Þankastrik - kynning á Skástriki

Útgefandi:

Ugginn miðlun ehf.

Skástrik

www.skastrik.is

Þankastrik - © CC BY-SA 3.0

ISSN-2298-3244

Leiðari /// Óháð tækninni

Skástrik er nýjasta viðbótin við íslenska fjölmiðlaflóru. Tímaritið sker sig úr því það er auglýsingalaust áskriftarblað með áherslu á ítarlegar umfjallanir. Við erum sannfærð um að áskrifendur kunni að meta grið frá skilaboðum auglýsenda.

Við höfum skýr markmið og ætlum okkur stóra hluti. Þó viljum við ekki verða fjölmiðlaveldi heldur vandaður fréttamiðill sem byggir á gildum blaðamennsku.

Skástrik er eitt af fyrstu tímaritunum á Íslandi sem nýtir sér kosti veraldarvefsins til fulls. Vefurinn okkar lagar sig að þörfum lesandans og er ætlaður borðtölvum jafnt sem minnstu snjalltækjum. Áskrifendur velja sjálfir á hvaða tækjum þeir lesa tímaritið. Það er mikilvægt svo útgáfan verði ekki of háð ákveðnum fyrirtækjum og framleiðendum raftækja.

Fyrsta tölublaðið kemur út í næstu viku og þar setjum við tóninn fyrir það sem koma skal. Viðskiptavinir Skástriks eru lesendur miðilsins og mun tímaritið því þróast með þeim. Útgáfufélag Skástriks er lítið en hjá því starfar metnaðarfullt starfsfólk. Við stefnum á að gera betur viku eftir viku.

Undirbúningur fyrir útgáfu Skástriks hefur staðið um nokkurra mánaða skeið. Fyrstu skrefin voru tekin um síðustu áramót en síðan þá hafa fleiri aðilar bæst í hóp þeirra sem starfa við útgáfuna, sem og þeirra sem styðja hana. Við höfum að ásettu ráði haldið rekstrinum litlum og haldið að okkur höndum í ráðningum.

Eigendur miðilsins eru þeir sem koma að starfsemi blaðsins, þ.e. ritstjórar og fjölskyldur þeirra, og fjárfestirinn Lilja Skaftadóttir.

Í þessari kynningarútgáfu, sem nefnist Þankastrik, færðu að kynnast Skástriki og hugmyndunum á bak við það.

Við hlökkum til að færa þér Skástrik!

Skoðun /// Gildi en ekki græjur

eftir: Atla Þór Fanndal

Skástrik byggir á gildum blaðamennsku og tæknin nýtist okkur sem verkfæri. Við leggjum mikla áherslu á að áskrifendur geti notið þess að lesa miðilinn á því formi sem þeir velja. Skástrik er fyrst og fremst tímarit sem fjallar um fréttir, menningu og samfélagið okkar. Söluvaran er upplýsingar og viðskiptavinirnir eru lesendur. Rótgróið og gamalt viðskiptamódel. Skástrik græðir á kostum tækninnar og sannarlega hjálpar að tímaritið er ekki gefið út á prenti frá upphafi. Útgáfa Skástriks er ekki yfirlýsing um dauða hefðbundinna fjölmiðla. Þvert á móti má segja að í stofnun tímaritsins felist ákveðin þrá eftir gömlum gildum og tímanum fyrir innrás frímiðla og gegndarlausrar auglýsingamennsku.

Fjölmiðlun hefur tekið miklum breytingum undanfarna áratugi. Þótt nú séu áhugaverðir en jafnframt erfiðir tímar er varhugavert að taka gagnrýnislaust við yfirlýsingum um dauða eða neyðarástand hefðbundinna fjölmiðla. Spádómar um dauða prentmiðla eru í raun eldri en prentmiðlarnir sjálfir. Hugmyndir um kollveltu upplýsingamiðlunar eru örugglega eldri en upplýsingastefnan.

Hægur dauði prentsins

Franski blaðamaðurinn Octave Uzanne spáði árið 1894 dauða bókarinnar á hinu prentaða formi. Hann taldi augljóst að lestur gæti ekki keppt við hljóðupptökur. Grein Uzannes um dauða bókarinnar birtist í tímaritinu Scribner's og var skreytt fögrum teikningum til skýringar, sem var mikil nýlunda á þeim tíma. Scribner’s var stofnað árið 1887 og lagði frá upphafi gríðarlega áherslu á að nýta tækninýjungar í prenti blaðinu til framdráttar. Þannig var tímaritið til að mynda eitt þeirra fyrstu - jafnvel allra fyrst - til að prenta teikningar í lit.

Stofnendur Scribner's ætluðu sér stóra huti á tímaritamarkaði og tóku slaginn gegn risum eins og Harper's og Atlantic Monthly, sem bæði voru rótgróin tímarit. Svo fór að hin prentaða bók varð langlífari en tímaritið. Scribner’s hætti útgáfu árið 1939 eftir að salan hafði dregist verulega saman. Blaðið hafði þá meðal annars verið gagnrýnt fyrir of mikla áherslu á teikningar og myndskreytingar. Til gamans má nefna að risaeðlurnar tvær, Harpers og Atlantic, koma út enn í dag.

Hver einasta tækninýjung virðist eiga að leysa aðrar af hólmi með algjörri tortímingu. Til að átta sig betur á hversu fjarstæður spádómur Uzanne var er gott að hafa í huga að fjórum áratugum síðar var bókaútgáfan Penguin stofnuð. Fáum útgáfum er eignaður viðlíka heiður af útbreiðslu bókarinnar, sérstaklega í kiljuformi, en einmitt mörgæsaútgáfu Allen Lane. Nýlega sameinuðust útgáfurnar Penguin og Random House undir einn hatt en með þeirri sameiningu verður til risi á bókamarkaði heimsins. Bæði hafa fyrirtækin tekist á við gríðarlegar breytingar og staðið af sér útvarp sem drepa átti prentað mál, sem og sjónvarp sem ganga átti að útvarpi og bókinni dauðri.

Tækifæri ekki alsherjarlausn

Í tækni felast tækifæri en allt í kring eru einnig gildrur sem verður að forðast. Gæta verður varúðar gagnvart einstaka framleiðendum og þeirra söluvöru. Ipad spjaldtölvurnar frá Apple hafa sannarlega breytt því hvernig við nálgumst upplýsingar og neytum skemmtiefnis. Snjallsímar fylgja okkur hvert sem er og þráðlausir gagnaflutningar minnka mikilvægi blaðadreifingar og verslunar við neyslu frétta. Þessar nýjungar koma þó ekki án galla. Apple heldur til að mynda gríðarlega fast utan um það efni sem dreift er í gegnum Itunes-þjónustu fyrirtækisins en sú verslun er um leið nánast eina leiðin til að dreifa efni á þau tæki sem fyrirtækið framleiðir. Gagnrýnislaus dýrkun á spjaldtölvum Apple býður hættunni heim og eykur á ægivald hugbúnaðarfyrirtækis í Kaliforníu yfir fjölmiðlum heimsins.

Uppljóstrarinn Snowden hefur sýnt fram á að einum aðila er ekki treystandi til að halda utan um upplýsingar heimsins og það á við um stórfyrirtæki eins og Google, Apple og Facebook jafnt sem yfirvöld. Þótt tæknin sé lokkandi verðum við að ganga hægt um gleðinnar dyr. Blaðamenn verða að nálgast tækni með gagnrýnum huga og meðvitund um eigin áhrif og ábyrgð.

Vald er marghöfða og flókið skrímsli og Skástrik er stofnað með þá vitneskju í huga. Lesendur blaðsins eru viðskiptavinir okkar en ekki vara sem pakkað er inn í mælingu á smellum og seld áfram til auglýsenda. Sú ákvörðun gefur lesendum Skástriks meira vægi en lesendum fríblaða. Að sama skapi er ákvörðunin um hvar og hvernig tímaritið er lesið sett í hendur lesenda - ekki markaðsmanna í Bandaríkjunum. Vefur blaðsins er forritaður með fjölda tækja í huga og byggir á opnum lausnum. Það er ekki tilviljun heldur gert gagngert til að koma í veg fyrir að lesendur okkar og útgáfan sjálf verði háð duttlungum ákveðinna fyrirtækja.

Kaupmenn og fjölmiðlar

Árið 2007 var tímaritið Ísafold fjarlægt úr verslunum Kaupáss. Forráðamenn ritsins sögðu ákvörðunina tengjast umfjöllun blaðsins en það töldu forsvarsmenn Kaupáss af og frá. Tímaritið hætti skömmu síðar og tengdu ritstjórar blaðsins það við aðgerðir Kaupáss. Með vefútgáfu má draga verulega úr valdi kaupmanna til að hafa áhrif á dreifingu fjölmiðla en þó fylgir böggull skammrifi. Auðvelt er að ímynda sér að tímarit sem dreift er í gegnum spjaldtölvur eða netið sé með öllu óháð slíkum aðgerðum en hvað gerist ef prent er skipt úr fyrir vef og verslun fyrir hýsingaraðila?

Ímyndum okkur nú samfélagsvef sem nýtur mikilla vinsælda; svo mikilla að raunar sé erfitt að komast hjá notkun hans. Vefurinn opnar á möguleika fyrir lítil fyrirtæki að kynna sig án fjárútláta. Vissulega má velja að taka ekki þátt á þessum markaði enda er enginn neyddur til að nota vefinn - eða hvað? Bætum við dæmið og ímyndum okkur að blásið sé til kosninga. Almenningur er hvattur til að bjóða sig fram enda er ætlunin að breyta stjórnarskrá landsins. Í nafni lýðræðis og nýjunga verður samfélagsmiðillinn að miðju kosninganna. Frambjóðendur keppast um athygli á vefnum og að sem flestum láti sér líka við skilaboðin. Gríðarleg tortryggni ríkir gagnvart frambjóðendum sem efna til fjárútláta til að kosta framboð sín og kaupa auglýsingar í hefðbundnum miðlum. Ákvörðun um að hundsa miðilinn er flóknari en svo að þeir sem það gera þurfi einungis að hafa meira fyrir leit sinni að kattamyndböndum. Áhrifa notendaskilmála samfélagsvefsins fer allt í einu að gæta í kosningum í raunheimum. Valið um að hundsa vefinn er ekki án afleiðinga.

Framsækin yfirlýsing án snjallsíma

„Tjáningar- og skoðanafrelsi og réttur til upplýsinga eru meðal grundvallarmannréttinda hvers manns og tengjast lýðræði órjúfanlegum böndum. Framangreind grundvallarréttindi borgara eru undirstaða og megingrundvöllur réttinda og skyldna hvers blaðamanns,” segir í stefnu um ritstjórnarlegt sjálfstæði Skástriks. Umræddur kafli fjallar um réttindi og skyldur okkar sem hjá blaðinu starfa. Þótt miðillinn sé nýr eru þessi orð það ekki. Árið 1971 funduðu samtök blaðamanna frá sex Evrópulöndum og komu sér saman um gildi blaðamennsku. Úr varð Munich-yfirlýsingin sem enn er hornsteinn blaðamennsku. Yfirlýsingin var samin fyrir tilkomu internetsins, einkatölvan var nokkrum árum frá almennri hylli og farsímar voru raunar aðeins til í Star trek-þáttunum. Gildi yfirlýsingarinnar er þó ekki minna fyrir miðil eins og Skástrik en fyrir miðla sjötta áratugsins; þær skyldur sem þar eru nefndar eru enn til staðar.

Gildi lifa þótt græjur endi í landfyllingum

Óbeisluð framfarahyggja þar sem tæknin er aðalatriði fremur en hugmyndir og verk er ekki bara einfeldningsleg heldur ekki síður sefjandi. Eitt barn mölbraut sjálfsmynd keisarans og opnaði augu lýðsins með orðunum hann er nakinn. Hvorki snjallsímar né spjaldtölvur komu þar við sögu. Atvikið er reyndar uppspuni með öllu en sagan hefur boðskap sem á við í dag. Við sem störfum við útgáfu megum ekki blindast svo af eigin spegilmynd í snertiskjám snjallsímanna að hættur nýrra tíma fari fram hjá okkur. Svo ástfanginn varð Narkissos af eigin spegilmynd að hann veslaðist upp og dó. Við sem ætlum að hasla okkur völl í hinum stafræna heimi megum ekki glepjast af glansmynd tækja og nýjungagirni. Gildi eru hryggjarsúla Skástriks. Græjur eru aukaatriði.

Skoðun /// Dauði prentsins og stafræna væðingin

eftir: Aðalstein Kjartansson

Spáð hefur verið fyrir um dauða prentsins í talsvert langan tíma án þess að sú spá hafi gengið eftir. Með tilkomu nýrrar tækni sem gerir fleirum kleift að gefa út og dreifa efni hefur útgáfa fjölmiðla hins vegar þurft að laga sig að breyttum tímum. Tekjumódelið á bak við prentuð dagblöð virðist eiga erfitt með að ganga upp á tímum internetsins á sama tíma og ekkert tekjumódel virðist hafa fundist fyrir fjölmiðla á netinu. Afleiðingarnar hafa verið þær að rótgrónir fjölmiðlar fara á hausinn eða breyta algjörlega um rekstrarform. Enginn ætlar að missa af stafrænu byltingunni.

Mörg blöð og tímarit hafa lagt sig fram við að marka sér stöðu í hinum stafræna heimi. Tímarit á borð við Newsweek, Time og Economist og dagblöð eins og Boston Globe og New York Times hafa reynt að svara eftirspurn eftir góðu efni á netinu. Það hefur þó gengið upp og ofan. Newsweek, sem hóf útgáfu árið 1933, hefur líklega gengið hvað lengst í tilraunum sínum til að gera útgáfu sína stafræna en árið 2011 sameinaðist blaðið netútgáfunni The Daily Beast. Um síðustu áramót hætti blaðið síðan að koma út á prenti í Bandaríkjunum og hóf að gefa efni eingöngu út á netinu og fyrir spjaldtölvur. Blaðið kemur hins vegar ennþá út á prenti í Evrópu. Önnur tímarit, eins og Economist, hafa skapað sér vettvang á báðum stöðum, þ.e. prentaða blaðið er enn gefið út en útgáfan sækir líka fram í spjaldtölvuútgáfu.

Á sama tíma og þessi gömlu rótgrónu blöð reyna að hasla sér völl á netinu eru enn sett á stokk blöð og tímarit sem leggja fyrst og fremst upp úr prenti. Breska tímaritið Monocle er meðal þeirra. Útgefendur blaðsins, sem fjallar um lífstíl, menningu og viðskipti, leggja mikið upp úr fallegu umbroti, pappírnum sem blaðið er prentað á og gæðunum í prentinu sjálfu. Bókabúðir um allan heim fá reglulega skilaboð frá útgáfunni um hvers sé að vænta og alls konar kynningarefni til að setja upp í verslunum. Markmiðið er að vera eins lifandi í hinu raunverulega umhverfi og hægt er en ekki bara á netinu. Monocle er ekki gefið út á spjaldtölvum og vera þess á netinu virðist vera aukaatriði. Greinar sem birtast í blaðinu eru engu að síður aðgengilegar áskrifendum á vefsíðu Monocle og blaðið heldur auk þess úti útvarpsstöð sem sendir út í gegnum netið.

Netið ekki nógu arðbært

Tilraunir hafa verið gerðar til að búa til sérstaka snjalltækjamiðla. Ástralski fjölmiðlamógúllinn Rupert Murdoch reyndi að búa til sérstakt iPad-dagblað sem hét einfaldlega The Daily. Blaðið kom fyrst út 2. febrúar árið 2011 en hætti útgáfu 15. desember árið 2012. Murdoch sagði þá að The Daily hefði „ekki fundið nógu stóran lesendahóp á nógu skömmum tíma til að sannfæra útgáfuna um að viðskiptamódelið væri arðbært til lengri tíma“. Ekki liggur fyrir hvað nákvæmlega hefði verið ásættanlegur fjöldi áskrifenda en samkvæmt ritstjóra The Daily voru áskrifendur blaðsins fleiri en 100 þúsund þegar tilkynnt var um lokunina.

Stafræna væðingin hefur þrýst mjög á útgefendur að lækka framleiðslukostnað. Færri blaðamenn skrifa fleiri fréttir og meiri krafa er gerð um að hver einasta umfjöllun fái sem flesta smelli. Miðlar á borð við Huffington Post og Newser, sem hafa þetta að markmiði, hafa sprottið upp en þeir byggja að stórum hluta á bloggurum frekar en blaðamönnum. Einnig nýta þeir vinnu annarra fréttamiðla þar sem þeir endursegja það sem kemur fram í dagblöðum og tímaritum frekar en að vinna eigið efni frá grunni.

Áskriftarleiðin

Undanfarið hefur færst í vöxt að litlir miðlar komi fram á sjónarsviðið sem keyra fyrst og fremst á áskriftargjöldum notenda sinna. Tímarit á borð við Offscreen, sem er sérhæft rit um tækni, eru aðgengileg áskrifendum og þeim sem kaupa stök tölublöð. Offscreen inniheldur ekki auglýsingar en samstarfsaðilar eru fengnir til liðs við útgáfu hvers tölublaðs. Skástrik ætlar að fara svipaða leið; bjóða upp á gott efni fyrir áskrifendur en sleppa auglýsingum.

Kosturinn við að Skástrik er nýr miðill er sá að við getum hugsað alla útgáfu frá grunni. Útgáfan er ekki háð einhverju birtingaformi heldur er allur metnaður lagður í efnið sem í miðlinum birtist. Birtingarformið er aukaatriði. Skástrik er ekki „appmiðill“ eða „iPad-blað“ heldur alvöru tímarit sem veitir notendum sínum aðgengi að efni meðal annars í gegnum spjaldtölvur, netið og lesbretti.

Skoðun /// Að rekast á vegg

eftir: Aðalstein Kjartansson

Við höfum rekið okkur á nokkra veggi við undirbúning Skástriks. Helsta fyrirstaðan hefur verið áskriftarkerfi en í raun hefði miðillinn getað farið í loftið í júlí ef ekki væri fyrir það. Það sem hefur reynst hvað erfiðast er að finna kerfi sem heldur utan um allar aðgerðir notenda og afgreiðir þær sjálfvirkt, sem og að tengja kerfið við bæði snjallforritin okkar (fyrir iOS og Android).

Frá Suður-Afríku til Dalvíkur

Leiðin sem við fórum var að tengja saman nokkrar ólíkar lausnir. Verslunarkerfið sem við notum er viðbót við WordPress vefumsjónarkerfið sem heitir WooCommerce. Sú lausn er opin og þróuð af fyrirtæki sem gerir út frá Suður-Afríku. Eftir að kerfið var fundið þurftum við að finna aðila sem gæti tekið á móti kreditkortagreiðslum. Þá leituðum við til Dalvíkur.

Á Dalvík er greiðsluþjónusta sem heitir Dalpay. Í samstarfi við þá hefur nú verið búin til greiðslugátt fyrir WooCommerce áskriftarkerfið sem getur tekið á móti pöntunum beint úr kerfinu og afgreitt þær án þess að starfsmaður okkar færi þær handvirkt á milli. Þannig sparast peningar sem geta farið í að framleiða efni fyrir blaðið. Dalpay hefur reynst okkur mjög vel á síðustu vikum og við höfum verið í miklum samskiptum við starfsfólk þess á undirbúningstímanum.

Það er þó ekki nóg að taka við áskrifendum heldur þurfa þeir auðvitað að geta nálgast efnið okkar. Til þess fengum við forritarann Ólaf Waage í samstarf við okkur og hann byggði brú úr áskriftargagnagrunninum yfir í snjallforritið. Forritið sjálft er búið til af sænska fyrirtækinu Mag+ en það býður upp á sérlausnir fyrir útgáfufyrirtæki sem vilja birta efni í spjaldtölvum.

Tæknin er ekki markmiðið

Markmiðið er að gera áskrifendum mögulegt að skoða efni Skástriks í því tæki sem þeir velja sjálfir. Sérstaða okkar felst meðal annars í því að við bjóðum upp á lesbrettaskrár og hljóðupptökur með öllum umfjöllunum. Þær skrár verða í boði á netinu fyrir áskrifendur sem geta sótt þær og sett  inn á sín eigin tæki (til dæmis iPod eða Kindle). Við höfum eytt gríðarlegum tíma í að opna sem flestar dyr fyrir áskrifendur okkar. Við erum ekki að gefa út „iPad blað“ til þess eins að gefa út sérstakt spjaldtölvublað heldur er iPad-útgáfan ein af þeim dreifingarleiðum sem áskrifendur geta nýtt sér til að lesa blaðið hverju sinni. Markmiðið er efnið sjálft en ekki tæknin.

Verkefninu að ljúka

Núna erum við loksins farin að sjá fyrir endann á þessari undirbúningsvinnu. Vinnu við áskriftarkerfið er að ljúka, Android-forritið er tilbúið, Apple-forritið er á leiðinni og vefurinn er orðinn klár. Loksins erum við farin að sjá fram á að geta boðið fólki að gerast áskrifendur og sent frá okkur fyrsta blaðið. Þegar eru nokkrir lausapennar farnir að skila sínu efni inn til ritstjórnar og við í ritstjórninni erum að klára fyrstu fréttirnar.

Það verður gaman að ljúka undirbúningsvinnunni, sem þó hefur verið skemmtileg í sjálfu sér. Verkefnin fram undan eru hins vegar miklu skemmtilegri: að skrifa og framleiða efni fyrir áskrifendur okkar.

Upplýsingar /// Hjálpaðu okkur að móta Skástrik

Erlendir fjölmiðlar hafa gjarnan sérstakan umboðsmann lesenda sem fer með innra eftirlit miðilsins og vinnur úr ábendingum og kvörtunum lesenda og þeirra sem fjallað er um. Umboðsmaður metur hvort ritstjórnarstefna og gildi fjölmiðilsins hafi verið virt við fréttaöflun og hvort umfjöllun blaðsins byggi á bestu fáanlegu upplýsingum á þeim tíma þegar fréttin birtist. Hér á landi hefur staða umboðsmanns ekki tíðkast.

Skástrik er miðill fyrir áskrifendur og því viljum við leggja okkur fram við að þjónusta þá sem allra best. Miðillinn er stofnaður með hefðbundin gildi blaðamennsku í huga og vilja til að nýta nýja tækni miðlinum til framdráttar. Því höfum við stofnað fag- og lesendaráð Skástriks, sem er tilraunaverkefni í mótun. Ráðið er aðeins ráðgefandi og hefur ekki formlegt vald yfir útgáfufélagi Skástriks eða ritstjórn blaðsins.

Áskrifendur sem hafa áhuga á að sitja í fag- og lesendaráði Skástriks geta haft samband í gegnum vef blaðsins. Auk áskrifenda leitar ritstjórn að aðilum með fagþekkingu á málefnum fjölmiðla til að sitja í ráðinu. Hlutverk ráðsins mun mótast á fyrstu mánuðum útgáfunnar en það mun hvorki fara með formlegt vald yfir ritstjórn blaðsins né hafa rétt til að leiðrétta eða afturkalla umfjallanir.

Fyrst og fremst er um hugmyndavinnu og umræðu að ræða. Ráðið fundar reglulega með ritstjórum blaðsins og deilir með þeim sýn sinni á þjónustu Skástriks við lesendur. Ráðið mun nýtast starfsfólki og ritstjórn Skástriks við að bæta þjónustuna. Fyrirkomulag á borð við þetta er nýtt og ábyrgð fyrstu meðlima ráðsins er nokkur, þar sem þeir munu móta umhverfi þeirra sem á eftir koma. Ekki er greitt fyrir setu í ráðinu.

Um okkur

Ritstjórar

Aðalsteinn Kjartansson

adalsteinn@skastrik.is / 846 2325

Atli Þór Fanndal

fanndal@skastrik.is / 858 7406

Próförk

Ásta Kristín Benediktsdóttir

profork@skastrik.is

Útgáfufélag Skástriks er Ugginn miðlun ehf.

Klapparstíg 16

101 Reykjarvík

www.skastrik.is

Skástrik kemur út á föstudagsmorgnum í rafrænu formi á vef miðilsins skastrik.is og í snjallforriti fyrir iPad og Android spjaldtölvur. Skástrik má lesa á lesbretti sem og hlusta á í mp3-spilara.

- Öll símtöl til Skástriks eru hljóðrituð.

Table of Contents

Leiðari

Gildi en ekki græjur

Dauði prentsins og stafræna væðingin

Að rekast á vegg

Fag- og lesendaráð

Um okkur