnanir í slitameðferð. Sátt virðist ríkja hjá flestum flokkum með bankaskattinn en Sjálfstæðisflokkurinn lofaði þó öllu öðru en skattahækkunum í kosningabaráttunni.

Þjóðmenning

Í frumvarpinu er nýr málaflokkur, þjóðmenning, sem heyrir undir forsætisráðuneytið. Málaflokkurinn hefur verið Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni forsætisráðherra sérstaklega hugleikinn og meðal annars er minnst á slíka menningu í stjórnarsáttmálanum. Flutningur þeirra mála sem tilheyra þjóðmenningu er ein af helstu skýringum mikillar aukningar útgjalda forsætisráðuneytisins, sem er eitt ódýrasta ráðuneytið. Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu eiga 896 milljónir króna að fara í þjóðmenningu.

Græna hagkerfið og verkefni tengd vernd sögulegra og menningartengdra byggða og fornleifa, Þjóðminjasafn Íslands, Minjastofnun Íslands, Fornminjasjóður og Húsafriðunarsjóður eru fjárlagaliðirnir sem tilheyra þjóðmenningu. Þrátt fyrir mikla áherslu á þjóðmenningu verður fé til málaflokksins þó skorið niður. Aðeins græna hagkerfið og verkefni tengd vernd sögulegra og menningartengdra byggða og fornleifa fær aukin framlög en það er nýr fjárlagaliður sem hefur aldrei verið á fjárlögum áður.

Óútfærður gistináttaskattur á sjúklinga

Það sem líklega hefur vakið mest umtal í fjárlögunum er fyrirhugað gjald sem greitt skal af sjúklingum sem þurfa að leggjast inn á spítala. Lítið er hins vegar vitað um gjaldtökuna annað en að hún miðast við 1.200 krónur á dag. Kristján Þór Júlíusson heilbrigðisráðherra sagði í kvöldfréttum RÚV gjaldið ekki leggjast á þá sem lakast standa, eins og langveik börn, aldraða og öryrkja.

Gjaldið hefur verið gagnrýnt harkalega í umræðum um fjárlögin í fjölmiðlum og á netinu. Umræðan virðist snúast um prinsippið að heilbrigðisþjónusta eigi að vera gjaldfrjáls og að þetta sé skref í ranga átt. Guðbjartur Hannesson, fyrrverandi velferðarráðherra, er einn þeirra sem hafa gagnrýnt gjaldið. Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna, kallaði legugjaldið gistináttaskatt í umræðum á Alþingi um stefnuræðu forsætisráðherra á miðvikudag. „Þetta er dæmi um val stjórnmálamanna sem hefur afleiðingar á líf Íslendinga allra – og kannski er besta dæmið um val nýi gistináttaskatturinn sem öfugt við þann gamla á ekki að leggjast á heilbrigða erlenda ferðamenn heldur fárveikt fólk sem hefur ekkert val heldur neyðist til að leggjast inn á spítala og eyða þar nótt,“ sagði hún í ræðunni.

Fjárlagavinnan í þinginu fram undan

Þrátt fyrir að frumvarpið sé komið fram og muni líklega ekki breytast í veigamiklum atriðum er öll fjárlagavinnan í þinginu sjálfu eftir. Fjárlaganefnd, undir stjórn Vigdísar Hauksdóttur, mun taka frumvarpið til meðferðar að lokinni fyrstu umræðu um málið sem hófst á fimmtudag. Sú vinna getur vissulega breytt ýmsu en andi fjárlaganna – hin mikla áhersla á aðhald til að freista þess að ná hallalausum rekstri – mun líklega ekkert breytast.

Verðum að viðurkenna eigin takmarkanir

Atli Þór Fanndal / fanndal@skastrik.is

„Fólk ætti að byrja á að viðurkenna fyrir sjálfu sér, sem er ekki auðvelt, að það veit mjög lítið og erfitt er að hafa skoðun á svona flóknum málum,“ segir Anna Heide Gunnþórsdóttir, hagfræðingur og kennari við Háskóla Íslands, þegar hún er beðin um ráðleggingar til handa kjósendum sem vilja kynna sér fjárlög næsta árs. Anna kennir hagfræðilega ákvarðanatöku við háskólann. „Ef þú heldur að þú vitir allt þá ferðu ekki að kynna þér neitt. Það fer illa í fólk að vera sagt að það sé ekki nógu vel að sér í málum en það er satt og á við okkur flest.“

Hún segir að því miður sé það svo að í hugsun okkar séu takmarkanir, sem og ýmsar skekkjur. Þær hafi áhrif á hugsunarhátt og hvernig við metum upplýsingar og tökum ákvarðanir í framhaldinu. Þegar Anna er beðin um að nefna dæmi um slíkt sem tengist fjárlögum bendir hún á að í hugsunum flestra okkar sé ákveðin „jákvæðnisskekkja“, það er sú trú að framtíðin beri nánast sjálfkrafa í skauti sér betri tíma. Þessi hugsanaskekkja hafi þróast meðal mannkynsins því hún hjálpar fólki að þrauka við erfiðar aðstæður. „Þegar kemur að fjárlögum er það frekar algengt að þau standist ekki. Ég man eftir þessu þegar ég var lítil. Þetta er staðreynd sem er einnig vel þekkt í sambandi við fjáráætlanir fyrirtækja,“ segir Anna um hvort mögulegt sé að forsendur fjárlaganna séu ef til vill of jákvæðar.

Pólitísk söluvara

Fjárlög ársins 2014 eru fyrstu fjárlögin í sex ár sem gera ráð fyrir afgangi í ríkisfjármálum en tekjur ríkisins eiga að verða rúmlega 500 milljónir. Forsenda fjárlaganna er tæplega þriggja prósenta hagvöxtur, sem ekki er hægt að telja öruggt að náist. Anna segir mikilvægt fyrir þá sem hafa áhuga á að kynna sér fjárlögin og meta kosti þeirra og galla að setja sig í spor þeirra sem leggja þau fram. Kjósendur verði að spyrja sig, væru þeir í sporum til dæmis fjármálaráðherra, hvað þeir myndu segja við kjósendur til að tryggja eigið endurkjör. „Það sem stjórnmálamenn gera alltaf er að slá fram fléttum sem vekja tilfinningar hjá kjósendum. Sami hópur skilur ef til vill ekki fjárlögin enda eru þau flókin. Kjósendur eiga svo að hafa skoðun á þessu, ekki satt? Stjórnmálamenn geta stjórnað kjósendum með einföldum orðum og frösum, til dæmis talað um að bæta stöðu heimilanna. Þeir afnema virðisaukaskatt af bleyjum eða tala um eftirlitsiðnaðinn. Það er slagorð sem vekur tilfinningar hjá mörgum Íslendingum sem elska frelsi.“

Tilfinningar ráða för

Stjórnmál snúast oftar en ekki um hvað fólki finnst en ekki um hvernig það metur upplýsingar sem eru þeim aðgengilegar. Þess vegna var Anna spurð hvort áherslan á hallalaus fjárlög gæti verið byggð á tilfinningagrunni fremur en nauðsyn. „Það finnst öllum gott að heyra svona slagorð; hallalaus fjárlög,“ svarar Anna og bætir við að hugsanlega sé skekkja í kröfunni um hallalaus fjárlög. Mögulega telji kjósendur það mun jákvæðara en það endilega er við núverandi aðstæður. Því sé mögulega of mikil áhersla lögð á að ná jöfnuði í fjárlögum í samanburði við aðra þætti. Hins vegar sé einnig afar dýrt að skulda. Fólk verði að reyna að setja sig inn í þessi mál, þótt þau séu flókin.

Ekki blekkja sjálfan þig

Margar hættur eru til staðar þegar taka þarf erfiðar og flóknar ákvarðanir eins og um fjárlögin. Í tilfellum þar sem fólk hefur lítinn skilning eða þekkingu er það samt oft fljótt að mynda sér skoðun. „Fólki finnst að það þurfi að hafa skoðun, ekki satt, til að hafa þá tilfinningu að það hafi einhverja stjórn í þessum heimi. Við höfum samt auðvitað minni stjórn á hlutunum en við viljum viðurkenna. Við viljum oft blekkja okkur sjálf varðandi það hvað við vitum mikið og þá hæfileika sem við teljum okkur hafa. Fólk vill líka öryggi, við viljum hafa þá tilfinningu að við skiljum hvað er að gerast í heiminum og landinu,“ segir Anna. Hún bendir fólki á að hugsa til hrunsins. „Við erum enn að reyna að skilja hvað gerðist í hruninu og í raun vita kjósendur svo sem ekkert um hina raunverulegu fjárhagsstöðu Íslands.“ Hrunið er dæmi um flókna atburðarás sem tvinnast saman við erfiða ákvarðanatöku. Það sama má segja um fjárlögin og um hvort tveggja má segja að skilningur vaknar fyrst þegar horfst er í augu við eigin vanmátt.

Kurteisi orðin að andófi

Atli Þór Fanndal / fanndal@skastrik.is

„Það spáir ekki góðu fyrir þingveturinn og stjórnmálin fram undan hvað er komin gríðarlega mikil harka í íslenska pólitík,“ segir Svanur Kristjánsson stjórnmálafræðiprófessor þegar hann er spurður um viðbrögð hans við fjárlögum næsta árs. Svanur var tregur til að spá sérstaklega fyrir um komandi vetur enda sagðist hann líkt og aðrir ekki geta annað en komið með tilgátur.

Hann lýsir þó áhyggjum yfir hörkunni sem virðist vera að myndast innan stjórnmálaflokkanna. „Ég ráðlegg eiginlega öllum að lesa vandlega yfirlýsinguna hans Gísla Marteins. Hvað er hann að segja? Hér er maður sem er í stjórnmálum og hann er í stjórnmálaflokki. Hann segist ætla að draga sig til baka vegna þess að þessi stjórnmál, og þá er hann að tala um stjórnmálin í Sjálfstæðisflokknum, séu svo hatursfull að hann geti eiginlega ekki lagt það á sjálfan sig að taka þátt í þessu,“ segir Svanur og bætir við að þessi þróun eigi sér líka stað í landsmálunum.

Vinatengsl áður fyrr

„Áður fyrr voru alltaf hörð átök en það voru vina- og kunningjatengsl þvert á flokkslínur, bak við tjöldin. Ég tek bara dæmi úr bókinni um Ólaf Thors eftir Matthías Jóhannessen. Þar er hægt að sjá hversu náin tengslin milli sjálfstæðismanna og sósíalista voru. Það er þrátt fyrir að nýsköpunarstjórnin hafi sprungið og þessir flokkar hafi ekki unnið saman í pólitík. Eftir sem áður voru sterk vina- og fjölskyldutengsl.“ Svanur er áhyggjufullur yfir því að þetta sé að hverfa. Harkan sé svo mikil að rými sé ekki fyrir þess konar vinskap.

Borgarpólitíkin í rétta átt

Þrátt fyrir að nefna Gísla Martein sem fórnarlamb hörku íslenskra stjórnmála segir Svanur að í Reykjavík hafi tekist betur en annars staðar að ná samstöðu milli flokka. „Í Reykjavík hefur náðst að skapa andrúmsloft sem gengur þvert á stjórnmálaflokka; raunar er það kraftaverk að Besta flokknum hafi tekist það. Að maður eins og Gísli Marteinn skuli ekki vilja vera í pólitík vegna þess að hann óar við þessu hatri er merkilegt,“ segir Svanur og bætir við að fólk ætti að íhuga þetta vel.

Harðari deilur en færri ágreiningsefni

Þrátt fyrir harðnandi orðræðu og meiri deilur segir Svanur merkilegt að skoða fjárlög ársins. Í grófum dráttum séu þau sams konar fjárlög og vinstristjórnin lagði fram. Hann segir að fjárlögin fjalli um 570 milljarða en raunar sé deilt um 20 milljarða. „Stjórnarandstaðan myndi væntanlega vilja bæta við svona tíu milljörðum í útgjöld og hækka skatta um tíu milljarða sömuleiðis. Þú sérð bara hvað þessi pólitík er orðin út og suður að núverandi stjórn sem er til hægri, við skulum segja miðju-hægristjórn, er að leggja sérstakan skatt á fjármálafyrirtækin í landinu. Það er skattur upp á ellefu milljarða. Getur þú ímyndað þér hvað frjálshyggjumenn landsins segðu ef vinstristjórn væri að leggja ellefu milljarða skatt á fjármálafyrirtæki?“

Kurteisi orðin eitt form uppreisnar

Píratar eru nokkurs konar uppreisnarafl íslenskra stjórnmála. Svanur segir flokkinn merkilegan mælikvarða á þróun mála. Þrátt fyrir að vera andófsflokkur séu forsvarsmenn Pírata málefnalegir og yfirvegaðir. Er uppreisnin þá ekki falin í því að vera málefnalegur? „Jú, það er það sem ég er að segja. Þessi yfirvegun og það að vera málefnalegur gengur ofan í kjósendur,“ segir Svanur og vonar að þessu felist merki um að veturinn verði ekki jafn harður og ætla mætti af fyrstu dögum nýs þings að dæma, sem og yfirlýsingu Gísla Marteins.

Mátturinn og dýrðin

Atli Þór Fanndal / fanndal@skastrik.is

Auðvelt er að gleyma á Íslandi nútímans að hér á landi býr hópur fólks sem trúir af djúpri sannfæringu. Í lok mars birti Morgunblaðið litla frétt um væntanlega trúarhátíð - Hátíð vonar. Þar kom fram að til landsins kæmi Franklin Graham, prédikari og sonur Billys Graham, ásamt erlendum tónlistarmönnum. Þar var sérstaklega nefndur Michael W. Smith, kristin rokkstjarna sem trúuðum er vel kunnug eins og Skástrik komst að á Hátíð vonar.

Í kringum 2700-3000 manns mættu á Hátíð vonar, sem var haldin síðustu helgina í september. Umfang hátíðarinnar var hreint út sagt ótrúlegt og líktist raunar bandarískum megakirkjum, enda var bandarískur prédikari í hópnum, Franklin Graham frá Billy Graham-söfnuðinum.

Umburðarlyndinu ekki fyrir að fara

Koma Grahams fór vægast sagt illa í landann en hann prédikar harðari boðskap sem byggður er á Biblíunni en margir hér heima eiga að venjast. Hann er alfarið á móti rétti samkynhneigðra til að ganga í hjónaband og telur líferni þeirra synd. Ummæli hans um íslamtrú hafa einnig vakið athygli en hann hefur til að mynda kallað hana skaðvænlega og illa. „Það er ekki hægt að aðhyllast og rækja raunverulega íslamska trú í þessu landi,“ sagði Graham við CNN árið 2009. „Hér getur þú ekki barið konu þína. Þú getur ekki myrt börnin þín teljir þú þau sek um hórdóm eða álíka. Það er gert í þessum löndum.“

Franklin Graham olli líka töluverðu fjaðrafoki þegar hann sagðist efast um að Obama væri í raun kristinn. „Vandi forsetans er, að mínu mati, sá að hann fæddist múslími,“ sagði Graham í samtali við CNN árið 2010. Í mars 2011 sagði Graham að Obama hefði hleypt bræðralagi múslíma til áhrifa við ákvörðunartöku ríkisins. Að lokum fór svo að Graham baðst afsökunar á ummælum sinum um forseta Bandaríkjanna í opnu bréfi sem hann birti árið 2012.

Koma Grahams til Íslands kallaði því skiljanlega á umræðu. Lengi vel vakti undirbúningur hátíðarinnar þó ekki mikla athygli og það var raunar ekki fyrr en þjóðkirkjan tilkynnti þátttöku sína í hátíðinni stuttu fyrir árlega gleðigöngu hinsegin fólks sem hátíðin rataði á varir almennings.

Í kringum Hátíð vonar mátti áþreifanlega finna fyrir þeirri gjá sem svo auðveldlega myndast í umræðu hér á landi. Erfitt getur verið fyrir samfélag eins og okkar, sem sannfært er um að öll höfum við svipaða heimssýn og hagsmuni, að sjá samfélagshópa deila harkalega og opinberlega eins og í kringum þessa hátíð. Hinsegin fólk – hér er vert að setja fyrirvara á enda erfitt að tala fyrir hönd hóps – upplifði hátíðina og boðskap hennar sem sterka ögrun við tilveru sína og mannréttindabaráttu. Þeir sem hins vegar mættu til hátíðarinnar og blaðamaður ræddi við reyndu ýmist að hreinsa sig af hinseginfælnum og hómófóbískum boðskap eða sögðu andmæli hinsegin fólks vera árás og ögrun gegn tilverurétti þeirra. Hinsegin barátta væri þannig farin að snúast upp í andhverfu sína og væri kæfandi gagnvart öðrum samfélagshópum. Hér er nauðsynlegt að benda á að gagnrýni og mótmæli gegn gjörðum og skoðunum annarra rúmast vel innan marka tjáningarfrelsis.

Spenna í loftinu

Óánægja vegna hátíðarinnar hafði greinileg áhrif á skipuleggjendur hennar. Gríðarleg öryggisgæsla var á laugardeginum, leitað var í töskum allra gesta og erfitt gat verið að fá upplýsingar. Á fyrstu klukkustundinni sem ég var á hátíðinni var leitað í töskunni minni, ráðgjafi sem ég ræddi stuttlega við sagðist ekki treysta því að ég tæki samtalið ekki upp og frá Rauða krossinum kom beiðni um að ég kæmi þeim ekki í vandræði. Ástæðan var sú að ég hafði heyrt af því að sjálfboðaliðum Rauða krossins hefði gengið illa að komast inn á hátíðina þrátt fyrir að um þá hefði verið beðið. Svo fór að aðeins tveir fulltrúar af sex frá Rauða krossinum voru á hátíðinni. Seinna óskaði ég eftir dagskrárblaði og korti af höllinni sem ég sá að skipuleggjendur voru með. Í fyrstu var vel brugðist við þeirri beiðni en eftir að leitað var álits yfirmanna var mér tilkynnt að vegna allra mótmælanna væri öryggisgæsla mikil og því mátti ekki afhenda mér gögnin.

Mótmælin?

Ummælin vöktu athygli því mótmælin voru varla nokkur. Vissulega hafði hátíðin verið gagnrýnd og sannarlega hafði verið blásið til hátíðarinnar Glæstra vona hinum megin við götuna. Frá höllinni mátti sjá fánaborg regnbogafána og hópur fólks dreifði miðum á bíla hátíðargesta þar sem boðskapur Franklins Graham var gagnrýndur. „Þetta er ekki bara pirrandi raus. Þetta er ekki minniháttar mál. Þetta er mannskemmandi, eyðileggjandi, svívirðandi hatursáróður,“ stóð á miðunum. Stærðarmunur hátíðanna var þó gríðarlegur. Annars vegar var það Hátíð vonar með tæplega þrjú þúsund gesti, mikið fjármagn og fjölda trúfélaga, þar á meðal þjóðkirkjuna, að baki sér. Hins vegar var um að ræða hundrað manna hátíð, fánaborg og regnbogagangbraut sem rifin var upp, fest niður aftur og svo rifin upp aftur. Eiginlegar mótmælaaðgerðir lýstu sér að mestu í fámennum hóp sem stóð tiltölulega hljóður fyrir utan Laugardalshöll með regnbogalitað hálsskraut með áföstum gerviblómum. Þeir mótmælendur sem ég sá virtust fyrst og fremst tala við hátíðargesti – sem flestir töldu af og frá að með komu sinni á hátíðina væru þeir að samþykkja skilaboð Grahams.

Ef til vill er það dæmi um spennuna sem ríkti í kringum hátíðina að þegar ég gerði tilraun til að nálgast mótmælendur og ræða við þá brugðust þeir ókvæða við. „Mótmæla, hver er að mótmæla?“ sagði stúlka úr hópnum við mig. „Við erum bara friðsamt fólk,“ sagði hún og snéri baki í mig. Ég gerði tilraun til að ræða nánar við hópinn og benti meðal annars á að mótmæli teldust yfirleitt ekki annað en friðsamleg. Mótmælendur gætu varla talist sekir um ofbeldisverk fyrir það eitt að tjá afstöðu sína. Allt kom þó fyrir ekki. Einnig mátti greinilega sjá að á hátíðinni, allavega fyrstu klukkustundirnar, ríkti lítil þolinmæði meðal aðstandenda gagnvart andmælum eða gagnrýni.

Alvarlegustu mótmælin voru líklega fólgin í því að ungur maður mætti til hátíðarinnar málaður í framan með öfugan kross á enninu og vers úr biblíunni málað á bakið. Drengnum var að lokum vísað út en umdeilanlegt er hvort slíkt hafi verið nauðsynlegt. Meðal gesta á hátíðinni var til að mynda einstaklingur í fullum skrúða Vítisengla. Honum var ekki vísað út og ekki mátti skilja á gestum hátíðarinnar að þeim þætti sá klæðnaður ögrandi eða óviðeigandi.

Fyrir Ameríkanana

Fremur augljóst var að fulltrúar Billy Graham-safnaðarins voru í raun þeir sem stjórnuðu hátíðinni. Spurður út í hversu stóran þátt samtök Billys Graham ættu í hátíðinni sagði Jeremy, blaðafulltrúi Franklins Graham, að allar svona hátíðir væru 75% á herðum heimamanna. Þá nefndi hann sérstaklega kórinn og tónlistarfólk sem allt kæmi frá Íslandi. Þó er ljóst að hátíðin var að stórum hluta greidd af samtökum Billys Graham. Þá var nokkurn veginn sama um hvað ég spurði, alltaf þurfti að leita til Ameríkananna, eins og hópurinn var kallaður. Besta dæmið um það er líklega þegar leitað var í töskum mínum og ljósmyndarara. Þegar ég gerði athugasemd við leitina og þráaðist við var ég beðinn um að sýna þeim bara töskuna en gera það áberandi svo Ameríkanarnir yrðu sáttir.

Ótrúlegt umfang

Auðvelt er að skilja hvað heillar við hátíð sem þessa. Stærðin ein og sér er áhrifamikil. Upplifunin var nánast eins og að fara á hasarmynd með dýrustu brellum í langstærsta kvikmyndasal landsins. Stemmingin var mögnuð upp með sviðslýsingu og hundrað manna kór á milli þess sem fólk flutti tilfinningaþrungnar ræður um þann viðsnúning sem líf þeirra tók þegar það hleypti Jesú inn í líf sitt. Fyrir þann sem trúir á boðskapinn og finnur tengingu við þær persónur sem um er rætt hefur upplifunin að öllum líkindum verið mun sterkari.

Guð borgar ekki reikninginn

Samtök Billys Graham borga stóran hluta kostnaðar vegna hátíðarinnar. Afganginn greiða þau íslensku trúfélög sem að hátíðinni standa. Öllum gestum hátíðarinnar var afhent umslag þar sem óskað var eftir fjárframlögum til styrktar hátíðinni. Ég ræddi stuttlega við unga konu, sem ég sá fylla út formið á einu slíku umslagi, og spurði hvers vegna hún gæfi fé. Konan, sem ekki vildi veita mér eiginlegt viðtal, svaraði því til að hún ætti mikla gleði í hjarta sínu og að það gleddi hana mjög að sjá ánægjuna og gleðina sem hátíðin færði svo mörgum. Aðspurð hvers vegna hún tryði sagði hún mér að Jesú hefði birst henni í draumi þegar hún var barn og aftur þegar hún var fullorðin. Hún sagðist ekki vera mjög virk í kirkjustarfi hér heima.

Á hátíðinni spurði ég gjarnan fólk hvers vegna það tryði á sinn guð en ekki þau hundruð annarra guða sem í boði væru. Oftar en ekki fékkst ekkert eða frekar loðið svar. Hugsanlega er spurningin svo fjarlæg trúuðu fólki að erfitt er að átta sig á henni, hvað þá svara henni alvarlega. Konan svaraði þó og sagði einfaldlega að þessi guð hefði birst henni en ekki aðrir. Hann hefði því valið hana.

Skástrik bar umslagið undir greiðsluþjónustufyrirtæki og spurði hvort það stæðist kröfur fyrirtækisins um öryggi. Ástæðan er sú að þeir sem vildu gefa og borga með greiðslukorti voru krafðir um nafn, kortanúmer, öryggisnúmer og undirskrift. Umslagið mátti svo senda með hefðbundnum pósti, setja í tunnur við útganga eða afhenda sjálfboðaliðum. Þannig var kortaupplýsingum mikils fjölda fólks safnað á afar óöruggan máta. Skástrik fékk þau svör að þarna væri verið að safna talsvert miklu af upplýsingum, sem væru nauðsynlegar ef um netgreiðslu væri að ræða en óþarflega miklar ef afgreiða ætti greiðslurnar sem símgreiðslur. Öryggisstjóri fyrirtækisins tók undir spurningu blaðamanns um hvort ekki væri verið að safna miklu af upplýsingum á einn stað en nefndi þó að almennt þætti betra að safna svona upplýsingum á pappír en á stafrænt form. Þá taldi hann afar ólíklegt að söfnunin væri skipulögð eftir ráðleggingum kortaþjónustu eða greiðslumiðlunar.

„Kristneska“

„Við gerum okkur grein fyrir að við tölum algjöra kristnesku,“ segir Davíð Guðmundsson, gestur á Hátíð vonar. Ég hitti Davíð eftir hátíðina til að ræða við hann um ástæðu þess að hann fór á hátíðina en hann er samkynhneigður þriggja barna faðir. Stuttu fyrir Hátíð vonar las ég tilkynningu frá honum á Facebook þar sem hann útskýrði hvers vegna hann hygðist mæta á hátíðina.

Hvers vegna settir þú tilkynningu út á Facebook? „Vegna þess að á Facebook og í daglegu tali þá bar fólk svolítið upp á mig að vera að gera lítið úr mannréttindabaráttu samkynhneigðra með því að vera samkynhneigður og fara á þessa samkomu,“ svarar Davíð. „Fólk hélt því fram að með því að mæta væri ég að leggja blessun mína yfir hommahatur og væri að taka þátt í því með beinum eða óbeinum hætti.“

Hvernig fer það saman að vera trúaður annars vegar og samkynhneigður hins vegar? „Það er mikil krafa frá samfélaginu að maður sleppi trúnni. Það hafa gríðarlega margir þörf fyrir að sannfæra mig um að ég þurfi frelsi frá þeim sértrúarsöfnuði sem ég er víst fastur í og þar fram eftir götunum. Ég hef alveg lent í því að fólk hefur reiðst svo mikið við mig af því að ég skipti ekki um skoðun að það hefur eytt mér út af Facebook eða neitað að vilja hafa samskipti við mig – vegna þess að það er ekki hægt að koma vitinu fyrir mig.“ Aðspurður hvort trúin eða kynhneigðin hefði meiri áhrif á hans daglega líf sagði Davíð ekki nokkurn vafa leika á að hann fyndi meira fyrir trúnni dags daglega.

Endurtekning

Eins og áður segir var andrúmsloftið á Hátíð vonar fremur spennuþrungið á laugardaginn var. Á sunnudeginum mátti greina að stemmingin var léttari. Síðara kvöldið var öryggisgæslan mun minni og ekki sá ég að leitað væri í töskum gesta. Ívið færri mættu til leiks en þó var Laugardalshöllin langt frá því að vera tómleg og setið var í flestum sætum. Prédikarinn Franklin Graham flutti ræður bæði kvöldin. Meðal gestanna mátti greina að mörgum féll málflutningur hans vel í geð. Graham er augljóslega þrautþjálfaður í að koma fram og svara fjölmiðlum. Í málflutningi hans birtast áberandi frasar sem stöðugt eru endurteknir. Í viðtölum við Skástrik og Kastljós sagði Graham nokkurn veginn það sama, þótt spurningarnar væru ekki eins. Í báðum viðtölum var gagnrýni á málflutning hans svarað á þann veg að það yrði að ræða við guð. Í hvorugu viðtalinu svaraði hann því hvernig það væri gert. Þegar kom að prédikunum var sama uppi á teningnum. Það komu fram miklar endurtekningar og raunar flutti hann nákvæmlega sömu ræðuna bæði kvöldin. Meira að segja kímnin var sú sama og hrósið til kórsins var eins orðað en hann hafði þó skipt um dæmisögu úr biblíunni síðara kvöldið.

„Heimildarmyndir eru eins og samfarir...“

Ragnar Trausti Ragnarsson / ragnartrausti@skastrik.is

Það er óhætt að segja að Kvikmyndahátíðin í Reykjavík (RIFF) hafi farið vel af stað. Margar áhugaverðar og skemmtilegar myndir hafa verið sýndar síðan hátíðin hófst en einnig hafa fjölbreyttar málstofur og aðrir viðburðir sett svip sinn á hátíðina. Það er nefnilega ekki bara bíó á RIFF.

Eins og svo oft áður eru sýndar fjölbreyttar heimildarmyndir á hátíðinni. Umfjöllunarefnin í þessum myndum eru ólík og orðtakið „það er ekkert nýtt undir sólinni“ missir að vissu leyti merkingu sína þegar næmt auga kvikmyndagerðarmannsins beinir linsunni að raunveruleikanum, því þar leynast ýmsir fjársjóðir. Heimildarmyndir sanna að raunveruleikinn getur verið jafn spennandi, ef ekki meira spennandi, og leiknar kvikmyndir.

Þar sem ég hef mikið dálæti á heimildarmyndum hef ég ákveðið að fjalla um þrjár slíkar myndir sem ég sá á hátíðinni. Heimildarmyndir eru oft svo miklu meira spennandi, eins og kvikmyndaleikstjórinn Friðrik Þór hefur bent á, en hann sagði eftirminnilega á heimildarmyndahátíðinni Skjaldborg í haust: „Heimildarmyndir eru eins og samfarir en leiknar myndir eru eins og að rúnka sér.“

A Story of Children and Film

Ég vissi það um leið og ung kona kom inn í sal fjögur í Háskólabíói með tvö börn að krakkarnir hennar myndu ekki hafa gaman af þessari mynd. Um miðja mynd kom í ljós að ég var sannspár en hún þurfti að yfirgefa salinn því krakkarnir höfðu misst alla þolinmæði. Unga konan hefur eflaust trúað því að myndin væri við hæfi barna. Titillinn er nefnilega að vissu leyti blekkjandi þó að hann lýsi innihaldi myndarinnar. Myndin er ekki fyrir börn þó að hún fjalli um börn. Ef unga konan hefði þekkt fyrri verk Marks Cousins, leikstjóra myndarinnar, hefði hún eflaust farið ein á sýninguna því Cousins fer sínar eigin leiðir og aldrei þá auðveldu.

Mark Cousins er írskur kvikmyndaleikstjóri. Hann er mikill sérfræðingur um kvikmyndir og hefur meðal annars skrifað mjög skemmtilegar og ítarlegar greinar í hið virta breska kvikmyndatímarit Sight and Sound. Hann hefur gert nokkrar heimildarmyndir í gegnum tíðina. Nokkrar þeirra beina sjónum sínum að Mið-Austurlöndum, til dæmis The First Movie (2000) sem fjallar um unga krakka í Írak en í myndinni fá krakkarnir sjálfir að gera stuttmyndir. Hans þekktasta verk er þó án efa The Story of Film (2011), sem fjallar um sögu kvikmyndalistarinnar. Myndinni er skipt upp í fimmtán klukkutíma langa þætti og í heild er því verkið 900 mínútur, þó hverrar mínútu virði.

Í upphafi A Story of Children and Film útskýrir Cousins fyrir áhorfendum, með sínum einstaka mjúka, írska hreim, hvers vegna hann réðist í þetta verkefni; að fjalla um börn í kvikmyndum. Hann segist alltaf hafa haft áhuga á því hvernig börn birtast í kvikmyndum. Hann telur að börn séu svo hvatvís og óútreiknanleg að jafnvel færustu eldri leikarar nái ekki að skapa þá töfra sem þau geta skapað fyrir framan tökuvélina. Cousins leggur sömuleiðis á borð fyrir áhorfendur hvatvísa heimildarmynd og óútreiknanlega en um leið skapar hann mótvægi með yfirvegaðri rödd sinni.

Hvatvísi myndarinnar kemur meðal annars fram í forminu. Í stað þess að fara eftir tímaröð sýnir hann til dæmis atriði úr kvikmyndinni E.T. (1982) og svo strax í kjölfarið kemur brot úr Great Expectations (1946). Með því nær hann að skapa lifandi frásögn, barnslega jafnvel, og einnig getur hann einblínt á tilgang myndarinnar með þessum hætti. Því myndin er ekki sögulegt yfirlit um börn í kvikmyndum heldur fjallar hún um hvernig börn túlka ólíkar tilfinningar í kvikmyndum. Það kemur á daginn að það skiptir ekki máli hvort við sjáum feimið barn í kvikmynd frá 1930 eða 2013, tilfinningarnar breytast ekki og leikstíllinn, sem hefur breyst í gegnum tíðina hjá fullvaxta leikurum, er ekki til staðar hjá börnum. Þau eru bara eins og þau eru.

A Story of Children and Film er í ætt við aðrar kvikmyndir sem Cousins hefur gert og þá sérstaklega The Story of Film. Líkt og í The Story of Film notar Cousins aðrar kvikmyndir til að segja frá. Hann leiðir áhorfendur í gegnum mörg ólík atriði úr bæði þekktum og minna þekktum kvikmyndum, útskýrir alltaf mjög vel hvað er að gerast í hverju atriði og bendir á hluti sem fólk tekur kannski ekki endilega eftir. Í þessu samhengi mætti nefna hvernig Cousins útskýrir hvernig frumstæðu tæknibrellurnar í hinni lítt þekktu dönsku kvikmynd Palli var einn í heiminum (1949) kallast á við barnslega sýn Palla á heiminn.

Cousins tekst mjög vel að sýna bestu atriði kvikmyndasögunnar þar sem börn eru í sviðsljósinu. Ef einhver hefur þekkingu og þolinmæði til þess að finna þau atriði þá er það hann. Þó er vert að benda á að myndin er ekki fyrir alla og stundum þurfti ég að rifja upp ýmis atriði úr öðrum myndum til að átta mig á hvert hann var að fara. Cousins vitnar nefnilega oft í atriði úr öðrum kvikmyndum til að rökstyðja mál sitt. Því er æskilegt að áhorfandinn hafi góða þekkingu á kvikmyndasögunni til þess að hann geti notið myndarinnar til hins ítrasta, þótt það sé alls ekki nauðsynleg krafa.

Myndin er góð viðbót við þær kvikmyndir sem fjalla um sjálfan kvikmyndamiðilinn. Hún er einnig mjög góð heimild og samantekt á birtingarmyndum barna í kvikmyndum. Cousins nær að setja efnið fram á skemmtilegan hátt og þótt mörgum geti fundist ljóðrænt orðalag hans of mikið á köflum þá gefur það myndinni að mínu mati meiri dýpt. Því mun ég sjá þessa mynd aftur og án efa uppgvötva eitthvað nýtt.

Revolution

Umhverfismál eru í brennidepli á RIFF eins og svo oft áður. Gera má ráð fyrir því að umræðan um hlýnun jarðar sé ofarlega í huga margra sem láta sig umhverfismál varða; enda vandamál sem hefur áhrif á alla heimsbyggðina (það er að segja ef við gefum okkur að hlýnun jarðar sé staðreynd). Margar heimildarmyndir hafa fjallað um þessa vá og líklega er sú þekktasta An Inconvenient Truth (2006), þar sem Al Gore fer á kostum með Powerpoint sýninguna sína víðfrægu. Myndin Revolution, sem sýnd er á RIFF, fjallar líka um hlýnun jarðar en á persónulegum nótum.

Fyrsta myndin sem leikstjóri myndarinnar, Rob Stewart, gerði var um hákarla, Sharkwater (2006), og fjallar í stuttu máli um hvernig tegundin er á barmi útrýmingar þar sem of mikið er veitt af þeim, sérstaklega í Kína. Í Revolution útskýrir Stewart að við gerð Sharkwater hafi hann skilið að vandamál hafsins væru fleiri en bara ofveiði. Hann heldur því fram að of mikil áhersla sé lögð á andrúmsloftið í umræðunni um hlýnun jarðar og telur að við ættum að hafa meiri áhyggjur af höfunum. Hann ákvað því að ráðast í gerð stærri myndar og úr varð Revolution sem fjallar meðal annars um þau alvarlegu áhrif sem hlýnun jarðar hefur á höfin.

Í upphafi myndarinnar sjáum við Stewart kafa með hákörlum en það er iðja sem fæstir leggja í. Það er því ljóst að hér er á ferðinni maður sem þorir að taka áhættu og er róttækur. Enda kemur það í ljós þegar líður á myndina að leikstjórinn er tilbúinn að leggja mikið á sig fyrir umhverfismál.

Stewart tekur áhorfendur með sér í ferðalag um heiminn. Hann útskýrir meðal annars hvaða áhrif það hefur á sjávarlífverur að kóralrifin séu að hverfa vegna hlýnunar sjávar. Til þess að styðja þær tilgátur ferðast hann til stærstu kóralrifja heims og sýnir áhorfendum þær afleiðingar sem þegar eru orðnar sjáanlegar. Það er þó ekki eingöngu einblínt á höfin í myndinni því einnig er sýnt hvernig regnskógarnir eru að hverfa og hvaða áhrif það hefur. Inn á milli koma einnig mjög falleg myndskeið af hinum ýmsu dýrum sem eiga á hættu að deyja út vegna hlýnunar jarðar.

Undir lok myndarinnar er sjónum beint að náttúruverndarsinnum og þeim róttæku aðgerðum sem þeir standa fyrir. Meðal annars er ungum róttækum náttúruverndarsinnum fylgt eftir og sýnt hvernig barátta þeirra fyrir því að opna augu stjórnvalda skilar því miður litlu. Viðmælendurnir sem koma fyrir í myndinni, sem og Stewart sjálfur, reyna að velta fyrir sér lausnum á vandanum og að sjálfsögðu er þar meðal annars bent á ábyrgð stórfyrirtækja og ríkja.

Ekki er farið í grafgötur með að myndin er áróður, sem sést best á því að ekki er gætt hlutleysis í umfjöllun. Viðmælendurnir eru allir á sömu skoðun og Stewart og því verður myndin mjög einradda. Þar sem umfjöllunarefni myndarinnar er Stewart greinilega mikið hjartans mál fellur hann í þá gryfju að reyna að segja of mikið og dæla inn of miklum upplýsingum allt of hratt. Af því leiðir að myndin verður mjög slitrótt og uppbyggingin óskipulögð.

Myndin vakti mig þó til umhugsunar um ábyrgð. Ekki bara ábyrgð stórfyrirtækja og ríkisstjórna gagnvart umhverfinu heldur þá ábyrgð sem hver og einn einstaklingur ber á herðum sér. Í baráttunni við hlýnun jarðar þurfa allir að leggja sitt af mörkum með því að umgangast náttúruna af virðingu.

Aska

Síðasta heimildarmyndin sem ég ætla að fjalla um er Aska eftir Herbert Sveinbjörnsson. Hún hlaut aðalverðlaunin á heimildarmyndahátíðinni Skjaldborg á þessu ári og fjallar um afleiðingar eldgosanna í Eyjafjallajökli árið 2010 og í Grímsvötnum árið 2011. Hér er þó ekki hefðbundin skýringarmynd á ferðinni þar sem sérfræðingar segja sína skoðun eða viðbrögð stjórnvalda við gosinu eru útskýrð. Það sem kallað er rödd guðs –  það er þegar talað er yfir myndskeið í heimildarmyndum til að skýra frá –  er víðs fjarri en atburðirnir eru þess í stað útskýrðir með persónulegri reynslu íbúa við jökulinn.

Fjallað var um eldhræringarnar í Eyjafjallajökli í fjölmiðlum víða um heim enda raskaði öskuskýið flugumferð víða um Evrópu. Í myndinni er meðal annars gert góðlátlegt grín að erlendum fréttamönnum sem áttu bágt með að bera fram nafnið á jöklinum. Flestum er ljóst að stórir atburðir áttu sér þarna stað sem höfðu áhrif víða en Herbert beinir sjónum sínum eingöngu að þremur fjölskyldum sem búa við hlið jökulsins. Með því að segja sögu þeirra kemur í ljós að röskun á flugáætlun farþega eru smámunir miðað við hvað þessar fjölskyldur máttu þola.

Anna og Keli búa í Fljótsdal, Poula og Siggi búa í Önundarhorni og Guðný og Ólafur á Þorvaldseyri. Þetta eru sögumenn myndarinnar. Herbert fylgir þeim eftir í eitt ár og sýnir áhrif öskunnar á búskap fólksins. Herbert ber mikla virðingu fyrir viðfangsefninu og það sést best á því að fjölskyldunum líður vel fyrir framan linsuna. Það sem skapar togstreitu í myndinni er að líf þessara fjölskyldna er mjög ólíkt. Til að mynda er búið á Þorvaldseyri mjög stórt og þeim gengur betur að takast á við afleiðingar öskunnar. Til að undirstrika það er meðal annars yfirleitt notuð stöðug myndavél í senunum sem tengjast Þorvaldseyri. Andstæðan er svo íbúarnir í Fljótshlíð sem eiga minna bú og komu verr út úr gosinu og það er undirstrikað með óstöðugri kvikmyndatöku.

Margt er tæknilega vel gert í myndinni. Til að útskýra staðsetningu gosanna og býlanna notast Herbert við mjög flotta grafík. Þannig tapa áhorfendur aldrei áttum og erlendir áhorfendur sem þekkja ekki vel til geta áttað sig á því hvernig landið liggur. Tónlistin í myndinni er gríðarlega flott og rímar vel við kraftinn í eldgosinu. Aðalgalli myndarinnar er sá að hún er of löng að mínu mati.

Hér er á ferðinni einhver besta íslenska heimildarmynd síðustu ára. Galdur myndarinnar liggur í því að hún er marglaga, alls ekki yfirborðskennd og laus við alla stýringu á viðfangsefninu, sem oft vill einkenna heimildarmyndir. Herbert sýnir nefnilega ekki bara áhrif eldgosanna á líf fólksins heldur einnig daglegt líf bænda, æðruleysi þeirra gagnvart náttúrunni og lífskraftinn sem speglast í augum þeirra. Undir lok myndarinnar vakna svo spurningar um hvort eldhræringarnar í gosunum hafi kannski verið lán í óláni.

Hæstiréttur staðfesti dóm yfir Annþóri og Berki

Hæstiréttur staðfesti á fimmtudag fangelsisdóma yfir Annþóri Kristjáni Karlssyni og Berki Birgissyni. Þeir þurfa að sitja inni í sex og sjö ár fyrir brot sín. Héraðsdómur kvað upp dóm í málinu í desember á síðasta ári. Þriðji maðurinn var á sama tíma dæmdur til 20 mánaða fangelsisvistar en sá hafði áður verið dæmdur í átján mánaða fangelsi. Félagarnir Annþór og Börkur, sem þegar sitja í steininum, voru dæmdir fyrir hættulegar líkamsárásir, nauðung, fjárkúgun, frelsissviptingu og hótanir. Líkamsárásirnar þóttu hrottafengnar en þær voru framdar á árunum 2011 og 2012. Í einu málinu sem þeir voru dæmdir fyrir gengu níu manns í skrokk á fjórum mönnum í íbúð í Mosfellsbæ. Í öðru máli réðust Annþór og Börkur á þrjá menn í Reykjavík og neyddu meðal annars einn þeirra til að kasta af sér þvagi á félaga sinn.

Flugvöllurinn verður að fara

Jón Gnarr borgarstjóri segir að Reykjavíkurflugvöllur verði að fara úr Vatnsmýrinni. „Nú hef ég gert það, setið endalausa fundi um þennan flugvöll, og er algjörlega fullviss um það að þessi flugvöllur þarf að fara. Það er bara spurning hvert, með hvaða hætti og hvenær. En hann fer. Annað kemur ekki til greina,“ segir borgarstjórinn í viðtali við Kjarnann á fimmtudag. Mikil umræða hefur verið um flugvöllinn og undirskriftarsöfnun fór fram á netinu þar sem hvatt var til þess að flugvöllurinn yrði ekki færður. Jóni voru síðan afhentar undirskriftirnar.

Líkfundur í Reykjavíkurhöfn

Lík af konu fannst á fimmtudagsmorgun í Reykjavíkurhöfn. Maður sem starfar við höfnina kom auga á líkið við Miðbakka framan við Tollhúsið. Litlar upplýsingar hafa fengist um málið hjá lögreglu og er það til rannsóknar. Friðrik Smári Björgvinsson, yfirmaður rannsóknardeildar lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu, sagði í samtali við fréttavef Mbl.is að rannsókn málsins væri á frumstigi.

Lokuðu dópmarkaði á netinu

Bandaríska alríkislögreglan (FBI) hefur nú náð að loka ólöglegu markaðssvæði á netinu þar sem meðal annars var hægt að versla með fíkniefni. Markaðssvæðið, sem heitir Silk Road, var aðgengilegt á nafnlausu svæði á netinu sem notendur geta tengst í gegnum Tor-vafrann. Til að tengjast svæðinu þurftu notendur að setja slíkan vafra upp hjá sér og þekkja nákvæma slóð á svæðið. Tor-vafrinn gerir fólki kleift að vafra um netið í nær fullkomnu nafnleysi. Notendur markaðssvæðisins greiddu fyrir sinn varning og þjónustu með Bitcoin-myntinni en það er sýndarmynt sem notuð er í nafnlausum viðskiptum. Hægt er að skipta henni í raunverulega peninga. Talið er að eigandi Silk Road hafi hagnast um jafnvirði 9,7 milljarða íslenskra króna.

Sleppt eftir 40 ára einangrun

Herman Wallace var sleppt lausum úr fangelsi á miðvikudag eftir fjörutíu ára langa einangrunarvist. Wallace var dæmdur ásamt tveimur öðrum mönnum fyrir að hafa myrt fangavörð árið 1972. Þremenningarnir hafa ætíð haldið fram sakleysi sínu. Ástæðan fyrir því að Wallace var sleppt er sú að dómari í Lúisíanaríki í Bandaríkjunum komst að þeirri niðurstöðu að hann hefði ekki fengið réttláta málsmeðferð eins og stjórnarskrá landsins kveður á um. Meðal annars hafi konum verið haldið fyrir utan kviðdóminn sem kvað upp dóm yfir honum. Wallace greindist nýlega með krabbamein í lifur og á stutt eftir ólifað.

Geislavirkt vatn lak út í sjó

Í annað sinn á aðeins tveimur mánuðum lak vatn úr tanki með geislamenguðu vatni við Dai-ichi-kjarnorkuverið í Fukushima í Japan út í sjó. Þetta viðurkennir eigandi kjarnorkuversins. Ástæða lekans nú var sú að of mikið vatn var sett í tankinn sem stendur í halla við kjarnorkuverið. Talið er að um 430 lítar af vatni hafi lekið út í sjó á tólf klukkustunda tímabili. Verkamenn sem vinna við kjarnorkuverið komu upp um lekann, samkvæmt BBC. Mikil rigning hefur verið á svæðinu undanfarið og segir talsmaður fyrirtækisins sem á kjarnorkuverið að það sé ein af ástæðunum fyrir því að tankurinn fylltist svo hratt. Stjórnvöld í Japan hafa gefið út að búið sé að ná tökum á lekanum.

Hvernig getur heilt ríki hætt starfsemi?

Aðalsteinn Kjartansson / adalsteinn@skastrik.is

Það kann að hljóma einkennilega í eyrum Íslendinga (og margra annarra) að ríki geti ákveðið að loka stofnunum sínum. Bandaríkin gerðu það á þriðjudag þegar ríkið hreinlega hætti meira og minna allri starfsemi. Aðeins það sem talið er bráðnauðsynlegt fær að starfa áfram en um það bil 800 þúsund ríkisstarfsmenn hafa verið sendir heim í ótímabundið launalaust leyfi. Ástæðan? Lítill hópur innan Repúblikanaflokksins vill ekki styðja áframhaldandi skuldasöfnun ríkisins og fjárheimildir ríkisins hafa því verið settar á ís. Ekki hefur náðst samstaða um áframhaldandi fjármögnun á ríkisrekstrinum en tvær mismunandi þingdeildir í Bandaríkjunum, fulltrúadeildin og öldungadeildin, þurfa að ná saman um fjármögnunina svo að hún nái fram að ganga.

Þrátt fyrir lokunina mæta um 1,3 milljónir bandarískra ríkisstarfsmanna, 1,4 milljónir hermanna og um 500 þúsund póststarfsmenn enn í vinnu. Margir þeirra geta þó átt von á því að það tefjist að borga þeim laun, sem þeir munu þó fá greidd að fullu. Engin skerðing eða frestun verður hins vegar á launagreiðslum til hermanna sem eru við störf því að á mánudag skrifaði Barack Obama Bandaríkjaforseti undir lög sem tryggja þeim óskertar launagreiðslur þegar ríkisstofnanir loka.

Sjúkratryggingar aðaldeilumálið

Deilan um ríkisútgjöldin á rætur sínar að rekja til óánægju Teboðshreyfingarinnar með sjúkratryggingalöggjöf Obama sem tók gildi á þriðjudag. Teboðshreyfingin er sjálfstæð hreyfing innan Repúblikanaflokksins og þykir einna öfgafylltasti armur flokksins. Sjúkratryggingalöggjöfin, sem gengur alla jafna undir nafninu Obamacare, á að tryggja öllum Bandaríkjamönnum sjúkratryggingar.

Eftir að ljóst var orðið að ekki næði að fjármagna ríkisstarfsemina voru eftirfarandi skilaboð sett á Twitter-síðu Baracks Obama: „Þeir létu verða af því. Hópur repúblikana í fulltrúadeildinni þvingaði ríkið til að hætta starfsemi vegna Obamacare í stað þess að samþykkja alvöru fjárlög.“ Á sama tíma birtist tilkynning á Twitter-síðu leiðtoga repúblikana í þinginu: „Öldungadeildarþingmenn demókrata lokuðu ríkinu frekar en að ræða mistökin í #ObamaCare. #SanngirniFyrirAlla.“

Snýst ekki um skuldirnar

Lokun ríkisins er ekki það sama og myndi gerast ef ríkið næði skuldaþakinu sem það hefur sett sér. Lokunin kemur til vegna ósamstöðu um hvað eigi að fjármagna og hvernig en ekki sökum þess að ekki sé beinlínis heimild fyrir rekstrinum. Hefðu Bandaríkin náð skuldaþakinu - sem kemur reglulega til umræðu í þinginu - hefði það þýtt að fjármálaráðuneytið hefði ekki haft heimild til að taka meira fé að láni til að standa við þær skuldbindingar sem þingið hefði þegar stofnað til. Það myndi líklega þýða að ekki væri hægt að standa skil á öllum reikningum ríkisins. Bandaríska ríkið er hins vegar mjög skuldsett og hækkun á skuldaþaki þess er reglulega til umræðu í bandarísku stjórnkerfi.

Fjármögnun bandaríska ríkisins er þó nátengd skuldsetningu þess. Ríkið skuldar um það bil 16.000 billjónir Bandaríkjadala, eða sextán milljón milljarða. Skuldaþak bandaríska ríkisins er ákvarðað til 16. október næstkomandi. Fyrir þann tíma verður að hækka það til að ríkið geti fjármagnað rekstur sinn sig þegar samstaða næst í þinginu um hvaða verkefni eigi að fá fjármögnun.

Þingmennirnir fá ennþá borgað

Þrátt fyrir að þingmennirnir beri höfuðábyrgðina á því að ríkisstofnanir loki og fjöldi starfsmanna verði án launa fá þeir sjálfir borgað. Ástæðan er einföld: laun þeirra eru ákvörðuð með sérstökum lögum og eru í raun ekki til umræðu þegar fjárlög hvers árs eru ákveðin. Þessu er ekki hægt að breyta nú á meðan ríkisstofnanir eru lokaðar því stjórnarskrá Bandaríkjanna gerir ekki ráð fyrir því að þingmenn geti breytt launum sínum á miðju kjörtímabili. Þeir fá því enn full laun, sem nema 174 þúsund dölum á ári eða jafnvirði rúmlega 21,1 milljónar íslenskra króna. Nokkrir þingmenn hafa þó lýst því opinberlega yfir að þeir muni gefa laun sín til góðgerðamála á meðan lokunin er í gildi.

Hætti síðast starfsemi árið 1996

Bandaríska ríkið leggur reglulega niður alla óþarfa starfsemi vegna átaka á milli þingdeilda eða þings og forsetans en það gerðist síðast árið 1996. Frá árinu 1976 hefur ríkið hætt starfsemi að hluta eða fullu átján sinnum. Aðeins í eitt skipti af þessum átján hefur lokunin þó varað lengur en í fjóra daga en það var árið 1996. Þá var Bill Clinton forseti og repúblikanar voru í meirihluta í báðum deildum þingsins. Sú lokun varaði í 21 dag, frá 15. desember 1995 til 6. janúar 1996. Ástæðan var sú að repúblikanar kröfðust þess að Clinton legði fram fjárlög sem byggðu á hagtölum frá stofnun sem heyrir undir þingið frekar en hagtölum frá stofnun sem heyrir undir forsetann.

Sögulega minjar í hættu vegna stríðsátaka

Atli Þór Fanndal / fanndal@skastrik.is

Sýrlensk menningarverðmæti eru, líkt og íbúarnir, í hættu vegna átakanna í landinu. Alþjóðasamband safna, ICOM, hefur lýst yfir áhyggjum vegna fjölda listaverka og annarra menningarverðmæta sem hætta er á að verði eyðilögð, stolið eða smyglað úr landi á meðan stofnanir samfélagsins og löggæsla er svo veik sem raun ber vitni.

Glötuð menningarverðmæti eru oftast ekki ofarlega á lista yfir hræðilegar afleiðingar stríðsreksturs. Mannfall og skortur á nauðsynjum skipar eðlilega stærri sess í fréttum og umfjöllunum um afleiðingar stríðs, enda hefur slíkt beinar afleiðingar á íbúa viðkomandi svæðis. Þegar stríðsátök hjaðna kemur þó oft og tíðum í ljós mikil eyðilegging á listmunum og sögulegum verðmætum og langan tíma getur tekið, með miklum tilkostnaði, að lagfæra menningarverðmæti, byggingar og sögulegar minjar.

Stórveldi

Landið sem í dag er kallað Sýrland var menningarlegt stórveldi fyrr á öldum. Talsvert magn listaverka og verkfæra frá nýsteinöld er að finna í landinu. Þá er Damaskus, höfuðborg landsins, eitt af elstu borgarsamfélögum heimsins. Ein elstu ummerki siðmenningar er að finna á svæðinu sem eitt sinn var Mesópótamía og teygði sig meðal annars inn fyrir landamæri Sýrlands eins og þau eru í dag.

ICOM hefur eins og áður segir lýst þungum áhyggjum vegna menningarverðmæta sem hætta er á að verði eyðilögð eða stolið í borgarastyrjöldinni í Sýrlandi. Þá hafa samtökin gert tilraun til að flokka muni eftir því hve mikil eftirspurn er eftir þeim og þannig meta hættuna á að þeim verði rænt og smyglað úr landi. Það er von samtakanna að með gerð listans megi fæla kaupendur frá því að kaupa muni frá Sýrlandi.

Meðal muna sem taldir eru í verulegri hættu eru keramik- og bronstöflur frá bronsöld. Oftar en ekki eru töflurnar með mynd- eða textaskreytingum. Þá vara samtökin einnig við að papírusskrár með sögum rituðum á grísku, sýríak og arabísku gætu verið í hættu. Samtökin hafa enn fremur miklar áhyggjur af mósaíkskreytingum sem finna má víða í landinu en þar eru fjölmörg mósaíkverk allt frá fimmtu öld. Fjöldi bygginga er skreyttur með slíkum verkum frá gólfi til lofts og mikil hætta er talin á að verkin skemmist í sprengingum í átökunum og jafnvel að þeim verði stolið.

Listafólk tekst á við átökin

Áhrif stríðsins eru áþreifanleg í sýrlenskri nútímalist. Nýlega var verkum nokkurra listamanna smyglað úr landi og þau sýnd í London. Sýningin bar heitið Án orða. Þar mátti sjá verk eftir listafólk sem flúið hafði land, sem og þá sem enn voru í landinu þrátt fyrir erfiða stöðu. „Ég ferðaðist tvisvar til Líbanon og Jórdaníu til að taka á móti verkum sem smyglað hafði verið út úr landinu,“ sagði Haddad, listamaður sem aðstoðaði við að koma verkunum úr landi, í samtali við The Guardian í júni. Þá var stutt í að sýningin yrði opnuð. „Listafólkið hafði áhyggjur af því að rekja mætti verkin til þeirra yrðu þau stöðvuð við eftirlitshlið. Margir hafa ákveðið að skrifa ekki nafnið sitt undir verkin. Öryggislögreglan mun væntanlega ekki skilja verkin en samt álíta skilaboðin hættuleg.“

Verkin veita nýja og óhugnanlega sýn á stríðsátökin í Sýrlandi. Fá verk hafa þó vakið viðlíka athygli og málverk Tareks Tuma af þrettán ára sýrlenskum dreng, Hamza Bakkour, en Bakkour varð fyrir skoti í átökunum í febrúar árið 2012 sem olli því að hann missti kjálkann. Tuma málar drenginn án kjálka, með blóðið lekandi, húðtætlur og beinflísar. Myndin er óhugnanlegur vitnisburður um grimmd átakanna.

Listafólk ofsótt af Assad

Breska blaðið The Guardian segir að rauður þráður sé í gegnum öll verkin á sýningunni en það séu ofsóknir Assads gagnvart þeim sem hann telur andstæðinga sína. Það er ef til vill ekki óvænt enda hafa listamenn fundið vel fyrir ofsóknum yfirvalda. Á sýningunni eru verk eftir listafólk sem þegar hefur flúið land og óskað hælis, til að mynda í Frakklandi og annars staðar í Evrópu.

Skrifað í snjóinn? Fjárlagafrumvarp fyrir árið 2014

Þórólfur Matthíasson

Í fjárlagafrumvarpi hvers árs leggur ríkisstjórnin fram áætlun um ríkissjóðstekjur næsta árs og ákvarðar útgjöldin. Hvort þessi tekju- og útgjaldaáætlun gengur eftir ræðst af mörgum þáttum. Sumir þeirra eru ákvarðaðir af ríkisstjórn og ráðherrum, stundum með atbeina Alþingis. Aðrir þættir ráðast af þróun almenns efnahagsástands. Og svo ráðast sumir þættir, tekjumegin en þó sérstaklega gjaldamegin, af niðurstöðu samninga milli ríkisvaldsins og annarra aðila, innlendra eða erlendra. Framlög í Kvikmyndasjóð eða til Rannsóknarsjóðs eru dæmi um útgjaldaþætti sem ríkisstjórn ákvarðar. Skattar innheimtast betur í þenslu en í samdrætti. Kjarasamningar sem gengið er frá eftir samþykkt fjárlaga kunna að umturna bæði tekju- og gjaldaliðum. Loks ber að nefna að óraunhæft mat á tekjum eða áhrifum breytinga á efnahagsumhverfi verða til þess að áætlun fjárlaga gengur ekki eftir.

Í kynningarglærum þar sem fjármálaráðherra fylgir frumvarpinu fyrir árið 2014 eftir er byrjað á að minna á að fjárlagagerð er ekki nákvæmnisvísindi með því að rekja orsakir frávika milli raunverulegrar afkomu ríkissjóðs á þessu ári og fjárlaga fyrir árið 2013. Lakari efnahagshorfur lækka tekjur um 13,5 milljarða. Tekjur af eignasölu eru fjórum milljörðum minni en ætlað var. Fyrri ríkissjórn bætti við útgjaldaliðum eftir að fjárlög höfðu verið samþykkt. Núverandi ríkissjórn féll frá áformum fyrri ríkisstjórnar um hækkun veiðigjalda og hækkun virðisaukaskatts af ferðaþjónustu, svo stærstu liðirnir séu nefndir. En áður en við látum fjármálaráðherra ögra okkur og hvetja til að leita að veikleikum fyrirliggjandi frumvarps er rétt að nefna það sem jákvætt hlýtur að teljast, sem og að reyna að draga upp stóru myndina.

Stóra myndin – raunbreytingar útgjalda

Launaliður frumvarpsins hækkar um 1% að nafnvirði frá áætlun 2013. Út úr forsendum frumvarpsins má lesa að áætlað sé að nafnlaun muni hækka um 5% eins og vikið verður að hér að neðan. Það er því gert ráð fyrir að vinnumagn ríkisstarfsmanna dragist saman um 4% frá því sem nú er. Það getur gerst með samdrætti í yfirvinnu eða með fækkun starfsmanna – eða með blöndu þessara tveggja aðferða. Rekstrarútgjöld eiga að lækka um 1,5% að nafnvirði eða 4,5% að raunvirði. Rekstrartilfærslur hækka um 1% að nafnvirði frá þessu ári þrátt fyrir hækkanir til aldraðra og öryrkja. Landbúnaðarstyrkir hækka um 3% að nafnvirði og halda raungildi sínu. Viðhald hækkar um 3% að raungildi og munar þar mestu um aukið vegaviðhald. Stofnkostnaður eykst um 1% að nafngildi en dregst saman um 2% að raungildi. Heildarniðurstaða stendur nokkurn veginn í stað að nafnvirði en dregst saman um 3-4% að raunvirði. Þar með er áætlað að hlutdeild ríkissjóðs í heildarverðmætaráðstöfun hagkerfisins minnki um sem svarar 2% af vergri landsframleiðslu.

Styrkleikar

Í fyrsta lagi hlýtur að teljast jákvætt að stefnt sé að jöfnuði tekna og gjalda. Ríkissjóður hefur verið rekinn með miklum halla undanfarin ár með tilheyrandi skuldasöfnun og vaxtakostnaði.

Í öðru lagi er styrkingu virðisaukaskattkerfisins gefið undir fótinn með því að breikka skattstofna og draga úr bili milli skattþrepa.

Í þriðja lagi er aðilum vinnumarkaðarins boðið upp í dans með lækkun tekjuskatts einstaklinga, lækkun tryggingargjalds (þótt í áföngum sé) og lækkun virðisaukaskatts á bréfbleyjur(!). Tölurnar eru lágar en væntanlega er verið að senda aðilum vinnumarkaðarins skilaboð um á hvaða forsendum ríkisstjórnin er tilbúin til að koma inn í kjarasamningadæmið.

Í fjórða lagi er ánægjulegt að sjá að dregið er úr skerðingu sem tekjur elli- og örorkulífeyrisþega ollu á lífeyrisgreiðslum. Þá er staðið við ákvörðun fyrri ríkisstjórnar um niðurgreiðslu á tannlæknaþjónustu fyrir börn.  Einnig er gert ráð fyrir sérstökum vaxtabótum fyrir svokallaðan lánsveðshóp.

Í fimmta lagi verður að draga fram að á meðan stjórnvöld í mörgum nágrannaríkjanna eru að berjast við á ná saman fjárlögum við skilyrði samdráttar í landsframleiðslu, tveggja stafa atvinnuleysisprósentu, viðvarandi halla á viðskiptajöfnuði og kaupmáttarrýrnun eru þessar forsendur allar með jákvæðari hætti hér á landi. Frumvarpið byggir á forsendum um 2,7% hagvöxt, 3% hækkun verðlags, að atvinnuleysi haldi áfram að lækka og verði 4,5% að meðaltali á næsta ári og að kaupmáttur launa aukist um 2,6% og nafnlaun hækki þá um 5% þegar tekið er tillit til kaupmáttaráhrifa skattalækkana (sem eru metin 0,3%).

Veikleikar

Í fyrsta lagi má nefna afgang eða halla. Samkvæmt upphaflegri áætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins frá 2008 átti að keyra ríkissjóð með miklum en minnkandi halla fram til 2012/13. Sú áætlun var sett í hægagang á síðasta ári vegna óhagfelldrar þróunar erlendis og hægari bata á Íslandi en upphaflegar áætlanir gerðu ráð fyrir. Spyrja má hvort ekki sé of bratt stefnt með því að stefna að jöfnuði árið 2014. Kannski hefði átt að bíða í eitt ár enn með að ná fram jöfnuði.

Þá má líka, með hliðsjón af umræðu um neikvæð áhrif aðhaldsstefnu á meginlandi Evrópu, velta fyrir sér hvort jöfnuður á fjárlögum sé jafn mikilvægur og haldið er fram í umræðu hér á landi. Það er rétt að halli kallar á skuldasöfnun sem kallar á vaxtagreiðslur er draga úr útgjaldamöguleikum hins opinbera í framtíðinni.  En – og margir meginlandshagfræðingar tala nú um þetta – ávinningur í formi tekna nú vegna örvandi áhrifa ríkissjóðshalla gæti gert meira en að vega upp á móti framtíðarvaxtaútgjöldum ríkissjóðs. Munu þeir ríkisstarfsmenn sem missa vinnuna (allt að 600) ganga að annarri vinnu vísri? Kannski hafa hagfræðingar fjármálaráðuneytisins reiknað þetta reikningsdæmi en þá væri fróðlegt að sjá niðurstöðurnar.

Í öðru lagi eru það skattkerfisbreytingar. Ríkisstjórnin vill nota skattkerfið til atvinnusköpunar. Því má ná fram með því að flytja skattbyrði af sköttum sem hafa áhrif á atvinnusköpun (tryggingargjald t.d.) yfir á skatta sem ekki hafa nein áhrif á atvinnu (veiðigjaldið t.d.). Þarna segir ríkisstjórnin eitt og gerir svo eitthvað allt annað.

Í þriðja lagi er veltutengdt aðhald ráðuneyta (flatur niðurskurður) 1,5%. Í ljósi þess ramakveins sem heyrist víða úr ríkiskerfinu er spurning hvernig muni ganga að ná þeim áformum fram. Tilfinning margra er að búið sé að skera burt alla þá fitu sem hugsanlega var til staðar í rekstri ríkisstofnana fyrir hrun. Vilji menn draga úr hlutfallslegum umsvifum hins opinbera sé þess vegna komið að því að leggja af einhverja starfsemi og/eða endurskoða styrkja- og tilfærslugreiðslur til aðila utan ríkiskerfisins. Þannig vekur athygli að á meðan heilbrigðiskerfinu er gert að sæta aðhaldskröfu er ekki hróflað við styrkjum til landbúnaðar.

Í fjórða lagi er það hugmyndin um legudagagjald á sjúkrastofnunum. Hugmyndin sjálf er góðra gjalda verð. Það er ekki óeðlilegt að fólk borgi sinn mat hvar sem það dvelur. En legudagagjald á sjúkrastofnunum þyrfti að vera hluti af heildarendurskoðun gjaldtöku af sjúklingum. Er eðlilegt að þeir sem eru haldnir krónískum sjúkdómum eða sjúkdómum sem krefjast langvarandi og víðtækra inngripa séu rukkaðir fyrir hverja röntgenmynd og hvert viðvik? Þessi heildarendurskoðun er vonandi í farvatninu. Líklega verða þó afdrif legudagagjaldahugmyndarinnar þau sömu og svipaðra hugmynda sem settar hafa verið fram í fjárlagafrumvarpi: að deyja drottni sínum í fjárlaganefnd!

Í fimmta lagi verður fróðlegt að sjá hvort ríkisstjórninni takist að innheimta fyrirhugaðan skatt af þrotabúum föllnu bankanna. Búin eru eign kröfuhafa. Bú gamla Landsbankans á rétt rúmlega fyrir forgangskröfum. Er umræddur skattur forgangskrafa í bú gamla Landsbankans? Ef ekki kann að reynast erfitt að innheimta nema kröfuhafaröðinni verði breytt.

Í sjötta lagi má spyrja hvort jöfnuði sé náð með bókhaldsæfingu upp á 10,7 milljarða króna og hvort hallinn sé þá  í raun 10 milljarðar króna í stað hálfs milljarðs króna afgangs.  Ríkissjóður endurfjármagnaði Seðlabankann með því að afhenda bankanum 170 milljarða króna skuldabréf útgefið af ríkissjóði eftir hrun. Hugmyndin er nú að breyta skilmálum skuldabréfsins þannig að greiðslur á næsta ári verði 10,7 milljörðum krónum lægri en áætlað var. Hér er því aðeins um tilflutning greiðslna milli ára að ræða en ekki raunverulega útgjaldabreytingu. Það verður líka fróðlegt að sjá hvort Ríkisendurskoðun fellst á þessa aðferðafræði.

Í sjöunda lagi verður ekki betur séð en að sumar ákvarðanir hafi verið teknar seint og að ákveðið hafi verið að sameina stofnanir án þess að það hafi náðst að sameina viðkomandi fjárlagaliði.

Í áttunda lagi er ekki tekið á vanda vegna skuldbindinga við lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins.

Í níunda lagi er ekki að sjá að höfundar frumvarpsins geri ráð fyrir að fyrirhugaðar lækkanir húsnæðisskulda hafi áhrif á frumvarpið. Báðir stjórnarflokkarnir höfðu í kosningastefnuskrám sínum að veita skattaafslátt vegna afborgana húsnæðislána. Þetta hefur ekki ratað inn í fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2014.

Niðurstaða

Líklegt er að frumvarpið eigi eftir að taka miklum breytingum í meðförum þingsins. Bent hefur verið á að efnahagsforsendur sem byggt sé á hafi daprast nokkuð á vinnslutíma frumvarpsins. Það kallar á lækkun tekjuáætlunar nema skattahlutföll séu hækkuð. Þá er augljóst að ríkisstjórnin ætlar að eiga spil uppi í erminni þegar kemur að samtali við aðila vinnumarkaðarins. Hvort búið verður að sýna þau spil í fyrstu viku desember þegar þriðja umræða um frumvarpið á sér stað er óvíst. Það kunna að koma upp álitaefni sem snúa að þrotabúaskattinum og líklega verða breytingar á legudagagjaldi. Hér eru aðeins nokkur dæmi nefnd.

Þýðir þetta að afdrif frumvarpsins verði þau sömu og þeirra orðsendinga sem börn skrifa stundum í nýfallinn snjó? Að hverfa í næsta byl eða næsta blota? Forsætisráðherra gaf tóninn með að segja að það væri þingsins að breyta stefnumörkun um fjárveitingar til heilbrigðiskerfisins í fjárlagafrumvarpi. Þetta gerði hann í viðtali við RÚV daginn eftir að fjárlagafrumvarpið var lagt fram. Því vakna spurningar um hver staða frumvarpsins sé. Það verður fróðlegt að fylgjast með þeim breytingum sem frumvarpið tekur í meðförum þingsins.  Orð forsætisráðherra má túlka þannig að hann líti á frumvarpið sem vangaveltur og umræðugrundvöll og að sú stefnumörkun sem þar er lögð fram, t.d. varðandi fjármögnun heilbrigðiskerfisins, sé alls ekki meitluð í stein. Hvernig sem allt veltist má þó bóka að bændur munu halda áfram að fá sína styrki. Þegar árið 2014 verður gert upp í ríkisreikningi er líklegt að umsvif ríkisins í hagkerfinu hafi minnkað minna en áætlanir stóðu til samkvæmt nýframlögðu fjárlagafrumvarpi.

Table of Contents

Leiðari/ Breytingin óveruleg

Kosningaloforðin hvergi sjáanleg

Verðum að viðurkenna eigin takmarkanir

Kurteisi orðin að andófi

Mátturinn og dýrðin

Heimildamyndir eru eins og samfarir

A story of Children and film

Revolution

Aska

Fréttavika / Innlent

Fréttavika / Erlent

Hvernig getur heilt ríki hætt starfsemi?

Sögulega minjar í hættu vegna stríðsátaka

Skoðun