J

OFAN UR SVEITUM.

FJÓRAR SÖGUR

eftir

Þórgils gjallaiida.

^m<

REYKJAVÍK.

PRENTAÐ í FJELAGSPBENTSMIÐJUNNI.

HARVARD COLLEGE LIBRARY IN MEMORY OF

WILLIAM HENRY SCHOREtO APRIL 6, 1931

Leidd i kirkju.

X^að yar ágætur búmaðor hann Sigmund^ nr á Bakka, bæði þrifinn og ráðsYÍnnnr; kcmni lagið á þyi að kaupa tii búsins, og selja úr þyí syo að búþroskinn yzi og hagurinn þróaðist. Sigmundur yar lika syo minnugur á mannfiind-' um á öll skuldaskipti og hagsmunamál sín, aft hann eyddi ekki fundardögunum til ónýtis, eins og syo mörgum hættir yið. Nei, Sigmundur hafði SYona dnn og einn á tali utan og sunn-an^ austan og yestan yið þinghúsið, meðan 4 fiindinum stóð. Hann hélt sér aldrei fast yið fundarmálin^ ekki syo rigfast, að hann léti ekki búsýsluna sitja i íyrirrúmi, og metti hana meir en atkyæði sitt, ef á þyí stóð. Syo yar hann lika trúmaður, hafði þessa yinsælu tilbreytinga* lausu búmannstrú, sem er metin sönn blessun £ búi. Sigmundur lét lesa Péturs postillu á hyerj-um sunnudegi allt árið í kring og á hyerj-

iim degi frá yeturnóttum til sumarmáia sðmu hugvekjumar, vetur eftir vetur. Hann hélt sér stöðugt við Péturs verkin, enda er ekki til þókn-anlegra guðsorð fyrir búmenn en húslestrabæk-ur biskupsins, sem eru sniðnar svo vel og hent-uglega tii þess, að riki maðurinn geti smogið í gegn um nálaraugað. Sigmundur hafði alveg sömu reglu og Sveinn faðir hans hafði haft með að lesa, breytti ekki frá venjunni, var hjartan-lega ánægður með tímanlega og andlega bless-iin og sjálfan sig. Og svo var hann, sér til þrifnaðar, prýðilega messurækinn, jók með messu-ferðunum andans ánægju og hagsmuni sina. Hann var aldrei betur íailinn til að gera við-skipti við menn, en einmitt fyrir og eftir messu. Ekki þurfti heldur að finna honum til for-áttu, að hann væri ekki til altaris og það „reglu-lega", nema bara nokkur ár núna seinast, bæði af því, að menn höfðu ekki sterka þðrf til þess almennt, og svo af því Guðný einhvern veg-inn ekki gat verið með. Sigmundur kunni hreiut ekki við að breyta frá venjunni og vera til altaris, nema konan væri það líka; hafði enga sakramentis þörf svona einsamall og konu-laus.

En með hana Guðnýju konuna vék því svo óþægilega við, að hún hafði enga trú á ýmsum atriðum kirkjuvenjunnar. Gat aldrei kunnað við það, þegar presturinn „tók til bæna", fannst

það hlægileg auglýsing til guðs, sem allt yeit og öllnræður. Felldisig aldrei við loforða eiðana^ sá þá allt af brotna; Guðnýju virtust þeir til-gangslausir og skaðlegir, af því þeir urðu til þess, að Qölga brotunum, gat ekki séð, að eið-urinn einn héldi mönnum við sáttmálann, ef önnur skilyrði vantaði eða væru á móti. Hún var algjört á móti, að konur væru „leiddar í kirkju'S fann ónota kulda líða umsig, þegar presturinn las þess konar þakkarávörp af stóln-um. Yar orðið nauðsynlegt að kunngjöra guði um barnsfæðinguna og þakklæti föreldranna? Yar hann farinn að gjörást gamall ? Hver mein-ing var í þessu ? Og svo datt henni ævinnlega í hugy það sem ritningin segir um hreinsun kvenna eftir barnburð; að konur voru bókstaf-lega ^leiddar i kirkju^' fyrir nokkrum áratug-um, af því það þurfti að hreinsa þær með þvi að sitja utan við kirkjudyr — og skjálfa? — meðan presturinn hreinsaði þær með orði sinu. Hugurinn reis gegn þessari venju og Gyðing-dómi.

JÞegar Guðný vann hjónabandseiðinn hafði hún verið svoföl, að fólk tók eftir því, vissi ekki, hvað það átti að hugsa, mðnnum var þ6 kunnugt um, að henni var ekki óljúft að eiga Sigmund. Ekki var henni þó illt, það komust menn fyrir á eftir. Enginn hafði heyrt fyrir

Tíst, að hún játaði, en presturinn hafðl afbragðs-heyrn, hann hlaut eflanst að hafa hejrt það.

Svo var það einn sunnadag; um sumarið tveim mánuðum eftir að Guðný fæddi Fúsa litla, að þau hjönin fóru til messu. Það yar langt síð-an Guðný hafði komið í kirkju. í^st var hún ófrísk meðan hún gekk með bamið, og svo þeg-ar hún komst á fætur aftur, þótti henni svo ijarska vænt um Fúsa litla, að hún sagðist ekki ^eta farið neitt frá honum; þetta var líka fyrsta l)arnið, og öllum mæðrum þykir sérstaklega vænt nm það, þreytast aldrei að gera gælur og hag-Tæða því. Um nðnbil á laugardaginn frétti Guð-ný lát móður sinnar, hún hafði bæði elskað liana og virt, sorgin var þung og sár. Sig-inundur vildi, að hún færi eitthvað sér til afbrá-unar. Það talaðist svo til, að hún fór til messn þennan sunnudagsmorgun, en hugurinn var all-nr hjá móðurinni og Fúsa litia. Henni variUt í höfði og hugsanirnar voru siærri en vana-lega. Einhver dimm ógagnsæ blæja 14 yfir sál-arsjón Guðnýar; það er vanalegt um menn, sem sakna ástvina og sofa lítið.

Sólin skein hlýtt og bjart inn um suður-gluggana í kirkjunni og lýsti hana hátíðlega. Fóikið var hljótt og guðrækilegt að sjá, nema fáein böm, sem voru að biðja um brauð og syk-ur; þau, sem fengu það, urðu spök og ánægð, en þau, sem ekkert fengu, af þvi mæðurnar höfðu

yerið öforsjálar og ekki hngsað þeim fýrir neinu géðgæti, hrinn og skældn^ svo mæðnraar máttn fara 6t með þan; þar fnndn þær einhver r&ð til að hngga og hafá af fyrir þeiuL Prestinnm tökst vel að lesa ræðnna sina. Gnðhý sat og hngsaði nm, hvað móðir sín hefói verið sér blíð og eftirláty einmitt eins ætílaði hnn 'að verða Yið Fúsa, húntoklítið eftir ræðnnni, að minnsta kosti semhéngislanst. Þá hóf prestnrinn svo einkennilega röddina, bað svo sætt, þakkaði með svo anðmjúknm róm góðnm gnði fyrir, hvað hann hefði yerið móðnrinni, baminn og föðnm-nm liknsamnr á tima neyðarinnar og hættnnnar,

4

hann minntist þakklætis foreldranna fyrir hina misknnnsömn yarðyeitsln. Sérstaklega tók hann fram^ hyað móðnrinni yæri Ijnft að tjá gnði þannig þakklæti sitt og ást. Þakkaráyarpið yar yiðkyæmt og anðmjnkty nm íram allt anð-mjúkt, preqtinnm tókst yel npp.

Pað yar eins og jöknlyatn rynni eftir bak-inn á Gnðnýju, hún bliknaði yið. Presturinn yar einmitt að leiða hana sjálfa í kirkjn. Hyað hún hafði yerið heimsk að sjá það ekki fyrirfiram, að syona mnndi það yerða haft; hnn hafði yerið andlega blind. Það yar rétt eftir Sigmnndi, að fara til prestsins og biðja hann að leiða hana i kirkju, en minnast ekkert á það yið hana sjálfa; honum hafði ekki einu-sinni dottið það i hng. Sigmnndnr hélt syo

foúmannlega fast trúarveigana, leíddi aldreí hng-ann að ððrn en þessnm þægilega sálnhjálpar-vegi föðar síns og afa — faðir hans hafði sagt honnm margt af afa sínnm. En að geta ekki séð þetta fyrir, það var auma hngsnnarleysið. Hún leit til Sigmundar, þar sem hann sat gagn-yart henni í kirkjunni. Hann var eins og hann var vanur að vera í guðshúsi, andlitið var ævinn-lega dns, ofboð rólegt og slétt, næstum þrejrtu-legt og svefnlegt. En Guðný hafði aldrei tek-ið eftir, að það yæri Undarsvipur & honum, en nú sýndist henni það: „bann er eins & syipinn og ær sem liggur og jórtrar^ hugsaði hún, og um leið fór titringur um hana alla.

P& heyrði hún ekka á bak yið sig, þung-an kyalinn ekka, sem braust fram syo sárt og tilflnnanlega. Guðný leit yið. Það yar Helga á Landi, sem grét og stundi syo einmanalega. Guðný horfði & hana sem snðggyast, þar sem hún grét með klútinn fyrir augunum. Guðný skyldi það allt undir eins; hún þekkti Helgu syo yel; það yar táplítil, en góðlynd stúlka, sem hafði frá bárnsbeini trúað og treyst á bænir, allar bænir til guðs, æyinnlega álitið prestinn sannan meðalgangara miUi guðs og manna, bor-ið djúpa lotningu fyrir öllum prestum og öllu guðsorði. Helga hafði líka alla daga yerið heilsu-Util og þunglynd.

Syo fengu þau ást hyort & öðru, Þórsteinn

soniir ríka Áma á Mýraiu og Helga, þessa yit-lausu ást, sem hleypur með menn rétt eins og engin skynsemi sé til, ekki getur sundur greint né rannsakað, af hverju hún sprettur, engin ráð kann til að snúa á hyggindabrautina aftur. Þau bara elskuðu hvort annað, og aldrei eins brenn-andi og óstöðvanlega, og þegar gamli Árni varð bályondur yflr öUu saman; hann hafði opin augun, gat skynsamlega skoðað fátækt Helgu og hyað fátækt er slæm og óhafandi. Earl syo reyndur og roskinn tók snjallasta ráðið, náttúr-lega það; að passa Þórsteiii, hafði lika hjálp hinna bamanna sinna — um móðurina yar ekki að tala, þyí hún yar dáin; syona liðu 2 ár, þá náði Þórsteinn tali af HelgU; syo enginn yar yið. Tuttugu yikum seinna drukknaði Þórsteinn i Sauðá; 18 yikum eftir það ól Helga dreng, sem yar látinn heita Þórsteinn, hann yar 6-frískur og yeiklulegur, en bláu augun drengs-ins minntu Helgu á pabba hans. Hún elskaði barnið eins og þeir elska, sem setja alla yon og ást á einn mann og hugsa Utið um aðra menn eða tilburði í heiminum. Barnið, trúin og yonin yoru eini harmaléttir Helgu, og barn-ið létti langmest söknuðinn, eins litið og lasið það yar.

Þetta yar i fyrsta sinn, að Helga kom til kirkja, eftir að hún átti barnið. Allt þetta flaug í einni syipan í huga Guðnýar; hún fann syo

glðggt, hvað Helga hefði fegin óskað^ ^ð prest-urinn þakkaði guði fyrir yernd og handleiðsla hans á sér^ fjnrir þá miskunn, að bamið fékk að lifa. Nú kvaldi saknaður, sorg, einstæðings-kjðr og litiIsvirðÍÐg mannanna hana, tárin flóðu, ekkinn hristi hana likt og stormur feykir til strái. Guðný leiddi Helgu með sér út úr kirkj-unni, og hefir aldrei síðan verið við messu. Hún er svo undarleg hún Guðný. Hjónabandið / er orðið kalt, segir fólk. en það getur verið lygi, því það eru margir, sem segja hitt og þetta sér til dægradvalar og öðrum til skemmtunar. Hitt er vissara, að um haustið eftir fór Helga til Guðnýar með barnið sitt. Þeir hafa báðir saina atlæti hjá Guðnýju Fúsi og Steini. Helga dó á Góunni veturinn eftir; þeim, sem voru við jarðarförina, þótti ræða prestsins Ijómandi fall-eg; einkum sá kaflinn, þegar hann talaði um sorgina. Benti á, hver væri munur á sorg hins trúaða, hvað hún væri mjúksár og mild i sam-anburði við sorg hinna vantrúuðu, sem ætíð væri dimm, meginsár, sterk og lamandi. Að því dáð-nst allir, nema Guðný, hún sagði sér hefði fund-ist, að þessi kafli hefði ekki átt heppilega við. En hún stóð ein gagnvart almenningsálitinu^ svo það er víst minna að marka hennar orð, af því hún var líka svo sérlynd og hætt við að fara til messu.

n.

Séra Sölvi.

xiann var fæddur rétt fyrir innan búðar-"borðið, hann séra Sölvi, svo það sýndist, að for-sjónin hefði ætlasttil, að hann yrði kanpmaðnr -eins og pabbi hans. Séra Sölvi hefði lika ver-ið handviss með að geta verið kaaþmaður^ eins þarfur, réttlátnr, mannúðlegur og sannsýnn og kaupmenn almennt eru. En móðir hans var prestsdóttir, — það gerði strikið í reikninginn — og vildi eðlilega, að drengurinn yrði prestur, því það er líka lífvænleg staða og ekki svo örðug né vandasöm og margir halda, hún vissi það af reynslunni, dóttir hans séra Sölva, sem var flöldamörg ár prófastur, bara fyrir það, hvað hann var ríkur og góður búmaður.

Nú var séra Sölvi yngri orðinn prestur í dal einum upp til Qalla, var kominn vel í áln-ir bæði að löndum og lausafé, þótti af mörgum góður kennimaður og andríkur, þegar hann var með sjálfum sér. Einkum þótti hann sérlega heppinn með tæUfærisræðurnar; það vildi lika oft svo til, að likræðurnar voru eftir þá menn,

sem yoru yel til þess kjörnir, að yera gylltir og lofaðir eftir dauðann.

Syo einn yetur á jólaföstunni lagðist kýr i doða hjá prestinum, yinnumennirnir yoru ekki heima; það yar send stúlka út að Stekk, til Arna og hann beðinn að sækja meðul til homo-patans — það yar náttúrlega homopati í syo góðri syeit. Árni yar barðgjör maður, en ekki hraustur fyrir bijósti, brá lika undir eins yið og hljóp á stað, færið yar argyítugt, hann þurfti að kafa skiðalaus; sjálfur átti hann þau engin, og presturinn hafði ekki sent skíðin sín. Það yar hálf önnur mila frá Stekk og þangað sem homopatinn yar, og það munar um að kafa hálfa aðra milu aftur og fram i fannfergi, fyr-ir þá, sem eru óhraustir fyrir brjósti.

Árni yar allur í syitalöðri, þegar hann kom með meðulin, en það yar kalt í frambaðstofunni prestsins, syo honum syalaði heidur fljótt, það setti að honum hroU, meðan hann át brauðið og físUnn. Árna gat hreint ekki hitnað á heim-leiðinni, hafði aldrei fundist eins langt út að Stekk og þá, hann yar lengi á ieiðinni og bæj-arleiðin yar þó örstutt.

Frá þessum degi leit Árni aldrei giaðan dag, lagðist um jólin í brjóstyeiki, og á fyrstu yiku þorrans yar prestur sóttur til að þjónusta hann, en þegar til kom, gat Árni að eins dreypt & yíninu, þurfti að herða sig til að koma niður

oflátannL Hann var syo sáraumur, að liann yelgdi yið ölln, sem hann átti að neyta. En Ámi var harður firam i dauðaun, með sein-ustu kröftum hafði hann það niður. Prestur för straz og búið yar, drakk bara sætt kaffi, stakk á sig þriggjapelaflösku, sem konan gaf honum, reið í einum spretti heim^ góðglaður og flrískur, þyí færið yar ágætt og yínið afbragð. Hálfum tima eftir að prestur fór, dó Árni.

Séra Sölyi jarðsöng Árna, og hélt eina þessa góðu líkræðu, sem honum yar syo eiginlegt; & einum stað i ræðunni sagði hann: „Þér yitið allir elskulegir syrgjendur, hye skyldurækinn Ámi sálugi yar, hye dyggilega hann stríddi í að ala önn fyrir sinni ástkæru konu og bless-uðum bömunum Qómm, er hér sitja syiffc for-stöðu hans; þau sitja i siðasta sinni hjá elskuð-um foður, og allir i þessu sorgarhúsi syrgja með þeim hinn sofnaða sæla meðbróður yorn. — En sorg móðurinnar og barnanna er þyngst og sár-ust, þyi hinn látni meðbróðir yor hafði orðið þeirrar náðar aðnjótandi að yeita þeim alla elsku og aðstoð, er hann átti til. Almáttugur guð yeitti honum af einskærri náð sinni og mildi þrek til að yinna fyrir sér og sinum; með-an dagur yannst. Fyrir sina ástkæru konu og elskuðu böm sleit hann lifskroftum sínum, fyr-ir þau yann hann með sinni einstöku elju, spar-semiy ráðdeild og sannri fyrirhyggju meira en hin

hrörld^a líkamsbygging: vor yesaila manDa þolir;. Ég segi i^aimast ofmikið, þótt ég segí það, að* hinn látni bróðir yoí, er bér hyillr, hafi af ást til eiginlcoutt og barna sinna, þcáiri áat^ %t géð*-ur guð einn getur veitt, og tíB ' yeiía síuuhi trúu þjónum, lagt syo hart á sig, að fyrir þeð ' hafí hans æyistuftdir orðið færri en ella, þyi banamein hans yar efalaúst ofmikil áreynsla og þreyta. Og sæl er su mínning fyrir hina sájr-hryggu ekkju hins liðna og blessuð bömin þeirra, að yita það, að guð yeitti sínum dygga ^jém þá náð, að fórna syo að segja 8|álfam s^ fyrir þau; sem hann elskaði heitast hér i heimi. — Já, guði einum og þríeinum sé lof og prís^ fyr-ir allt sem hann lætur oss að höndam bera, hyort það er heldur blítt eða strítt^.

Þegar ekkjan fór af stað um kyöldið^ kall-aði hún prest á einmæli og sagði yið hann:

„Ég ætla að biðja yður prestur minn góður, að segja mér, hyað þér eigið hjá mér fyrir öU yðar ómðk og fyrirhöfn, mig langar að borga það núna'^

Það er nú ekki stóryægilegt Anna míu; ég læt yður hafa það eins og yður sýnist, þér ætlið að hafa það eins og maðurinn yðar sál. yar yanur, ekki þurfti ég að eiga hjá honum með jafnaði. Hm! Hm! — þér ráðiðþyí alvcg, það er ekki stórvægilegt".

„Hérna prestur minn góður eru 5. rdL, sem

ég ætlá að biðja yðar að þiggja, það er kann-ské oflitið fyrir allt, sem þér hafíð gert, en ég^ hef ekki meira til núna''.

Anna kvaddi prest með teimur alúðar koflsam.

„Þakka yður fyrir, og guð veri ætíð meö yður Anna min''.

Séra Sölvi stakk dölunum i buxnavasa sinn, hægt og gætilega, kinkaði ofurlítið koll-inum, STÍpurinn var sléttur og bliður. BörQÍu hennar Önnu komu og kvöddu. Presturinn kyssti þau innilega eitt eftír annað, stakk sva hægri hendinni niður i buxnavasann. ÖílítiIL hljómur. Peir voru ekki hljóðlausir þessir & silfardalir ekkjunnar á Stekk.

Nei Árni á Stekk bafði aldrd hrokkið til við séra Sölva með að græða, hafði ekki roð við honum; kunni ekki lagið á þvi að klófesta dalina, fékk ekki svipað því eins vel borgaðar sínar ferðir og presturinn, hvernig sem hann gekk að sér og löðraði i svita. Hafði ekkert fyrir vínið, sem hann veitti prestinum, ekkert fyrir, þó að hann léti svangan ferðamann fá væna flatköku ,og smjör og slátur með henni; slæddi aldrei i kring um það, hafði ekki nokkurn tima hugkvæmst þess háttar, hafði svo gaman af að gefa, datt ekki greiðasala i hjartans hug, auk heldur að hann reyndi að ná i einkaleyfl til að selja.

En séra Sölvi náði i eins konar einkaleyfl.

og kunni mætavel að nota það, knnni rétta tokin á skildingunnm; honum varð fé úr ðllu, gat með lagi fengið peninga fyrir eina teskeið af messuvíni og oflátuplentu.

Það yar ekki til ndns fyrir Áma á Stekk, að reyna þetta yið prestinn. Séra Sðlvi strok-aði sig greinilega áfram, yar syo handyiss; en Árni gat aldrei séð, hyernig hann gæti komist á strikið, líklega f^ir það, hyað hann yar mennt-unariaus.

Þetta yar þaulreynt milli þeirra á lífsskeið-inu, klerkurínn fór á klára góðgangi fram úr Áma; eins og að drekka. Hann hafði líka byr-inn á eftir sér; en þyi yék nú syo óþægilega yið með Arna, að það yar eins og 'hann þyrfU æyinnlega að berja upp í yindinn.

m.

Ósjálfræði.

X^au elskuðust heitt og innilega Hvamms-hjónÍD. Ðeildu aldrei, yoru samhugaí lifsstarf-inu. Það var sýnilegur vottur um, hvað þau unnust, að allt af áttu' þau börn saman; fylgdu því guðsboði dyggilega að „aukast ogmargfald-ast". Hjónin eignuðust barn á hverju ári. „Hún nær sjaldan hala sínum hún Þórdis" sögðu ná-grannakonumar.

Gunnsteinn barðist vel fram með barnahóp* inn sinn, hafði fremur stórt bú og aflaði veltil þess; en sat i skuldasúpunni upp að mitti. Hjónin komu börnunum sæmilega fæddum og klæddum áfram, en það þarf nokkuð til þess, að ala upp 8 börn, enda mátti ekki neinu halla, svo búið færi ekki á höfuðið. Skuldagrundvöll-nrinn, sem margir byggja búnað sinn á, er :Qarska stopull; ef einn steinn hrynur úr grundvellinum, þá er vanalegast, að öll byggingin steypi koU-hnýsu og liggi svo i kaldakoli þaðan i frá.

Kirkjuferðir og húslestrar voru í góðu lagi 1 Hvammi og hvorttveggja óaðfinnanlegt, ef mælt

yar & mælisnúru vana og yiðtekta. Þórdis kenndi börnunum mesta sand af versum og bænum, strax og þau gátu farið að tala. Ein-ar litli, elsti drengurinn, var ekki þrevetur, þeg-ar hann kunni „faðir yot^^ og las það ekki að eins kyöld og morgna og yið húslestrarbænir, heldur fléttaði hann bæn og bæn úr þyi saman yið yísur og hendingar — hann lærði yísur af pabba sinum og Syeinka smala. Ðrengurinn yar sjónæmur, og kembdi syo allt i einn lopa, „faðir yor'' og yisumar, þegar hann yar eitt-hyað að dunda sér. Foreldrarnir sögðu, að þetta ætti hann ekki að gera, það yæri Ijótt. En þau gátu ekki yarist brosi stundum, það kom syo skritilega ^ir það, sem hann setti saman. Einar tók eftir þyí lika, og allt af sótti í sama horfið með ruglið.

Það gekk erfítt, þegar Þórdís átti 9. barn-ið. Læknirinn yar sóttur; hann náði barninu með yerkfærum. Þórdís barðist yið dauðann og sigraði hann að lokum, en fékk^samt enga heilsu; hún yar orðin þreytt og sUtin af barn-burði og barnastriti. Föl og bleik, taugayeikl-uð og hjartyeik yar hún orðin, en eins yar hjónabandið og áður. Aldrei hafði Þórdísi fund-ist dauðinn eins ógeðfelldur og einmitt nú^ þeg-ar hann hafði yeifað nákaldri hendi til hennar. Hún yissi, að það yar meiri sæla l^'á guði, en í Hyammi yið að hirða og þrífa til börniny en

Mn elskaði þau qvú heitt og hjartanlega, yíldí heldur vera kyrr hjá þdm sem lengst; tárin komn fram i angnn, þegar hún hugsaði til ad þnrfa að skilja við þau komnng og ósjálfbjarga. Það var lika þnngt að skilja við Gunnstein^ þeim hafðl komið svo vel saman, gengið með gleði og ánægjn nndir oki og byrði lifskjaranna, ánægð með að berjast fyrir eigin nppeldi og forsorgnn litln bamanna.

Gnnnsteinn fann það lika, hvað það hefði verið þnngnr og óbætanlegnr harmur að missa Þórdisiy þennan besta yin í lifinn, og allur bama-hópurinn móðnrlaus eftir. Hann var gnði þakk-látnr fyrir lif hennar, og hugsaði eftir, hvað Uf-ið yrði léttara fyrir sér og bðrnunum, með henn-ar tilliti og móðurlegu umsjá.

Læknirinn sagði Gunnsteini beint og blátt, að Þórdís mætti ekki eiga barn framar, dauð-inn væri vis, ef útaf því yrði brugðið.

;;Það er nógu stór barnahópurinn okkar, éf guð lofar honum að lifa, þó við ékki bæt-nm við, ég held við þnríum ekki að vera hrædd nm það'', voru síðustu orð Gunnsteins^ þegar hann sagði konn sinni frá viðvörun læknisins.

„Það vona ég lika, við höfum nóg að hugsa, að koma sómasamlega upp blessuðum litla hópnum okkar, og visa honum á gnðs veg: ég er ekki svo hrædd, að hitt komi fyrir^.

2»

870 leið eitt ár; þá tók Þórdfs f Hvammi jóðsótt. Ls&knirinn kom að eins til að sjá lik I>órdfsar, þyi að liún var dáin áður en hann fór að lieiman frá sér.

Gunnsteinn og bðrnin gréta þnngum og 1>eiskum tárum yflr líkinn. G^unnsteinn skalf og titraði af ekka^ hann vafði börnin að sfe, €itt eftir annað. Og þó yar Giinnsteini ^ki flsjað saman; hann var enginn nýmóðins heig> nll, sem ekki gat þolað lífsnæðing, án þess að akjálfa. En þennan harm þoldi hann þó ekki, án þess að blikna. Þaðslóengum vonarfojarma yfír ógengna ævibraut hans, hann var einmani mitt í barnahópnum, gat eigi fnndið annað en skort og auðn á öllu hér i heimi. Gunnsteinn bað guð um bjálp og huggun fyrir sig og börn-in, bað svo heitt, sem hann gat, en sðknuður-inn var eins þungur og áður. Þórdís blandað-ist innan um bænirnar; hann vissi, að nú var hún í sælu hjá guði, en hjarta hans var ekki búið að átta sig á skilnaðinum. Honum fannst ósjálfrátt, að hún eiga heima hjá sér enn, og þrífa til og hagræða börnunum; meðan hann bað til guðs, var Þórdis á himnum, mitt í bæn-inni og við búsýsluna i Hvammi, allt i einni ó-leysanlegri bendu. En eitt stóð íast og stöð-ugt, eins og klettur í straumiðu, og það var, að dauðinn hafði gengið um garð i Hvammi, og ðnnur hugsun við hliðina á dauðanum, alltaf við

Iiægri hlið bans; óskiyanleg £rá honum, liknst skugga hins dimma dauða. Ekkinn varð þyngri> tárin beiskari. Gunnsteini rann kalt yatttmiUi bolds og hðrunds. En um þá hugsun talaði hann aldrei við nokkum.

Læknirinn átti nú samt erindi í 8yeitin% hann var fenginn til að bjarga Bögnu k Brekku úr barnsnauð; það var vinnukona þar, sem 61 st&Iku — hún var eðlilegá látin heita Þórdis. — En bóndinn á Brekku, hann Bútur ^ar pabbi litlu stúlkunnar.

Stdnar & Brú fylgdi lækninum heim aftur; þeir urðu málkunnngir á leiðinni. Einusinni sagði svo læknirinn upp úr þögn.

^Mönnum er ekki sjálfrátt með æxlunar-l^snina, það duga engin hðft eða ráð við henni".

„A, sýnist yður það, — það er alveg sama sjóðandi aflið, sem h][jóp með þau Gunnstein og Þórdísi, þó opinn dauðinn stæði álengdar, og með Bút og Eögnu, svo þau gáfu heiminnm mann í manns stað, öllum siðgæðisreglum til ergelsis og ásteytingar. Það kemst enginn reikn-ingur að, þegar svona hiti er i íólki. — Bara náttúran — beint áíram hún^.

„Já, hún starfar allt af áfram, hvað sem menn reyna að hefta hana. — Óþægilegar af-leiðingar, — mikið erviðar'^

Læknirinn ræskti sig, tók tóbakshönk úr

Tasa sínam, beit dna tola af endanam og taggði hana strax f graat

S70 riða þeir lengi steinþegjandi, það var •eins og hvoragar fynndi orð til að b^rrja sam-talið aftnr, en báðir hagsaða þeir þess meira. Pvi mennimir ern ekki hagsanarlaasir eins og skepnnr. Nei mennirnir ern ekki líkir dýran-am í því fremor en öðrn.

Gamalt og nýtt

„j^^skan og sakleysið, sönn menntanog

mannkostir hafa i dag tengst óslítandi böndam eilifrar ástar, i drottíns liúsi, frammi fyrir al-sjáanda gaði. Það er fognr sjón að sjá hið hreina, góða, fagra og göfaga leggja persónn-lega saman hendar, vita gaðsblessan lagða yfir þær, sjá elskendnma tengjast saman nm tima og eilífð. Það er i stattu máli Paradis til vor komin, er enginn vélafallar hðggormar skríðor kring am".

Séra Sveinn hóf púnsglasið, renndi aagan-am hægt yfir mannþyrpingana kring nm borð-ið, hann yar fremor Ijúfmannlegar og ánægðor & SYÍpinn, þegar hann svo bættí yið:

„Þetta sé skál hinna ástkæra anga brúð* hjóna**.

Skálin yar drakkin með besta Hst; mann-ösin gekk í bylgjam kring am borðið, hyer ýttí yið öðram, syo það fengist rúm tíl að drekka úr glasinu sina, en það fékkst ekki, af þyi það yar ekki tíl yið púnsborðið.

„Við þökkum sameiginlega fyrir skálina og ræðana kæri bróðir'*.

Séra Gnðni hneigði sig syo snotnrlega og knrteist, að allir, sem sán, dáðust að. Það yar lika prýðis laglegur og snyrtilegur maður og lipurlegur í framgöngu. Hann var hár meðal-maður, liðlega vaxinn, hvatlegur á yelli og bar sig yel; Ijósjarpur á hár og fremur þunnhærð-ur, hárið fór slétt og yel, hárkamburinn yfir enninu reis snoturlega, og æyinlega eins; ennið yar ipeðal hátt, nefið fremur stórt, yiðar nasir en nokkuð mjótt á milli augnanna, þessara grá-bláu augna, sem litu syo skýrt og hreint upp, Efriyararskeggið þunnt^ mjúkt og gljástrokið, ekki snefill af uppreist orðin til í þyí.

Fólkinu varð ósjálfrátt að bera þá saman, séra Guðna og uppgjafaprestinn hann séra Þórar-inn á Hamri, sem aldrei hneigði sig, að dns beygði höfuðið ofurlitið, stöku sinnum. En það er nú meira að segja um Þórarinn en það, að hann hneigði sig litið. Hann yar sonur Guð-mundar á Grund. Guðmundur yar yel yið efni, syo hann gat kostað Þórarinn i skóla. Allt gekk yel gegn um latinuskólann, pilturinn var bæði námfús og reglusamur, en þá yiidi Þórar-inn yerða læknir, en foreldrarnir, að hann yrði prestur. Foreldrarnir urðu yfirsterkari, og Þór-arinn yigðist til Dalsþiuga, þegar hann yar 28 ára; hafðl annars látið sér hægt með yigsluna.

en foreldrarnir ýttu að, þegar Dalsþingin losn* uðu. Þórarinn fékk orð fyrir að vera skyldu-rækinn og góður prestur. Hann var alinn upp i ðalnum, svo hann kannaðist vel yið fólkið og það Yið hann. Tvö árin var Þórarinn prestur og bjó á Kirkjubóli, það var þá orðið prestssetr-ið. Allir urðu forviða, þegar Þ6rarinn sagði af sér prestsskap alveg upp úr þurru. Enginn gat áttað sig á^ hver ástæðan væri. Menn gátu hins og þessa til, en af þvi engir fengust hyrn-ingarsteinar, gátu menn aldrei byggt neina veru-lega byggingu. Þórarinn var vanur að segja^ þegar menn slæddu kring um ástæðuna/ að sér hefði þótt skemmtilegra að vera bóndi en prest-ur og vandaminna lika.

Þegar Þórarinn sagði af sér, fluttist hann að Hamri; það er góð jðrð og gagnsöm og um-boðseign; þar bjó hann siðan, bjó eins og hann hefði lært, til að verða gildur og nýtur bóndi. Gamall prestur fékk Ðalsþingin og var þar 5 ár, þá dó hann. En Þórarinn bjó og græddi fé, húsaði baé sinn, en kvongaðist ekki; það þótti mönnum kynlegt háttalag. Var sú saga til þar i dalnum, að Þórarinn hefði verið i kærleikum við kaupmannsdóttur í Reykjavik, þegar hann var í latínuskólanum, en hún hefði svikið hann; þá hefði Þórarinn orðið svo reiður, að hann hefði svarið að kvongast aldrei. Enginn vissi um upptök þessarar sögu, og enginn þorði að stað-

hæfa hana; þótti hún likle; og sennileg, „gátn ofboð vel trúað þessu".

Nú stóð Þórarinn flram í horninn i veisla* stofnnni á Bakka, og talaði við Steinar á Brú. Þórarinn yar hár maðnr og herðibreiðnr, allra manna yðrpalegastnr, dökkjarpnr á hár og hrokk-inhærður, höfnðmikill og hnakkabreiðnr og háls-dignr; ennið ekki hátt, en breitt og bratt nokk-uð; brúnamikill og nefdigur, móeigur og fast-eigur, skolbrúnn og skeggjaður mjög; heldur var hann greppleitur. Ekki yar hann fríður maður kallaður.

„En hvað ég vildi segja, hyernig líst þér á brúðina, er hún ekki nógu helyiti lagleg og settleg, náttúrlega dálitið prestleg líka að yerða?"

Steinar talaði ekki hærra en rétt, að Þór-arinn hejnrði það.

„ Já, lagleg er hún, — en hún þekkir mann-lífið lítið, og ég held hún yiti ekki, hyað hún gengur út í; hún hefur yerið alin upp í eftir-læti, en líka i sterkri hlýðni yið foreldrana, en foreldrarnir hafa yíst aldrei nefnt sjálfstæði, syo hán heyrði".

„Ja, — þú þekkir Siggu, — þú, sem hefur kennt henni að skrifa og reikna og lesa dönsku. — En þyi í Qandanum kenndirðu henni ekki eitt enn, og það almennilega, so hún ekki sætí hjá þessari tekjuskjóðu með gimdaraugun".

„Þá ertn samur við prestana enn, — en hitt datt mér ekkl í hng að kenna Sigrífli, — faún er bam að snmn leyti enn, þó hún séorfl-in 19 ára. Ég er vist of stirðnr til að kenna hitt, sem þú varst að dylgja nm — Eigum við 80 ekki að drekka Igónaskálina^.

„Jú, jú, Beykjavíknrkurteisin loðir við. — Ég kemst sj&lfsagt ekki að, so fellur mér ekki að láta ganga á mér, þó það séu sjálfir prest-arnir, sem gera mér þá ærn''.

Árin liðu tvð, prestshjónin bjuggu á Eirkju-bóli. Búið var stórt hjá séra Guðna, en um skuldirnar vissn menn að eins það, að þær voru stórmiklar. Hann hafði ótakmarkað lánstraust; því fyrst er nú það, að prestum verður vana-lega vel til með lán, i ððru lagi var maðurinn laginn á að fá lánað, og svo vissu allir, að Hjalmar á Bakka tengdafaðir hans var rikasti maðurinn i sýslunni. Það var svo sem ekki hætta á með að lána séra Guðna, þvi faðir hans var líka i góðum efnum.

Þó búið á E[irkjubóli væri stórt, þá var séra Guðni enginn búmaður, hann hafði oflengi verið í skóla til þess. Brandur prestur faðir hans lét hann hafa nóga peninga. Séra Guðni þekkti ekki fjárskort, moðan hann var i Beykja-vik. Þegar hann útskrifaðist, sigldi hann til

Hafaar, og ætlaði afl lesa lögfræfli. Það varö ekki nema eítt árið, því séra Brandur skrifaði og sagði, að hann fengi ekki einn eyri frá sér framar, ef hann lifði svona menntalífí. Sonarinn hlýddi ölln, sem í bréflnn stóð; kom aftor tii Vikar og smaag óðara í préstaskólann. Útskrif-aðist með lökam yitnisbarði. Vigðist og fékk Dalsþingin. Mönnnm í dalnnm þótti séra Gnðni tóna yndislega, bera snjallt fram ræðnrnar sin-ar og syngja fallega. Hann var álitinn besti prestar, og þó hann tæki sér í staapinn við öU tækifæri, þá loðir sá breiskleiki oft við þessa góða presta; mýmargir álita líka, að það eigi að ambera þeim meira en öðrnm mðnnam; ann-* að eins lítilræði og að taka sér i stanpinn drep-nr ekki „góðan" prest.

Séra Guðni var aldrei fyrir dnlifi, aö skólft' sögurnar sögða, og hvað sem hefar verið hæft i þvi, þá yar hann ekki búinn að vera nema tvo mánnði í dalnnm, þegar hann var sannfærð-nr nm, að rikasta og lika fallegasta stúlkan í dalnam, var Sigriður á Bakka. Séra Gaðni varð strax ástfanginn^ þegar hann var búinn aðátta sig á þvi; fór fyrir alvöru að dreyma am „familíu-bás^', og sveitaþægindi. Hann var hálíþreytt-nr eftir laganámsárið og prestaskólaáreynslnna. Það var svo notalegt að hvila sig, gifta sig, i\jóta þæginda og makinda eftir erfíðið, þegar arfsvonin hló og laðaði annars vegar.

E^á fór séra Guðni að v^enja komur sínair að Bakka, talaði út um lieima og ge^nna við Hjálmar og Þóranni — hún var dóttir séra Sig-fúsar skalla — og bæði hjónin fengu besta álit i þessum uuga og efnilega presti, einkum þó Þórunn. Nú fór hann að tala við Sigriði um, hvað fagurt væri i dalnum, að hvergi hefði sér fundist ei&s skáldleg ró og unaður hvíla yiir náttúrunni og Mðsælu dalsins. Um leið sýndi hann Sigriði Ifka, svo ótvírætt og skilmerki" lega, að hann elskaði hana, að Sigriður hefði verið einfalt barn, ef him hefði ekki skilið, hvað klukkan prestsins sló. En Sigriður var enginn einfeldningur, hön fann, að hán dreyrroðnaði, þegar séra Gnðni talaði tíl hennar, og horfði um leið á hana þessum grábláu, hreinu, tal-* andi augum sinum. Skáldlega lýsingin hans af dalnum fannst henni bæði sönn og fögur. Spaug-ið svo lipurt og hnyttilegt, presturinn hafði það ævinlega á takteini við hana. Séra Guðni var sá snotrasti og skemmtilegasti maður, sem hún hafði þekkt, og Sigriður var gefin fyrir skemmt^ anir eins og flestar ungar stúlkur eru. Á Bakka hafði verið alvarlegt og starfsamt heimili, glaum-ur og spaug hafði lítið að gera þar.

Sigríður var mikið gefin fyrir bækur, hafðx lesið dálítið af útlendum skáldsögum, sem höfðu heillaðhug hennar. Hún titraði, þegar hún las um hina fyrstu ást, slgálfandi, töfrandi og óróa,

en þó syo sæla. „Hin fyrsta ást er gnðleg gjöf^ þesai orð hljómnða i hnga hennar bæði vakandi og sofandi. Skáldin lofnðn ástina hver sem betnr gat; köllnðn hana „himinboma^, „himn-eska^, yygoðborna'^, „gnðdómlega^y „paradís jarð-lífsins^, „himnaríki á rorri jðrð^ o. s. frv. — Þetta er hin fyrsta ást, sem er að li&a og blómgast i hjarta minn, hngsaði Sigriðnr, þegar blóðið þant fram i andlitið á henni af tilliti prests og spaugi. Hvað hann rar iika friðnr og knrteiSy og spangið snotnrt og skemmtilegt Af þyi Sig-ríðnr var skáldlega hugsandi, eitt af þessum skáldum, sem vantar að eins vængina til að geta flogið, þá skreytti hún séra Guðna og tilfinn-ingu sina eftir eðli sínn. Hún trúði q'álf, að hún væri að byrja að elska hann, en vissari samt nm ást hans, það var anðséð og auðfund-ið á öllu.

Svo kom bónorðið, séra Gnðni talaði fyrst við foður og móður, fékk þar ákjósanleg svör; eftir það við Sigríði, ofur rólega og skynsam-lega — hann þóttist sjá, hvar fisknr lá nndir steini. — Sigríður stokkroðnaði og gaf jáyrði, — en það var ekki sú ást, sem hún hafði lesið nm, og sem hún fann, að eigin tilfinningar spáðu fyrir; en hnn taldi sjálfsagt, að eldurinn og sæl-an kæmi^ þetta væru fyrstu neistarnir, — ekki að efast um það.

Séra Guðni lofaði að hætta að drekka, banð

það sjálfur fram, — bara fyrir hana; fnllyiss-aði hanaum^ að hann hefði, aldrei elskað fyrri, — yerið skotínn um tima, og það yar engin lygi. -' Jú, það yar sæla að leiða hann af götu drykkjumannsins, og skáldlegt að yera hin fyi^sta, og náttúrlega eina, seni hann elskaði.

Og hyað yar það syo^ sem þessi työ hjóna-bandsár kenndu Sigriði; fyrst það, að kyongað-ir prestar eru yaxnir upp úr spaugi yið konuna sina, það gat hún sjálf þreifað á; annað, að séra Guðni fór að drekka yið tækifæri, seinni part sumarsins^ eftir að þau höfðu gifst um yorið, og sagði, „að maður yrði þó að gleðja sig' stöku sinnum^ bara að passa að drekka sig ekki ftiHann^. Það þriðja, að ekki rættíst draumur-inn um ástar sæluna. Varð allt af meir og^ meir syiplíkur syefndraumi.

Þau höfðu yerið gift eitt ár, þá dó Þórunn móðir Sigriðar, hún tregaði hana, og ininntist þess, hyað móðirin hafði yerið henni ástúðug og þótt yænt um hana^ ætíð yiljað henni það besta, nú hafði dauðinn tekið hana. Sigriður grét og syrgði. — Séra öuðni jarðsöng ekki sjálfur, held-ur Brandur prestur faðir hans. Það yar ríku-lega ydtt í erfinu, hyorki sparað kaffi, brauð né yin. Séra Guðni tók sér drjúgum í staup-inu; hann yar ekki yanur að yerða yitíaus eða öfær nokkurn tima, en fullur yar hann samt, og heldur í frekara lagi þá. Fy^^s^ ^^ðu prests-

hjónin þeim Hamarssystkinam samferða um lyeldið, þegar þau fóru frá erfinu, því Þórunn yar grafln á annari þingakirkjunni, sem var á Bakka. Frá Hamri riðu þau tvö heimleiðis, fyrst fóru þau spðlkorn þegjandi, en svo sagði Sigrlður:

„Góði minn, því drakkstu svona í dag, ég bað þig þó í morgun íyrir að gera það ekki^.

„Ég ætlaði mér það heldur ekki — en, — af því mér leiddist — so — já mér varð að taka mér ofurlitla hressingu^S

„Meir en hressingu, þú ert fu

æði mikið drukkini;!^^

„Nei, ég er ekki fullur, — það er and-skotann ekki satt — og þó ég hressi mig stðku sinnum, er það so undarlegt? það er ekki so skemmtilegt hérna".

„En prestsverkin þín góði, — geta þau". —

„Hvað þau, — það er so gaman aðmessa yiir sauðunum hérna i dalnum — og so að

trúa ekki það gerir nú annars ekki

so stórt".

„Trúa ekki?".

„Heldurðu ég trúi öllu, sem ég prédika?'^

„Já víst hef ég haldið það, annars skal-um við ekki tala meir' um það núna'*.

;,Núna, jæja þá það. Pabbi

kemur á morgun, og þá þurfum við að taka honum vel**.

„Ja .

HjóDÍn riðu heim hratt og þegjandi.

Þessa nótt sofnaði Sigríður seint, sorgin efbir móðurina, drykkjuskapur mannsins við jarðarförina, svör hans, allt láþaðáhuga henn-ar eins og isköld vetrarþoka á táplitlum smala, sem ekki finnur féð sitt. Úr þeirri þoku gægð-ust hugsanir daufar í fyrstu, en æ gleggri eft-ir því sem hún hugsaði lengur.

.. „Hann er drykkjumaður og elsk-

ar mig ekki, að minnsta kosti ekki eins

og ég hugsaði það - — og trúir ekki nema sumu af því, sem hann kennir".

Séra Guðni sofnaði fljótt, þegar hann var háttaður; megnasta brennivíns þef lagði af and-gufunni. Sigríður biltist til í rúminu; fleiri og beiskari hugsanir komu.

„Ég elska hann ekki heldur, ekki

eins og ég flnn að ég get elskað, ég var

barn, barn, 19 ára, samt var ég

það, — ekkert barn lengur, getur allt

lagast? Ástin, hún kemur líklega ekki".

Undir morguninn sofnaði Sigríður, hana dreymdi harða og erfiða drauma og svo ramm-ruglaða, að hún gat engum botn komið i þá, nema það, að Þórarinn á Hamri var að láta séra Guðna á hestbak, en hann datt allt af aí baki aftur, hann var svo fuUur og afllaus; en hún sat á leiði móður sinnar og grét, komst

3

ekkert þaðan, þyí hún yar ofarlítíð barDy sem ekki gat gengið.

Daginn eftir kom séra Brandar, hjónin tókn alúðlega á móti honam. Séra Guðni banð honam yín, en hann drakk aldrei nema eitt eða työ staap. Séra Brandnr, hann yar reglamað-or. Hann hafði orð á þyí, hyað Sigríðar yæri fS\ og lasleg.

„Ég er ófrísk i dag, mér yarð hálfkalt á heimleiðinni i þoknnni í gærkyðld, og tápið er nú ekki meira^.

Frá þessnm dögum yar Sigriðar ekki ieng-or barn í hagsaninni, — þó ekki yxi búsam-hyggjan — efinn yar yaknaðar; núsá hún það, sem hún hafði kyiðið fyrir að sjá, það að séra GFuðni elskaði hana ekki, hafði helst aldrei gert það; það yar auðuiinn, og „ég er heldur ekki syo ólagleg", hfin yissi það yel. — Og syo að hann trúði ekki þyí, sem hann kenndi; það gægð-ist ósjálfrátt út hjá honum yið og yið, einkum þegar hann yar fuUur.

Áður er sagt frá þyí, að Sigríður hafði sér-lega gaman af skáldskap, nú las hún eina sðg-una eftir aðra, fyrst las hún eftir Spielhagen, hún yar íjarska hrifín af sögum hans, þá fyrst gat hún skilið, að menn geta yerið hinir heið-yirðustu borgarar mannfélagsins, hyersu sem trú-arbrögð þeirra eru, og að yandaðir og góðir menn geta yerið „trúlausir'^ að klerkamir eru

oft úlfar i sauðargærnm. Hugsanin var til, hún að eins lá i dái eins og konungsdóttirin i ævin^ týrinu. Spieihagen rar konungssonurinn, semi braust gegnum þymigerðið og leyati hana úr dvala. ísinn var brotinn, skoðanirnar fæddust og þróuðust i kyrþey og þögn, en þær þróuð-ust samt. Svo fór Sigríður að lesa eftir Bjöm-son, Lie og Eielland, því séra Guðni átti tölu-vert eftír þá; nýr heimur opnaðist fyrir henniy nýjar skoðanir^ sem henni geðjaðist mæta vel að. Eitt af þvi, sem Sigriður um þær mundir hugs-aði mikið um, var biblían, frá barnæsku var hún henni vel kunnug, og dnusinni hafði hún trúað hveiju orði, sem i henni stóð, nú var efa-^ semi vðknuð, rannsóknir byrjaðar, hún leitaði samræmis háleitrar guðsdyrkunar ög fann ekki fnllnægju. Sigriður fór að sjá, að sumt gat ekkl verið satt, sem stóð i ritningunni; henni ógaði við J^va ísraels; hryllti við tilfinningarleysi i^brahams og grimmd, að rdca ísmael og Hag* ar eins og flækingsrakka frá sér. Sá spillingu hjði )9gnðs útvoldu þjóð'^ frá Benjaminitum tii Ðaviðs konungs, frá Salómon til Fariseanna;. að djöflar höfðu leyfi guðs til að búa í mönnum, misþyrma þeim og tala fyrir munn þeirra guð-last og annað svivirði. Þvi meir sem hún rann-sakaði, þess meira Iirundi af byggingunni. Sig-ríður las þá lika rit annara þjóða, sem einmitt sannfærðu hana og studdu i skoðunum sinum.

Hún áfelldi ekki lengnr séra Gnðna, fyrir að liann tryði ekki ðUu, sem ritningin segir, en þá átti hann ekki að yera prestnr, það var svo drepandi að kenna það sem helg sannindi, sem maðar með sjálfnm sér áleit ósatt.

Veturinn þessi leið og vorið og þennan and-lega starfa hafði Sigriður unnið. Heldur þótti Mn vinnusmá húsfreyja og afskiftalítil með um-rsjón búsins, af öHu heimilisfólki og undarlega fálát um veturinn. En slíkar skoðanir koma ekki án stríðs og baráttu, að bilta fornhelgri kenningu^ sem maður í æskunni hefur trúað og tilbeðið, það kostar blóðugan bardaga við sjálf-a.n sig og meirí áreynslu en menn almennt á-líta. Ekki gátu þau hjónin komist á rekspol-inn með að tala um bækur þær, sem Sigríður las, til þess vantaði innileik og andlegan skyld-leika. Séra Guðni las heldnr ekki nema sumt af þeim bókum, sem hún las, eða þá fljótlega og rannsóknarlaust; hann var lítið gefinn fyrir rannsóknir, var of andlega latur og lúinn til þess. Hafði heldur aldrei vanist þvi af mál-vinum sínum, að þær væru að rannsaka trú og mannfélagsskipnn, venjur og kreddur; talið laut vanalega að allt öðru; séra Guðni hafði ^nga trú á kvennfólkinu í því tiliiti, hélt það hlyti að vera fordild og tildur þetta fyrir Sig-ríði. Þar féll það niður.

Sigríður leitaðist við, að sambúð þeirra tgón-

anna gæti yerið góð, að minnsta kosti þægileg^ en hana vantaði vakandi umhygg^u til þess, af þvi það vantaði lifandi ást hjá henni. Og séra Guðni; hann yildi líka, að allt færi slétt, þegar hann yar ódrukkinn — drukkinn hugsaði hann hyorki um himin né jörð; bara um að lifa og^ leika sér. — Þau tóku sér dag og dag, stund og stund til að yera elskandi hjón, en það er áreynsla að leika elskendur og getur stundum misheppnast; maður finnur það sjálfur og hiu persónan hefir grun af þyi; eðiisleiðslan segir til þess. Bjónin hyiidu sig eftir áreynsluna, og þá yar þögult og tómlegt í húsinu þeirra, bæðL fundu það, en töluðu ekkert orð. Séra Guðni brá sér á bæi og fékk sér i staupinu, eða gerði sér gaman yið yinnufólkið. Sigríður sneri sér að bókunum og hugsunum sinum; hún fann^ að-það er yarasamt að hnæsna ást; getur yerið^ skaðlegt eins og hyer önnur lygi. Yonin um. að yekja ást þeirra á milli yar farin að yerða. yeik og yisin.

Áður yar sagt, að það yæru liðin työ ár hjónabandsins og þau færa þessi tíðindi, um leið er litillega drepið á upphaf þess. Þá yar það einn sunnudag að séra Guðni messaði heima og yar fuUur, hálfdrafaði úr sér hitalausri ræðu um trú og eilífa sælu, tók Abraham, ísak og Jakoby Dayíð og Salómon sem háleitusta fyrirmyndir trúar og mannkosta, sem allir ætta

að breyta eftit. fiæðan var gersamlega saltlaiis graatiiry og ómðgalegt að hugsa sér^ hvað orðið var af „sálnasaltina'*. Þá yar Sigríði nóg boð-ið; hún hætti að koma til kirkja, l^Qg^Jt mesa* að var.

„G-óði minn, þú mátt ekki vera drakkinn, þegar þá messar, ættir að minnsta kosti elcki að drekka þá dagana'*.

Sigríður var skjálfröddað og lágmælt.

„Ég er ekki fallar, — bara strammaði mig ofarlítið upp í morgan. — Annars gef ég ekki nm, að verið sé að skólamestera mig lengor. — Verð að frábiðja mér allt þesskonar".

Séra Guðni hagræddi sér í stólnum og hvessti augun á Sigríði.

„Ó sérðu það ekki sjálfur. Pað er

hreint hneyksli, að messa drukkinn. Fólk

hlýtur að tapa virðingu bæði fyrir þér og því, aem þú segir".

„Tapa virðingunni, pytt, — ég er held ég fallboðlegur handa þeim sauðskepnunam í daln-

nm þínum ætli þeir hafi vanist betra.

Það er ég sem strita fyrir þá á hveij-

nm sunnudegi, og skrúfa mig úr öUu lagi'^

„Þetta segirðu þóliklega ekki við aðr^ en mig góði minn?"

„Nei það geri ég nú reyndar ekki; so dum ei ég ekki. — En mér er farið að leiðast að messa

& hverjum sunnudegi ekki hef ég so

gaman af að fara með lygi af stólnum^^

„Yiltu annars ekki leggja þig út af um stund góðasti?".

„Takk; ég þarf að bregða mér íram að G-iIl, ég er búinn að fá nóg af prédikunum i dag«.

Jón á G-iIi gaf honum ævinlega brenni-vín, og það vissi Sigríður vel; þetta var aumi dagurinn, og séra G-uðni og messan, við það var ekki veran^i. Sigríður reyndi að lesa, en gat það ekki; svo brá hán sér fram að Hamri, það eru þrjár bæjarleiðir, Gil, Brú og Hamar.

Sigriði var tekið báðum höndum á Hamri. Það hafði verið vingott með þdm Hjálmari og Guðmundi og með yngra fólkinu líka. Bagnheið-ur systir Þórarins sá um bó með honum, hún var besta vinkonan og eiginlega sú eina, sem Sigríð-ur átti. Þórarinn var að járna hest fyrir Steinar á Brú, þegar Sigriður kom; Ragnheiður kom strax fram og fylgdi Sigriði inn; litlu seinna þeir Þór-arinn og Steinar, Þórarinn þó sér, og siðan drukku þau öll kaffi.

„Það hefur verið messað í dag vænt' ég", Steinar hrærði i boUanum sinum •„fólkið er messurækið".

„tia .

„Margt fólk við kiryu?"

„Petta grunaði mig og því fór ég ekki — — mér leiðist að sitja undir mönnum í kirkj-nnni".

„Pú ert víst heldur ekki vanur við það nú í seinni tíð^^. Pórarinn setti boUann á borð-ið. „Viltu annars ekki gera so vel og vera hér í nótt Sigriður, langt siðan þú hefur komið^.

„Pakka fyrir, — annars ætlaði ég heim í kveld og kom bara að gamni mínu".

Pær sváfu saman um nóttina vinkonurnar. Daginn eftir fylgdi Ragnheiður Sigríðj út á móts við G-iI. Séra Guðni hafði komið heim um nóttina og var fremur lúalegur um daginn eft-ir. Pað bar töluvert á smáhrukkum neðan við auguu; drættirnir við munninn voru slekjulegir, hann sýndist 10 árum eldri en hann var. Tvær hruflur á nefinu, og augun rauð og döpur, yngdn hann heldur ekki upp. Hjónin forðuðust að vera mikið saman þennan dag; prestur háttaði snemma um kvöldið, en Sigriður var við ýmsa snúninga frammi við. Pegar hún svo fór að hátta, lagði hún vandlega frá sér sparifötin, tók með hægð til hversdagsfótin og lagði þau til hæfis; svo fór hún fijótt og hljóðlega upp í rúmið. Séra Quðni svaf við þil, Sigríður sueri sér fram. „Puh, puh" einhver þekktur þefur, sem hún aldrei gat vanist við; hún lá kyrr um stund, seildist siðan eftir bók á borðinu, það

var „Magnhild" eftir Björason; Sigríður hætti ekki fyr en hún var búin með hana.

Sigríðar sinnti miklu meir búsýsla þetta sumar en áður hafði verið; það leið fram i 25. vika sum^s; Sigriður sat ein i húsinu; hafði verið að lesa^ en nú sat hún hugsandi um, að nú var von til, að bráðum fjölgaði hjá henni; vonaðiy að þá mundi hjónabandið batna; barnið hlyti að binda saman; hvað hún skyldi elska það, og faðirinn náttúrlega lika, að hér eftir yrði hún líka að hugsa meira um búið en áður hafði verið, það einsetti hún sér að gera frá þessári stundu. Tíminn hennar Hryggju var kominn, og þó nú Sigríður hefði ekki betra vit áy hvað burði leið en vinnukonan, sem passaði kýrnar, var bæði eðlilegast og ásetningi hennar samkvæmast, að hún liti til þess sjálf. í göng-unum var aldrei bjart en nú i rökkrinu var þar niðamyrkur; sama er að segja af Qósinu. Sigriður heyrði, þegar hún kom fram undir Qós-ið, að kýrnar voru eitthvað óróar; hurðin var aftur, en óhespuð, það þótti henni hirðulítiU frá-gangur, „kannske iQóskonan sé að vitja um kúna"; ofboð var það sennilegt; „er nokkur þar?'^ Steinhijóð og koldimmt i fjósinu, Sigríður kveikti á tveimur eldspýtum, til að gá að Hryggju. Menn voru að vísu í flósinu, þó enginn tæki

undir: Giinna — hán yar samt ekki Qóskonan — og hitt var presturinn sjálfur. Sigríður rak ekki upp neitt hljóð, sagði ekkert^ greip bara í dyrustafina, og fetaði syo inn göngin. Það ýar því likast, að slitnað hefði strengur í brjósti hennar^ hún fann óminn, Ifkt og þegar mjósti strengurinn brestur á fiðlu, en hreimurinn titr-ar deyandi á eftir. Einhver vakandi draumor geigyænlegur og truflandi) og ískaldur hroilur frá hnakká til hæta. Hugsanirnar snerust i hring.

Um kyöldið yeiktist Sigríður; prestur lét sækja lækni, gekk ötullega fram í þyí, og yar óyanalega fálátur; hann sendi Brynka smala fram að Gili, en yar sjálfur ýmist í húsinu hji Sigriði og «purði, hyernig henni liði, fékk áyailt sama syarið: „töluyert lasin^, gekk syo fram fyrir, talaði nokkur orð ylð einhyern yinnumann-inn, fór þá fram i stofu, iit á hlað og inn aflr ur, á þessu gekk. Brynki kom aítur, og skömmu síðar færðist meiri kyrrð yfir klerkinn. Sóra G-uðní syaf frammi í stofu um nóttina, en bað að láta sig yita, ef Sigríði lakaðist Læknirinn kom um nónbil daginn eftir; sagði, að Sigríðnr mundi yerða yeik um tíma, en yonaði, að eng* in hætta yæri búin hyorki henni né barninUy ráðlagði ró og hóglega meðferð.

„Líklegast, að það hafi komið geðbreyting að henni^ sagði læknirinn.

-V

„Hún hefúr verið tangayeikluð'nú um tíma

— og — 80 hefur hún lesið sðgur, sem

hafa verið spennandi; ég var ekki nærgðetnari en þaðy að gæta ekkert að þyí'^

Læknirinn horfði framan í prest nm stund og sagði ekkert

Veikin rénaði hægt og hægt, en Sigríðnr yar fjarska máttyana. Séra G-uðni yar annað-slagið I^á henni á daginn, en fann, að henni leið ekkert betur fyrir það. Sjötta kyðidið eftr ir að hún yeiktist yar hún með hressasta móti; þá herti prestur upp hugann gekk að rúminu kraup á kné, tók bliðlega i höndina á henni og sagði.

„Elsku Sigríður, — geturðu ekki fyrírgef-ið mér".

Með orðunum kom yinþefurinn. Blóðið þaut fram i andlitið á Sigríði.

„Mér finnst ég þoli ekki að sjá þig eftir

allt þetta, ég er líka so lasin, að ég þoli

ekki að tala um það. — — Ertu drukkinn enn?". —

Sigríður kyppti að sér hendinni og sneri 8ér að þili; séra Guðni lötraði burtu.

Meðan Sigríður lá, syaf séra Guðni allt af frammi i stofa; G-unna færði honum morgun« kafBið og þurfti oft að biða eftir bollanum; klerk-ur yar enginn afkastamaður á að drekka morg* ankaffið um þessar mundir.

Sigríður lá rúmfðst tvær vikur, þríðju vik-una hresstist hún svo, að hún, að henni liðinni; fór fram að Hamri, til funda við Bagnheiði, einn vinnumaðurinn fylgdi henni. Sama daginn fór séra Quðni að finna föður sinn.

Á Hamri var vel húsaður bær, þar var stofa máluð og hið vandaðasta herbergi; bað-stofa alþiljuð og hús tvö í öðrum enda, svaf Pórarinn í innra húsinu og þar hafði hann bæk-ur sínar — hann átti mikið af bókum — en í hinu Bagnheiður systir hans. í hinum endan-um var og afþiljað herbergi og bjuggu foreldr-ar Þórarins þar. — Eagnheiður tók Sigríði mæta vel; þær settust báðar inn i hús Þórarins og tóku að tala saman, fyrst um veður og vind, en loks sagði Sigriður henni nokkuð af högum sin-um, nóg til þess, að Bagnheiður varð forviða, svona veill hélt hún séra Quðni væri þó ekki, en hann hafði samt komið of oft að Hamri til þess, að hún væri lengi að átta sig. Bagnheið-ur gerði, hvað hún gat, til að dreifa ábyggjum Sigriðar, enda sýndist svo sem henni heppnað-ist það. Þórarinn var ekki heima, en koui um kvöldið og sá Sigríði, brá hann lit, varð enn brúnni yðrlits en vanalega. Hann gekk til Sig-ríðar rétti fram höndina og sagði.

„Eomdu sæl og vertu velkomin hvern-

ig er heilsan".

„Þakka þér fyrir, ég er að verða firísk, og er nú að bjnrja að leika mér^.

„Sigga ætlar að verða hér einn vikntíma; hún er búin að lofa mér því, og ég veit hún er ekki so öflug til vinnu, að ég hef góða sam-visku fyrir því; þið eruð líka so kunnug, að ég vona þú hjálpir mér til að láta henni ekki leiðast".

„Það, sem ég get, skal ég gera, en þið vit-ið það báðar, að ég er enginn skemmtimaður, mér hefur aldrei látið sú list'^

„Ef þú gerir það, sem þú getur, er það þó betra en ekki neitt, og lesið geturðu þó".

Um kvöldið las Pórarinn „Den Fremsynte" eftír Lie, þá sögu hafði Sigríður ekki heyrtáð-ur; bar þeim öllum saman um, að sagan væri prýðis snotur og sorgblíð.

„Fjarska munur er á þessari sögu og sög-um Torfhildar; ef menn rituðu svona hérna, hlytí það þó að hafa einhver góð áhrif".

Pórarinn leit til Sigríðar; það varundruní dðkku aúgunum hans, Sigriður roðnaði og bætti BVO við.

„Ég hef lesið dálítið eftír norsku skáldin nána upp á síðkastið, en ekki samt þessa sögu".

„Hann líkur við hana á morgun fyrir okk-ur. Er ekki so?"

„Annað kvöld; fyrr get ég það ekki

— Góða nótt".

Þær buða báðar góða nótt lika.

„Ljómandi las Þórarinn vel sðgnna — bará hann hefði ekki farið með hana — annars he£9i ég lokjð yið hana í nótt". Sigriðor sofhaði og svaf Yðert til morguns.

í rðkkrinu daginn eftir sátu yinkonumar i húsi Itagnheiðar og tðluðu um hagi Sigríðar; það heyrði enginn til þeirra, syo þær töluða eins og góðar yinkonur gera, þegar önnur er sárkyaUn af harmi Hús Þórarins stóð i hálfa gátt. Bagnheiður sagði, að Þórarinn yærí úti að gefa honum Frosta; en það yar nú samt ekki, Þórarinn hafði yerið kominn inn á undan þeim og hallað sér útaf, en Vigi gamli, sem ætið fylgdi honum, hafði skiiið svona yið hurðina. Þórarinn hafði rétt fest syefninn; þá hrökk hann upp yið óþægilegan draum, gat ekki sofnað aft-ur; í huga hans brutust hugsanir^ er yoru firá-leitar að yera syefnmeðal. Þá heyrði hanm að Sigríður sagði: „Mér er ómögulegt að hugsa mér, að geta yerið saman yið hann hér eftir'— enget beldur ekki yitað^ hyað ég á að gera'^

„En ef maður elskar, getur maður fyrirgefið mikið".

„Já ef það er nokkuð heitt hér

inni, yilt' ekki koma 6t með mér sem snöggy-ast?".

„Nú er það syona, ekki hafði ég neina hug-mynd um það. Bölyaður ræfíll gat Quðni orð-

ið. — Og Sigríður getur ekki fengið sig tíl að fyrirgefa. — Hvað ætli það annars sé?". Þórar-inn snaraðíst á fætur og fór að þvo sér.

Þórarinn lauk við söguna um kvöldið, en hugurinn fylgdí ekki eins vel efninu og kvöld-ið áður, nema bara þegar hann las um drukkn-on Súsönnu og áhrif þau, sem dauðí hennar hafði á Davið Holst. Þá var hann með lífi og sál með. Sigríði varð annað slagið litið til Þórar-ins, meðan hann las síðustu kafla sögunnar> Ó-sjálfirátt hvarflaði hugurinn að því, hvað hana var þroskamikill og þróttlegur, það blandaðist saman við söguna, en hún tapaði samt engu orði af henni fyrir það.

„Holst var alla ævi heilsulitill og veiklu-legur, en ágætlega lýsir Lie sálarstriðinu".

Þórarinn reis á fætur; augu þeirra Sigríð-ar mættust, Þórarinn dreyrroðnaði, og sagði svo nokkuð snögglega

„öóða nótt".

„öóða nótt".

Bagnheiður átti von &, að samtalið yrði lengra en það varð, hún gætti ekkert að því að taka undir við bróður sinn.

Sigríður sofnaði ekki svo fljótt um kvöld-iðy það var eitthvað svo undarlegt i augunum á Þórarni, þegar hún horfði i þau áður, sem hún ekki gat áttað sig á; og ómögulega látið vera, að hugsa um þau augu. Hún leiddi hug-

ann að barninu, sem Mn vonaði bráðam að eign-ast. Ef það yrði nú aumingi. — Bara það fengi að lifa samt. — Náttúrlega mætti fara svo vel og vandlega með það, að það fengi vðxt og framfor. — En ef það yrði nú drengur; stór og fallegur drengur með bjart hár, — hrokkið. — Og það var svo undarlegt, líklega af því hún var að sofha, — það voru einmitt dökku aug-un þau áðan, sem litli drengurinn haíði.

Daginn eftir töluðu þau systkin lengi sam-an frammi í síofu; seinna um daginn kom Stein-ar á Brú. Þau sátu Qögur inni i húsi Bagn-heiðar og spjölluðu:

„]E]g ætla að biðja þig að kaupa og Ijá mér síðan einar tvær bækur".

„Hvaða bækur eru það?".

„„Giftas" eftir Strindberg og „De Moderne Samfundslögne'* eftir Nordau, — ég held það séu bækur, sem krassa ofurlítið, og kunni að opna augun á mönnum fyrir, hvernig mannfé-lagsskipunin er".

„Jú ég skal hugsa til þess, — en ætlarðu annars að brúka þær eins og morfln?".

„Því ekki það — og koma þeim so ein-hvern tíma í lestrarfélagið; þær hljóta að vera prýðilega lagaðar fyrir æskuna. — Skaði, að ég var ekki barnakennari".

Skáxri hefði það nú verið kennarinn, og sú aðsókn!".

„Á, heldurða það Rænka; hugsaðu til með þín börn, ef ég þá verð á lífl. — Sumir prest-arnir eru nú samt ekki ðllu trúaðri en ég, bara munurínn, að þeir kutina so prýðilega að hræsna^.

„Þá ættu þeir ekki að vera prestar, ef þeir trúa eins og þú''.

Sigríður leit framan í Þórarinn; augu þeírra mættust; svo leit hún niður & prjónana sina, það hafði fallið niður lykkja.

„Þá ættu þeir ekki að vera prestar". Þessi orð hélðu vðku fyrir Sigriði fram á reginnótt. Hvað þeir voru ólíkir séra öuðni og Þórarinn. Nú vissi hún, því Pórarinn var ekki prestur nema tvö árin. — Að hugsa til að báa við Guðna eptir allt saman. — Þáð var ómögulegt

— Pessi þróttarmunur. — Henni skyldi aldrei hafa dottið það í hug fyrri. — JSigríði varð 6-rótt, því aftur komu þessi einkennilegu augu^ og nú höfðu bætst við stórar svartar brýr og mikið skegg, með hrokkna hárinu eins og um-gerð. Hjartað sló hart og títt, en eitthvað Ijáft og laðandi fylgdi þeim ótta. „Ekki er Þórar-

inn fríður — en hann er 6-

fríður. Karlmannlegur samt — og „

— Loksins sofnaði þ6 Sigriður.

Þórarinn las „Problematiske Naturer^ á kvðldin fyrir þær; öllum kom þeim saman um, að bókfn væri skemmtileg og ágætlega samin.

}iaiin lauk við hana 6. kvöldið, sem Sigríðnr var þar.

„Ætli menn sén nú annars almennt sona ráðgátulegir og Spielhagen lýsir þeim þarna i

bókinni'S s&gði Sigríður.

„Það er að eins verið að lýsa „Problema-tiske Naturer^y og mér virðist vera ekki so

litið til af þeim. Ég fyrir mitt leyti held

verulega af Oldenborg.

„Honum varð nú ekki so litið á samt^^

„Satt er ná það, — en ég skal segja þér nokkuð Bænka, — það eru nú einmitt þeir

menn, sem ég held mest af. Mennirnir

eru ekki alfuUkomnir né brestalausir. — Það er skáldskapur, að menn séu það. — En að standa sem virðingarverðir menn að lokum, eins og Oldenburg, það vil ég halda að sé ekki Idealis-mus^'.

„Mér þykir fallegust lýsingin af skilnaði Osvalds og Helenu, — ég fyrirgef honum allt fyrir framkomu sina þá'^.

Sigríður leit ekki upp, meðan hán talaði.

„Af því dauðinn kom strax á eftir; ef það hefði ekki verið. — Setjum svo, að þau hefðu hitst og þurft að sælda saman seinna i lífinu. — Það, sem lifði í kolunum, hefði brotist út í loga".

Nú leit Sigríður upp; augun mættust eitt

andartak. ÞórarÍDii náfölnaði, Siðriðnr varð dreyrrauðy hán missti niðor fingurbjörgina.

Þetta bleika andlit; þessi aagu; Sigríður hvorki vildi né gat rannsakað, hyað á bak við^ var. Hvorki gat né vildi rekið sjónina úr huga sínum, og ómögulega sofnað. — Á morgun fer

ég heim. Sjálfsagt, en að koma

heim, — hvaða líf verður það? Já það

er nú það eina samt, sem ég er skyldug .... — Sigríður grét þangað til hún sofnaði.

^Þú ert svo þreytulegur bróðir, hefurða ekki sofið vel í nótt eða ertu lasinn?^^

„Ég las nokkuð lengi fram eftir i gær-kvöld".

Þórarinn tók kaffibollann af bakkanum; það riðaði höndin, svo að skvettist úr honum, nm leið og Þórarinn setti hann á borðið. Bagn--heiður sá það ekki, af því hún var að bjóða Sigriði kaffi,' en Sigriður sá það, þar sem hún sat gagnvart við borðið.

„Takk, ég hef ekki lyst — og held mér sé óhollt að'drekka kaffi á morgnana".

Sigriður brá klútnum fyrir andlitið eius og^ hún ætlaði að þurrka burt roðann.

„Það er gott veðrið í dag", sagði Þórarinn.

„Og ég ætla líka að nota það, og fara heim i dag".

„Nei farðu ekki heim i dag, á morgun

4*

terður likti gott Teðar, látta mig ekki þarfa að flytja rúuið þitt þenaan daginn^.

„Jé, ég er staðráðin í að nota veðrið

ef mér verðar yel til með að fá fylgd'*.

„Það er &jálf8agt, — ég þarf að finna hann Jón & G-ili annaðhvort i dag eða & morgan so ifyrirhöfnin er engin''.

,,Ekki þó til að fá brennivin^, hagsaði Sigriðar, en sagði:

„Þakka fyrir".

Um hádegið fóra þaa af stað. Fyrst tðl-nða þaa am, hvað veðrið væri fagart og gott. Hvað einkennilega fallegt væri i dalnnm. Gátn fiér hins og þessa til, hvað góða tíðin stæði lengi; teygðn talið eins og þaa gita, Þegar svo það gat ekki lengar tognað, þögnaða bæði og riða þegjaadi am stand. Þórarinn raaf þögnina; eagði Sigriði, að liann viðsi altt am heimilishag hennar, að hann hefði heyrt aamt af samtaU þeirra am kvöldið í húsina, hefði svo spart Bagnheiði, þaa höfða lengi trúað hvort öðra vel; að hún hefði sagt sér svo mikið, að hann vissi, hvað lífið væri henni erfitt bA, henni væri velkoroið að leita til þeirra og mætti treyBta þeim báðnm til að vilja henni það besta^ sein-ast sagði hann:

„Getarða trúað og treyst okkot Bænku?"

„Jú, ég get trúað og treyst ykkar báðom. En ég veit ekki — ég get ekki áttað

mlg enn. — Bara finnst ömögalegt a9 búa saman^.

„Beyndu fyrst, hvað ykknr talast til.

Ég get vel fandið, að það er ekki gott að greiða. úr þessn — tíminn kannske gerir þafl. — AUt getnr máske lagast".

„Ég er hrædd, það lagist ekki, —

lagist aldrei^^

„Getnr skeð það verði þó. — ^

Ja, — Bænka sagði, að sér kæmi ekki óþægi-lega að hafa vinnnkonnskipti & Bósn gðmlu og Gnnnn. — ^ Bósu er vel trúandi fyrir b6-sýsln, og allravænsta keriing. Hvað sýnist þér annars nm það?"

Sigriðnr leit til Þörarins, þakkaði ekki með orðum, en honum fannst samt sér hefði aldrei á æfinni verið þakkað fyrri.

„Það getur komið sér ve), mér hefor vist ekkert farið fram með búsýsluna; ber ekld mik-

ið traust til mín í vetur. Annars er

mér sama nm Gnnnu greyið, hvar hún er".

Léttum andvara slö fyrir. Þórarni hefur líklega verið ómött áður, þvi nú fann hann tema létta aflið streyma um sig allan eins og í æsku, hann langaði beiniinis til að hoppa til í hnakknnm, en sat þó kyrr og sagði að eins:

„Þið Bænka finnist öðru hveiju, og getið þá talað betur um það^.

„Mér þætti vænt nm, ef Bænka léti verða af því að koma við og yið til að finna mig^.

Hvað þan ern annars Ifk og göð bæði, hugs-«ði Sigríðar.

Vesalings Sigríður, ósköp á hún bágt. — Og Þórarinn fór að tala am lestrarfélagið — hann var íramkyððull þess og farseti —, gat þess, að Steinar á Brú væri besti og áhaga-mesti félagsmaðarinn; það væri nndarlegt, hvað hann gæti sífellt bent á góðar bækar, einkum þó útlendar, en það yilda ekki aðrir hafa þær i félagina en þeir, og þyí yxi bókasafnið sitt, að hann keypti fyrir félagið og sætí syo með bæknrnar.

^En það yerða ekki mðrg árin, yona ég, þangað til menn yilja hafa dönska bækarnar líka".

„Þú stólar á yngra fólkið, er ann-

ars Steinar ekki aéryitnr, mér hefar fandist það".

„Það er eftir þyí sem maðar tekar það. —

Ég held hann sé það nú raanar ekki. En

— það er byltingaandi í honam og apprdst gegn ýmsu, sem menn almennt álita gott og

gilt, af þyí það er gamalt. Ég er

hræddur, að hann geti aldrei þrifist i dalamoU-Tinni héma^.

Þau stigu af baki á hlaðinu á Eirkjubóll. Séra Guðni kom út og tók glaðlega á móti

þeim, fylgdi Þórarni til stofn og tóku þeir til að tala um ýms sveitamál, — báðir voru hrepps-nefhdarmenn og Þórarinn oddviti, — svo hneigð-ist talið að lestrarfélaginu. — Sigriður kom með kaffið, staldraði við^ meðan þeir drukku það, tók siðan bakkann og gekk inn aftur. Þeir töluðu enn um stund; þá bjóst Þórarinn til að fara, það var farið að rökkva.

„Ég ætlaði annars að kveðja Sigríði áður en eg færi".

„Ég skal skila þvi til hennar, og vertu nú blessaður og sæll og takk fyrir alla fyrir-höfnina".

Þeir tókust í hendur.

Bétt á eftir kom Sigríður. Þórarinn rétti henni höndina og kvaddi. Augu þeirra mætt-ust, Sigriður gleymdi að þakka fyrir fylgd og kynnisvist; Þórannn hélt lika nokkuð þétt um höndina á henni — hann var svo sterkur, að í rauninni er ekki til þess takaudi. — Svo snar-aðist Þórarinn út úr stofunni; i næstu svipan glumdi i freðnu túninu, þar sem Frosti þaut með Þórarinn yfir það; eldglæringarnar bloss-uðu suður melgötuna. Sigríður hallaðist út i stafngluggann og horfði þangað til eldneistarn-ir slokknuðu. Og enn starði hún út, þó ekk-ert sæist i húminu.

Fám dögum siðar áttu þan tal saman hjón-

ÍÐ. Séra Guðni bað fyrirgefaingar svo mjúkar og Þýðnr, iofaði ðllu fögra. Sigríðar sagðist tíski geta gieymt, ekki muadi trúa lioaam eft-irleiðis, og Iiyorttveggja þyrfti þö að yera, ef sambúðin ætti að yerða þolandi; sagði tiann elskaði sig ekki; Iiefði lielst aldrei gert það. Það langréttasta yæri að ski\ja. Prestar sagði, að þetta hefði yerið standarhrösan fyrir sér, sem ekki skyldi koma fyrir aftar, bún mætti reiða sig á það; enn þá elskaði hann hana þrátt fyrir allt Minnti hana á, að ef þaa eignnðast bam, mandi hann yerða stoðagri heima og bera þaa bæði & höndam sér; hann þyldi ekki að skilja yið þaa, þetta yrði líka óþolandi „skandali'^ og slúðnr út am allt, og það yrða þaa bæði að forðast.

Sigriði gekkst hagar yið; hann yirtist syo einlægar og daparlegar, yar hðlfklökkar seinast i ræðnnni. Hún kenndi i bijóst nm hann óg hálftrúði honnm. Prestar baað, að hún skyldi búa sér í herbergi, og að nú skyldi hann hætta að drekka. Sigríðnr féllst á það.

Prestar syaf frammi, meðan þiljað yar aí húsið. Herbergíð Sigríðar yar heldnr lítið en prýðis snotart og ágæt birta frá stafngluggan-am. — Vinnakonaskipti yora hðfð. Rösa gamla yar syo yel fær yið bústörfin, og Sigríði yeitti ekki af sem mesta næði, heilsan yar aUt af tæp.

Sigriður áttl oft bágt með að sofa & næt-arnar um þessar mundir, og þá byltnst óþægi-legar endarminningar og kvíðvænlegar hags-anir í brjósti liennar. Fyrir þrekleysi og ves-aldóm varð hún nú að búa saman við G-nðnay og iáta fyrir öðram eins og ekkert yæri. Það var eitthyað öþolandi óeðlilegt yið þessa sam-búð. Hún yar syo hrædd am, að barnið gæti aldrei þitt þann ís, sem byijaði að fijósa am hanstið og hún fann að þykknaði með yetrinam. Hún fann fyrirboða móðargleðinnar; yíst ætti hún að geta anað yið barnið. — En, — hng-nrinn hyarf að einn enn — bún sneri sér á ýmsa yegn i rúmina og andyarpaði þangt og sárt. — Það yar ekki til neins; yið þetta gat hún ekki losað sig.

Um þrettánda fæddi Sigríðnr dreng, sem yar látinn heita Bjálmar, það yar snotar dreng-nr, stúlkarnar sögða hann yæri líknr pabba sin-nm, en hann yar ófriskar og framfaralitjll fyrsta timann. Sigríði þótti framúrskarandi yænt am hann, og nú kom sér yel að hafa Rósa. í^m yar syo alyön að fara með börn; hún hyildi Sigriðioft yið barnið^ syo hún gæti sofið eða lesið, hún gat ekki án þess yerið; lestar-inn yar orðinn hennar hálfa líf. Að applagi yar Sigríðar heilsagóð og hraast; hún niði sér þyí fijbti eftir barnbnrðinny en yar hyöð og fálát, syo menn farðaði á þyí.

Prestinum yarð það á að taka sér i stanp-ÍDU, þegar Hjálmar litli var skirður: „Ég var svo glaður yfir að eignast drenginn, að ég gættí mín ekki, af þvi vínskrattinn var til; þeim hefði liklega þótt lítilQörlegt kðrlunum, ef það hefði ekkert verið", sagði hann við Sigriði dag-inn eftir. En næsta sunnudag kom hann fall-ur framan frá Bakka, svo var bindindið búið. Sigríður sagði ekkert nema í fyrsta sinn: „Nú er búið bindindið fyrir þér Guðni" sagði hún.

Séra Guðni hafði heldur litið gaman að hvítvoðungum og skipti sér varla neitt af Hjálm-ari fyrstu vikurnar, leit stöku sinnum á hann og myndaði ofurlítið bros. Hann hugsaði sér, að það gæti verið gaman að leika sér við dreng-inn, þegar hann stækkaði, svona ung bðrn vorn varla snertandi. — En þegar prestur var ölv-aður, þá fann hann þó, að Sigriður var falleg-asta konan i dalnum bæði af ungum og gðml-um. Skyldi ekki fara að fyrnast ýfir það í haust? Það var þetta gamla i heiminum, sem menn verða að reyna að sætta sig við og fyr-irgefa. Þetta hafði margan horskan hent og ekki verið gert stórt upphlaup út af. — Blóðið fór að ólga i æðunum; prestur bar sig til eins og hann var vanur að gera við stúlkurnar, þeg-ar þessi blóðhiti var i honum og oftast hafði gefist vel. Hann var lifandi, spaugsamur og

mjúkmáll, hviknr i hreiflngum eins og hann léki á hjólum. Grábláu augun svo hrein og talandi — já, þau höfðu ekki verið mjðg missifeng þau augu, það yissi hann best sjálfur. — Það var

nærri ómögulegt annað. — Séra Guðni

var þá vanur að færa sig inn í hús til Sigríðar, þá gat hann fengið sig til að klappa á kollinn á drengnum; fór síðan að tala um, að nú væri honum loksins að fara firam, hann væri að verða bæði snotur og skemmtilegur. Fór svo að færa sig nær takmarkinu hægt og hægt, en jafntog stöðugt nær. Sigríði grunaði, hvað honum var innan rifja, gerði ýmist að roðna eða fölna, þurfti allt af að hagraeða barninu eitthvað. Það átti ekki svo iUa við prestinn þessi litbreyting; hon-nm beinlinis þótti hún skemmtileg; sagðist fús og feginn vilja bera þau bæði á hðndum sér. — Það væri kominn tími til, að látaþað sjást, að barnið tengdi þau saman, þau gætu öll sofið i sama húsi, fyrir sitt leyti óskaði hannafhjarta eftir þvi. Sigriður drap á^ að hann væri drukk-inn, minnti á bindindið. Lítil brögð yoru nú að þvi, hann hafði rétt smakkað, ekkert ððruvísL Sigriður yildi helat yera ein i húsi með £yálm-ar litla, — syörin fóru að yerða syo stutt og þurr, að sætmálin skrælnuðu & prestsyörunum. Séra Guðni fór burt úr húsinu; yar í iUu skapi með sjálfum sér; fór æyinlega firam að Gili á eftir, þegar hann kom aftur, yar hann fullur. —

Svitinn bogaði af Grána; hann hengdi níður höf-nðið og gekk allnr til af mæði, þvi kierkur fór oft lengra en að Gili og reið allt af það^ sem kláxinn gat þanið sig. Hósvitjanarferðir klerks-ins til þeirra mæðgina vorn Sigriði allra þang-bærastar. Hún hafði beinlínis óbeit á séra Guðna, þegar hann var drukkinn, hryllti við þeirriást,

er hann þá banð henni. Henni stóð svo

lifandi fyrir augum vissan, sem teygði kollinn úr kófinu um haustið. — Við þetta var ekki verandi. Hvað átti hún að gera ? Búa við þetta. Það var lifandi dauði. Fara heim til fSður síns?

— Ómögulegt. — Fara. — Hvert áttí hún að fara ? — Og barnið, — blessað aumingja barn* ið. — Allt umtalið, ef hún skildi við prestinn.

— Hún þekktí slúðrið í dalnum. Það voru

bara tveir menn, sem hún var viss um liðsinnl

hjá, og — svo var það líka, — (k-

mögulegt.

í annari viku Góu veiktist gamli Hjálmar á Bakka. Sigríður bjó sig strax fram eftir, þeg* ar hún frétti það. Séra Guðni sagði þáð væri sjálfsagt þau færu bæði. Þau komu um miOíj* an dag að Bakka og voru þar um daginn. Um kvöldið vildi Sigriður endilega vaka hjá föðor sinum, en hann sagði þess þyrfti ekki; hann væri ekki svo veikur; séra Gnðni var á sama máli^ en Sigriður vissi, að hanu var „hreifur", þó 6» kunnuga kannske ekki grunaði það.

„Má ég ekki fá að vaka hjá þér í nétt elskn pabbi — og lesa fyrir þig í ritningnnDÍy tíns og þegar ég var litil?" T&rin stöðu i ang-anum á Sigriði.

„Ó—jú, Sigga mín. Það er ekki ví»t

ég heyri þig oft lesa hér eftir".

Séra Guðni var ekki í blíðn Bkapi, þegar hann háttaði nm kvðldið.

Sigriðnr las fyrir föðnr sinn; byijaði á Mattheusar gnðspjalii og las sjö kapitula, þá fór að færast ró og værð yfir gamla Hjálmar:

Ég verð svo viðkvæmnr, þegar þú lest þetta

fyrir mig. Mér finnst þúi haflr aldrei les-

ið svona vel áður".

„Af því þá ert veikur. — Þá er maður ævinlega viðkvæmastur'^.

Svefnhöfgi færðist yfir Hjálmar gamla. Svefiiinn varð fljótt vær og rólegur. Hann svaf fram á morgun. Þegar hann vaknaði^ var hann hress og á besta batavegi.

Prestshjónin héldu heimleiðis um daginn; þau komu við á Hamri og tðföa þar um stund. Prestur var töluvert kenndur og Sigrfður hafði verið þurleg og fálát við hann á leiðinni, svo hann var ekki sérlega ánægður yfir ðlla saman. „Hér er líklega ekki vín að fá, en reyna má það þö^ hugsaði klerkur, hann var á faralds-fæti mest frammi við — og útL

Bagnfaeiður hafði haft illt ! fingri, það r$st

búið að skera í og færa út gröftinn, en kveisanaglinn sat eftir. Hún hafði höndina i fatla, en var samt annað yeifíð frammi við, að sjá nm kaffíhitun og branðbakstur. Þórarinn og Sigríðor Toru timakorn tyð ein inni. Þan höfðn ekki sést síðan nm hanstið.

„Þú hefor ekki komið oft út eftir í yet-nr".

„Einnm þrisvar þó".

„En ekkert staðið við".

„Jú lestarfélagsfnndardaginn^.

„Hefarðu lesið mikið í yetur? Hvad

hefurðu af nýum bókum núna?"

„Ég hef lesíð þó nokkuð, og er núna að lesa „Aandsudviklings Historie" eftir Ðraper'^.

„Er það góð bók?":

„Fróðieg bók og eftirtektayerð; en ykkar stújkunum kann að þykja hún nokkuð stremb-in sumstaðar".

„Getur nú yerið".

Éghef hérna „Isbrud". — Þér er yelkomið að fá hana, ef þú vilt".

„Takk. Er það góð bók?".

„Það þyki' mér, og einkennileg. —

— í meira lagi það".

Sigríður fór að gá að í bókaskápnum. Þór-arinn sat og tálgaði til blýantinn sinn; svo þeg-ar hann var búinn að snotra hann dns og hægt var, fór hann að laga á sér neglurnar.

„Það er ekki hávaðinn í ykkur hérna. — En hvar er annars séra Guðni?''. Bagnheiður setti bakkann á borðið.

„Hann gekk út rétt nýlega, hann þarfti

að finna Þorstein gamla. Ég skal kalla".

• * """" •——•

„Nei, — þess þárf ekki, Stjáni getur skot-ist út".

Eagnheiður haliaði húshurðinni að stöfum eftir sér.

Þórarinn, áttu ekki ... — Þarftu ekki neitt út í dal . . Færið er so gott.

Þórarinn leit upp. Sigríður var svo ein-kennilega óstyrk í málrómnum.

„Einhvern tíma þarf ég út að Miðfelli . . — Jú við getum víst orðið samferða".

„Það er skemmtilegra, þegar fieiri eru".

Séra Guðni kom og þau drukku kaffið. Þórarinn sagðist ætla að slá í forina með. Frest-ur lét vel yfir því. Eagnheiður bauð í bollana. aftur; þau þökkuðu og þáðu það; annars var séra Guðni nokkuð litbreytinn, og eins og frammivistin hefði gert hann eitthvað óróan í skapi.

Færið var glymjandi, hjarn og ísalög fyr-ir það mesta út dalinn. Það var gerandi fyr-ir kunnuga að hleypa þar sprett. Séra Guðni reið fjarska hart eins og hann var vanur, og þ6 Gráni væri 14 vetra gamall, var hann vel f jör-

ngor og rðsknr enn þá; upphaflega hafði hann yerið afbragðs klárhestnr. Sigríðnr reið göml-nm 'reiðhestí, ranðnm, dragvðkrnm, heldnr Iðt-nm. Prestnr reið hvern sprettinn af ððrnm; þeg-ar þan náðn honnm, hleypti hann aftnr.^ Þór-arinn reið jafnhliða Sigríði og hvatti hest henn-ar, en lofaði Frosta aidrei að taka sprett. Þ^-ar þan komn út á móts við Brú, sagði Þórar-Jnn:

„Yiltn ekki hafa hestaskifti það sem eft-ir er?".

„ Jú, ég þakka fyrir. — Mig hefnr æyin-lega langað til að koma á bak á Frosta; faann ^r sagðnr besti hesturinn i öllum dalnnm^.

„Ekki veit ég, hvort það er nú. — En hann

^r traustnr, það skal ég ábyrgjast. Sona,

taktn tanmana nokkuð upp og so er þér óhætt a.ð lofa honum að fara".

Meðan Þórarinn talaði, setti hann Sigríði á bak. Það lagði óstyrk og titríng nm hann all-an, meðan hann hélt Sigríði i faðmi sér. Hún lagði hendurnar sinar á hvora öxl honum. AUt blóðið streymdi til hjartans, honum fannst það standa graf kyrrt. Undarlegt magnleysi am knjáliðina eins og þeir ætluðu að kikna af þvi byrðin væri of þung. Sigríðnr sat dreyrranð í sððlinnm. Þörarinn varpaði sér á bak. Benn-slétt ísgljáin lá fyrir framan. Sigriðnr lofaði Prosta að fara; hann þant & kostmn ðt sveHið^

það hyein og dnndi í isnnm, smáflisarnar flngu úr skaflaförnnnm, þær stærstn rnnnn spöl eftir svellinn, hægön á sér, snernst eins og skoppara-kringla og vorn svo kyrrar. Sigriðnr stiUti ekki fyrr en hún náði séra Gnðna. Hann rak npp stór angn:

„Ég hugsaði Frosti væri óvannr söðli. Ertn annars viss að ráða við hann?'^

Já, hann er so auðveldnr og traust-

ur".

Hestarnir brustn á stað; stukkn nokkra faðma jafhhliða, svo kippti Frosti sér fram úr. Sigríðnr tók dálitið i taumana, klárinn lagði sig á skeið; eftir það dró hvorki snndur né sam-an. .Sigriður stillti.

„Andskoti er hesturinn góðnr. — — Ég held ég hafi aldrei séð aðra eins vekurð". Séra Gnðni stillti lika.

„Já, — góður er hann'^

Hjónin riðn hægt oforlitinn spðl, og Þór-arinn náði þeim. Þau vom komin út neðan við ŒI.

;;Ég þarf að skreppa heim i Gil sem snðggv-ast, og veit þið Frosti skilið Sigríði heilli heim.

Annars líklega næ ég ykkur, ég þarf

bara að finna Jón sem snðggvast og biðja hann að jáma hann Skúm á morgun".

Þórarinn og Sigriður riðn hægt áfiram.

„Aldrei hef ég komið á bak á annan

* 5

eins hest. Sona góður var Dreyrí momma þö aldrei".

„Þér bregður nú við, gamli Bauðor er orð-inn stirður, og þungnr undir árum^.

„Hvað það er gaman að riða'góðum liesti á ísnm, þegar tungiskin er; maður gleymir öllu öðru á sprettinum'^

j^ja •

Sigriður hleypti á sprett, stillti aftur; svo kom Þórarinn:

„Máskeég ríði of hart?«.

„Nei".

„Hvað er Frosti orðinn gamall?**.

„Tólf vetra".

„Er hann hreint ekki falur ? Ég veit ekki^ hvað ég vildi gefa fyrir hann".

„Nei Sigríður. — Mér er ómögulegt að selja Frosta Biddu mig þess ekki".

Og Þórarinn hugsaði um ITrosta i túrunum prestsins.

„Mér er heldur ekki alvara með það. — Það er engin von, þú viljir láta hann".

„Nei. — Héðan af læt ég hann aldrei".

Það var líkast, að Þórarinn talaði þetta við sjálfan sig. ;;En hvað ætli Guðni vilji fara að járna folann núna.. Hann bara drepur hann, ef hann fer að riða honum".

„Hann hefur líklega átt annað erindi lika".

„Hvað?'^ ,

„Á Gili fær hann ðévinlega brennivín^.

„Bölvað klúðar er, að Jón skuli gera það*

Én, því hefurðu ekki skrifað Rænku í

vetnr eins og þið töluðuð um, hún hefur allt af beðið eftir því.

„Ég ætli^ði að vera búin að ráða eitthvað . . . vita, hvað ég ætti að gera^.

«0g?".

„Ég get ekkert ráðið^ er alveg eins og í haust".

„Getur ekkert lagast?''

„Nei. — Ég finn, að það drepur mig , . . að vera við þetta. — En hvað á ég að gera?

^Enn barnið . . . ég hugsaði, að þið mynd-uð . . . það mundi tengja saman".

Mér þykir vænt um barnið, ósköp vænt, en það * getur samt ekki orðið, nei . . . . og nú ætla ég að biðja þig, að skila til Eænku, að mér þætti gaman hún kæmi'^

„Já. — Viltu so ekki hleypa Frosta hérna heim tjörnina, það verður seinasti spretturinn núna og prestur kemur ekki hvort sem er.

„Það verður víst seinasti spretturinn á ævinni'S hugsaði Sigríður og lét klárinn fara.

Hún var komin af baki á hlaðinu, þegar Þórarinn kom. Stóð við hausinn á Frosta, klapp-aði honum og strauk, en klárinn kumraði og nas-aði af henni.

5*

„Því Isfetur hann sona?".

„Hann langar Ifklega í mjólk^.

Sigriður hljóp inn og sótti mjólkarföta hér nm bil hálfa með mjólk, setti fötuna fyrir Frosta. Þörarinn tök beislið út úr klárnum. Þau stóða sitt hvoru megin við hálsinn á hestinum. Veður var kyrrt og dró ský fyrir tunglið. Tveir tíðir og titrandi andardrættir og sötrið f Frosta var allt sem heyrðist. „Það er svo ævinlega, þeg-armaður hefurriðið góðum hesti" hugsaði Þór-arinn. Skýið dró frá tunglinu. Frosti brá hausn-um upp úr fötunni, mjölkin írðist af flipanum á honum framan á Sigríði, þegar hann þefaði af henni. Þórarinn brá beislinu upp i hann.

„Má ekki bjóða þér kaffi?".

„Takky en ég má ekki biða núna, ég þarf heim í kvöld".

„Heim í kvöld?".

„Ja .

„Þakka þér fyrir hestaskiptin og" . . .

„Ég bið að heilsa Guðna . . . og verta nú sæl".

Þörarinn var skjálfiraddaður. Þau tókast i hendur^ þær luktust þétt saman og titruða við. Eldheitan iðandi straum lagði eftir þeim báðum. Þörarinn heyrði ekki, hvað Sigriður sagði, en fannst það hefði þö verið tvö hálf orð.

Frosti steig hratt og skðrulega út hlaðið. Þörarinn leit við um leið og hann fór fyrir bae-

arbornið. Sigriðnr stóð alveg i sömu spprum og horfði eftir þeim. Svo reið Þórarinn hægt norður túnið og spölkorn út fyrir það. AUt í einu rétti hann sig á hestinum, eins og hann rankaði við, hvað hann væri að fara. Nú dundi hver spretturinn eftir annan, alla leið út að Mið-felli. Þórarinn lauk erindinu og fór heimleiðis í vökulokin. Himininn var alheiður og tungl-skin bjart. Þá bar hratt yfir grundirnar firam að Eirkjubóli, það var ekki neitt undarlegt, þó Þörarinn riði hægt heim túnið og lofaði hest-inum að blása. Þórarinn reið vestan við bæ-

m

inn; það voru allir hliðargluggar dimmir i bað-stofunni. Þegar hann kom suður fyrir bæinn, leit hann við og stöðvaði hestinn ofurlítið. Það var Ijós i stafnglugganum, gluggatjöldin voru niðri en milli þeirrá stóð einhver og starði út. Eflaust var það Sigriður þvi hún svaf þar dn með barnið. Þórarinn vissi ekki af fyrr en hann var búinn að banda með höfðinu, honum sýndist skugginn hneigja sig líka; það gat varla verið missýni. Frosti reis upp á afturfæturna — Þórarinn hafði lagt hælana nokkuð snöggt að siðunum — stökk það sem hann komst suð-ur að tjðrninni, brá sér þar til skeiðs, þrumaði í einni lotu yfir hana og langt suður á grund.

Fólk för að stinga saman nefjum um, að hjónasambúðin á Eirkjubóli væri ekki eins góð

og vera ætti; fyrst heimilisfólkið, og sto lædd-ist það í loftinu bæ frá bæ og mann frá manni líkt og kvefsótt eða annar hvimleiðar faraldnr. Snmfr sðgðn það væri líklega tömt slaðnr, en mikln jðeiri héldn þö, að eitthvað kynni að vera hæft í því, vorn „ansi hræddir", þvi væri nn ver, að einhver iSngnfótnr væri fyrir því, Á nágrannabæjnnnm vorn það að eins þrir menn, sem sögðn það væri slúður og lygi, það var Steinar á Brú og Hamarssystkynin. — Almennt var álitið, að ösamþykkið væri meir Sigriðí að kenna, það var anðséð, hvað hnn var þyrkíngs-leg og köld. XJndarlegt, að henni skyldi ekki þykja vænt nm svo laglegan og skemmtileg-an mann, sem i kaupbæti var þó prestur. Menn vissn, að klerknrinn var oft ölvaður og það nokknð freklega stundnm; stnlkumar i daln-nm pískruðu um, að hann væri þá nokknð flölþreifinn og „skrítilegnr", svo hlógu þær og roðnuðn, — allar ungar stúlknr roðna, þegar þær hlægja. Mdning manna varð samt sn, að þó hann yrði góðglaðnr við tækifæri, þá yrði að fyrirgefa honum það, úr þvi hann passaði embættisverkin — það er að segja, gerði ekki afglöp í kirkjunni. — Og þetta, sem stúlkarn-ar pískruðu, sverti klerkinn ekkert verulega, setti að eins einkennilega blæju yflr hann, sem fór ekki neitt öskemmtilega, þessi blæja varð nærri því til þess að vekja forvitni hjá ungu

og skáldlega hugsandi fölki. „Það eru svo margir, þegait þeir era kenndir, ekki dugs. Hann getut verið eins góður við konuna fyrir því". Þetta sögðu svo margir, og það rosknir og reyndir menn, það sögðu bæði karlar og konur. En Sigríður var svo fáskiptin og ömannblend-ín síðan hún varð prestskona, hán var vist orð-in stolt og þóttist of góð að sælda saman við „almágafólk". Hún var þó af bændum komin og alin upp í sveit, ekki var nú „kumprið" meira; en það voru lika prestar í ættinni, og svo allur Bakkaauðurinn, þegar hún náði þá lika í prest, „er það ekki nóg blessuð mín". — Allur þorri sveitarmanna var meir snúinn á prestsins sveif; en það var ekki hægt að fínna Sigríði neitt verulegt til, svo það var bara blika sem grúfði yfir, og beið í lofti, en þaö gat skollið yfir illviðri, þegar minnst varði, og komið eins og þjófur á nóttu eða dagur dómsins. Eagnheiður á Hamri heimsótti Sigríði og var hjá henni þrjá daga. Það var hvorttveggja, að Sigríður var eigi einráðin í, hvað hAn gerði firamvegis, enda gat Eagnheiður ekki veitt henni þrek né einbeittni, báðum óaði við afleiðingun-og gauraganginum, sem færi á stað, ef hún skildi við prestinn. Eagnheiður sagðist vona, að hjönabandið lagaðist; hún sagði það fremur af þvi, að hún öskaði þess, heldur ^n hún hefði trú á þvi. Sigríður fann, að þetta voru að eins

tölað orð, þau veittu henni hvorki þrek né trú. Hún fann Ifka eitt, sem Bagnheiði gmnaði ekk-ert am. Nei, það var ekki til að tala. Það gat alárei lagast.

Bagnheiðar baað henni fram eftir, en Sig-ríðar sagðist ekki mega fara frá bamina; það gæti vist ekki orðíð fyrst am sinn. Svo fór Bagnheiðar; þann dag var Sigríðar i þanga skapi. „Það er bara einn maðar, sem ég hef trú á að geti ráðlagt mér og hjálpað . . . Og svo er það ómögalegt hér eftir. Þannig lagað-ar hagsanir hringsnerast í hagannm; henni fannst, að allir vegir væra ófærir fyrir sig. Sig-ríðar vafði drenginn þétt að sér og kyssti hann svo fast, að hann beygði skeifa. Tárin félla eitc eftir annað ofan á glóbjarta kollinn barnsíns.

í fyrsta vika einmánaðar var hreppsnefnd-arfandar á Kirkjabóli; að honam loknam för séra Gaðni yfir að Gnnnarsstöðnm að skíra barn, og allir hreppsnefndarmennirnir heim til sin, nema Þórarinn, sem var að skrifa bréf fyrir nefndina; það var svar gegn sveitarstyrksjaröfu úr Fellshverfi, með Teiti tanglmeini, sem þeir sögða ekki sjálfbjarga lengar. Það beið maður eftir bréfina^ sem átti heima vestar i Hverfi. — Þegar Þórarinn var búinn með bréfið, gekk hann inn í hús til Sigriðar, hann ætlaði bara að kveðja hana. Það atvikaðist ná samt svo, að

hann settist á stólinn yið borðið. Sigríðor af-henti honam „ísbrnd'^ og þakkaði fyrir lánið.

„Það er Ijómandí gáfulega samdar sðgur

þetta. Lýsingin af „Tilbagefald" Páls og

Önnu er svo eðlileg og sönn og svo skýrt máluð, að ég hef fyrir vist lesið hana einum þrisvar sinnum^.

„Hún er ejðaust sönn. — Það er einkenni-legur höfundur Strindberg, og litiU vinur ykk-

ar stúlknanna. Einkum hefur mér fund-

ist ástarjátning Emilés ágæt, sumt í henni er það besta, sem ég hef séð um þess konar'^

.So".

Sigriður dreyrroðnaði, því henni fannst ein-mitt það sama, en hafði ekki einurð til að segja það.

„Hjálmar litli er að verða stór og efni-legur sýnist mér"

Þórarínn stóð á fætur og klappaði á koll-inn á drengnum.

„Já, heilsan er nú að yerða allgóð^.

Þórarinn kvaddi og rétti Sigríði höndina.

,,Má svo ekki Bænka búast við þú komir bráðum'^

„Ég held ekki fyrst um sinn ég hef

verið lasin um tíma og so drengurinn". . ..

Augun mættust — ofurlitla stund. Þórar-inn sleppti hendinni; sem hann hafði haldið ut-an um. Húsið dansaði i iausu lofti með þau

bæði, að honam virtist, en Þörarinn dansaði ekki út á hlaðið, þessi einkennilegi óstyrknr am knjáliðína, rétteins og fæturnir ekki gæta bor-ið líkamann, lömaðn allt dansafl úr honam.

Þórarinn hafði aldrei starfað eins hvíldar-laast og þennan yetar. Hann hirtí sjálfar lömb-in sín inni og alla hestana, leit eftir allrí Qár-hirðing og var vandar að með þrifnað og regla bæði með Qárhirðing og annað. Á kvöldin las hann eða skrifaði, og var yaíiar að lesa jafn-aðarlega lengst fram a nótt. Klukkan sex fór hann á fætnr. Syefninn yar þyí oft ekki nema 3—4 tímar, enda yar ekki laast yið, að hann yæri stnndam þreytalegar, það yottaði fyrir, að hann yæri að yerða yikóttar, fáein hyft hár sánst á yöngannm; enda segja þan fljótt til sín í dökkn hári. Af litlum atyikam gat það kom-ið fyrir, að honnm yrði snögglega skapfátt; að öðra leyti yirtist hann ekki yera breyttur. Steín-ar á Brú og Eagnheiðar sögða að ylsu yið hann, að nú yæri hann að byrja að yerða ráðrikur; þau sögðu það i spaugi, en það yar þó alyara. á bak yið það.

Séra Guðni og Þórarinn urðu samferða úr kau^stað rétt fyrir sumarmálin. Það er hæg dagleið, þegar dagur er orðinn syo langur og færið má heita gott eins og þá yar, og menn eru eins yel riðandi og þeir yoru. Loftið yar þykkt og grámórauður þokubakki í hafínu, sem

ýmist þirlaði upp strýtamyndaðum kúfum hér og þar eða sléttaði þá aftur. Veður var kyrrt og milt og þó ekki tryggilegt. Þeir riðu á-kajðega, prestur var fullur og í öróu skapi; vildi, að Þórarinn drykki með sér, en hann var aldrei mikið fyrir vín og ailra síst þá. Hann hafði aldrei séð prest eins fuUan; rétt að hann gat setið á hestinum:

„Svona hart megum við ekki ríða, við drep-nm hestana^.

„Mér er helvítis sama, hestinum má liða eins og mér".

„Eins og þér".

„Já eins og mér. — Heldurðu kannske mér líði so vel hérna — Nei, ég sæki i burtu, ef ég

get fengið alminnilegt brauð. Tímirðu ekki

að riða djðflinum gráa, hann hefur þó ðll bein-' in til að bera þig. Sko, sá grái minn batnar allt af. Hann er ævinlega bestur seinast^.

„Ég vil ekki drepa Frosta að gamni minu^.

Séra Guðni hleypti á roksprett. „Sækja burt, « . . ætli honum gangi svo vel að verða kjör-prestur . . . jú það getur lukkast . . . En að kjósa annað eins svín". — Þórarinn hleypti á. hvínandi stökk á eftir, reið fram fyrir prest og linaði ekki fyr en prestur kallaði:

„Ætlarðu að drepa hestana. Þú ríður eins og djöfullinn; við erum rétt komnir heim.

Ekkert liggar á, þú hefur nógan dag heim held ég".

Þeir stíUtu, prestur sanp greinilega á flösk-nnni, og i þetta sinn var Þórarinn með. Spðl-inn, sem eftir var heim að Eirkjabóli, riðu þeir hægt. Prestur bauð Þórarni að þiggja kaffl og fá hey handa hestinum. Þórarinn fann að rétt-ast var að halda strax heim. En Frosti þurfti þó að fá hey. Ekki var nú syo langt fram að Brú. Hvað um það, Þórarinn þakkaði og þáði boðið. Hestarnir yoru látnir inn og gefið. Þór-arinn áminnti um að kemba þá yel og brynna þeim ekki fyr enn að ofurlitilli stundu liðinni.

„Hyaða bolvaðar fyrrur. — Sá grái minn stendur sig ekki yer, þó ég brúki ekki þessa sérvisku og kenjar".

„Jðeja .

Báðir gengu til baðstofu, það var ekki laust við, að séra Gruðni reikaði, þegar hann gekk inn í húsið til Sigríðar. Hann heilsaði báðum með kossi. Þórarinn klappaði á kollinn á drengn-um og rétti Sigriði höndina. Hún náfölnaði við komu þeirra, og gekk strax fram til að sjá um kaffið. Það var sterkur hiti i húsinu prests-ins. Þórarinn sat á stól, prestur hallaði sér upp í rúm, þegar búið var að draga af honum rdðfötin. Hann drabbaði um hitt og þetta, svo fór að drafa í honum.

Þegar Sigríður kom með kaffið, var prest-

ur steinsoínaðar og Þörarinn búinn að hagræða nm hann í rúminu. Sigriðor setti kaffíð á. borð-ið og bað Þörarinn að gera sto vel og drekka fyrir þá báða. SjáJf tök hún við barninu af stúlk-unni, sem hafði passað það. Þórarinn drakk kaffið. Prestor svaf og hraut og skar hrúta nokkuð stórkostlega. Þegar Þórarinn var bú-inn, gekk hann í innra húsið, þakkaði fyrir ka£Qð. Sigríðnr leit upp, andlitið yar þrútið og augun rauð og döpur.

„Þér líður ekki vel".

„Pinnst þér von til þess?"

„Nei. . , . Get ég nokkuð hjálpað þér?"

Þórarinn laut niður að henni, líklega svo hún heyrði betur, þvi hann var heldur lágmælt-ur og ekki skýrmáll. Barnið var sofnað, Sig-riður lagði það i vögguna.

„HjáJpaðu mér til að losast. Ég get

ekki lifað við þetta".

Þórarinn settist á stólinn.

„Ertu staðráðin í þvf að . . . . — getur ekkert lagast?^'

„Þú getur séð það sjálfur",

„Það, sem ég get . . . ég vonaði, að það mundi lagast. — Þið hafíð barnið . . er það ómögulegt?"

„Að sitja i þessari lygi. . Áttu við það?^

Sigríður hvessti augun á hann. Þórami varð rýmra um málið, hvað sem til þess kom.

7

„Skrífaðn þá Bænkn og segðu það, sem þér finnst, við skulum gera eins og við getum^.

„Þakka þér fyrir".

Sigríður yar svo óskýrmælt, að Þórarinn skildi ekki fyrir víst, livað hún sagði. Hún gekk út að glagganum og borfði út Þörarinn tók loðhúfuna sína, sneri henni milli hlanda sér. Það var grafarkyrrð i húsinu.

„Það er komin mokandi hrið og kóf".

Þórarinn gekk út að glugganum; þau stóðu hvort fast hjá öðrn, handleggur og hönd hans komu við bakið á henni; rétt kom við. Þörar-inn fann andardrátt hennar heitan og titrandi stijúkast við háls og kinn.

„É-g r-a-t-a b-e-i-m",

„Farðu ekki . . Það kemur stórbríð og nótt".

„Ég er viss og Frosti þó vissari og færið so" . ...

„Ó! f-a-r-ð' e-k-k-i".

Sigríður lagði, sém snöggvast höndina á handlegginn, sem bann studdi í gluggakarminn ofboð létt og laust. Húfan datt úr binni hend-inni. Það suðaði fyrir eyrunum, — og gegn um niðinn þessi töfrandi ómur. Og —

„Sigríður".

Þórarinn lagði hendina yfir mittið á benni og dró hana að sér, fyrst gaf bún ekki eftir. Allt i einu kastaði bún sér að. bijóstinu á hon-

nm. Þórarni lá við að rasa. Eitt andartak, fast og logandi. Enginn heimur nema húsið, sem leið með þau 1 loftinn.

„íhi, íhi«.

Barnið hrein og fálmaði höndunum.

„Guð almáttugur'^

Sigríður sleit sig lausa.

Má ég 80 ekki far-a-a. — í guðs bænum lofaðu mér að fara.

„J-a-á". 0-g gttð h-j-a^á'I-p-i o-o-k-k-u-u-r".

Þórarinn beygði sig eftir húfunni, rétti Sigriði hðndina. Ekkert orð, bara marrið i tonnunum & honum. Svo tók hann snöggt að sér hðndina.

Barnið þagnaði fljótlega, Sigríður stóð við gluggann og horfði út. Líkt og vængjastórum fugli bregður fyrir í Ijósbjarma seinustu dags-birtu brá þeim Þórarni fyrir í hríðarkófínu, grá dimmt og iðandi að líta út. Sigríður hneig nið-ur á stóliun.

Hríðin hvein og suðaði, iðaði og bylgjaði til eins og reykur úr eldhússtrompi, þegar golan þirlar honnm um leið og hann smýgur út. Það reif rétt ofan fyrir hestfæturna og glórði í stein eða þúfu eða svellglotta um leið og þeir fóru á það. Þórarinn lét klárinn fara alt, hvað af tók. Yar óhræddur, að þeir mundu hafa sig heim undan veðrinu. Yarð var um, að hann fór um túnið á Brú og ætlaði nú að stefna vetrar-

leiðina heim. Nokknr lansamjðll hafði verið áð-nr þar fram í dalnnm. Það yar farið að draga STO i skafla snmstaðar, að klárinn hafði nm-brot. Svo lentn þeir í einnm skaflinnm; Þör-arinn stökk af baki og teymdi yfír hann; þá. tók við melnr. Þórarinn för að gæta að; hon-nm fannst það mnndi vera Hrafnhöll; hann er nokknð nær Brú en Hamri og rétt við yetrar-veginn. XJm leið og hann steig i ístaðið, heyrð-ist honnm vera kallað^ hann stöð við og hlnst-aði, aftnr var kallað, nú var það vist, og helzt í norðvestri fannst honnm. Frosti barði fram-fótnnnm á víxl niðnr 1 frosinn melinn rak hans-inn í Þórarinn og hratt honnm til Um leið og Þórfirinn snaraðist á bak rank klárinn á stað, það var aflrann að stöðva hann, en Inkkaðist þö. En Frosti vildi ekki fara afleiðis á. móti hríðinn. Tvisvar hvatti Þórarinn hann, en hann fór ekkert; svo rak hann svipnólina á hann; hestnrinn reis á. aftnrfætnrna sanp hregg og þaat beint í bylinn. Það rnmdi i klámnm, þegar hann stökk snjóskaflinn sem tók npp á síðnr; svona gekk sprettnrinn nm stnnd, þá gat Þörarinn stillt, fór af baki og kallaði nokkrnm sinnnm; ekkert svar nema öskrið i veðrinn. Hann fór annan spðlinn, kallaði aftnr, þá var tekið nnd-ir, hann hélt afiram að kalla og reið á hljóðið, Utln seinna rakst hann á mann, sem stóð nnd-ir störnm steini. Það var Björn i Brekknkotí;

það stendur austanvert i dalnum og er næsti bær sunnan við Brekku, en hún stendur gegnt Brú. Brekkukot stendur nokkru sunnar en Hamar, sem er líka að yestanverðu. Bjðm var þá 18 ára, heldur öhraustur og ekki harðnaður enn; fötin voru ekki sem skjólbest; hann yar yaxinn upp úr þeim. Þennan dag hafði Bjðm komið yestan yflr heiði og ofan að Gili; skammt fyrir sunnan Gil brast hríðin á hann. Fyrst hélt hann undan yeðrinu og ætlaði að ná Brú, en misheppnaðist það; för þá að snúast og leita að bænum, yið það tapaði hann áttunum og kjarknum. Þá rakst hann að þessum steini og settist þar að; nú það fyrsta fór hann að kaila. Hann var orðinn gegnkalsa og ætlaði að fara að leggja sig niður undir steininum, þegar hann heyrði köllin. Þórarinn klæddi sig úr yfirfirakk-anum og dreif Bjðm i hann, setti upp á hann yetlinga sina; en hafði sjálfur yetlinga, sem yoru í yasa hans. Eftir það dró hann pelaglas með spiritus í úr jakkayasa sínum, tók tappann úr, rak stútinn upp í Björn og sagði honum að súpa dálitið á. Setti á höfnðið á Birni loðhúfuna

[ sina, en lét sjálfur upp pottlokið hans. Með annari hendi teymdi Þórarinn Frosta, en með yinstri hendi leiddi hann Bjðrn; fyrst þurfti

[ hann að hálfdraga hann, syo fór að liðkast um ganginn; Þórarinn pindi hann til að hlaupa. Litiu seinna sagðist Bjðrn ætla að springa af

6

«

mæði. Þórarina skipaði honum að halda i í-staðið og styðja sig við hestinn. Svona föra þeir um stund, þangað til þeir koma að svelli; þar datt Björn; hann sagði, þegar Þórarinn reistí hann á fætury að sér yæri að verða iUt af mæðL Þórarinn kastaði honum á lendinaá Frosta, en settist sjálfur i hnakkinn. Það hlaut að vera £yiamýrin þetta, þeir voru þá bara heldar of-arlega. Frosti fekk að ráða, hann för í einom spretti suður í holtin, þeir vissu ekki fyrr til en klárinn fór að hoppa, til að geta haft sig &-firam i skaflinum, þá yalt Bjorn af. Eftjr það mátti Þórarinn halda honum yið á. hestinam með annari hendi, en aftra Frosta frá. að rjúka á sprptt með hinni og hlaupa það, sem hann gat Þeir rákust á hesthúsið, sem Frosti yar hýstur í. Þórarinn keyrði hestinn inn með öllnmreið-týgjum, en Björn yarð hann að bera heim. AU-ir yoru sofnaðir á bænum. Þórarinn fór upp á glugga og kallaði til Eænku. Bétt eftir kom hún firam; Þórarinn bað hana að mjólka kým-ar handa þeím; sjálfur för hann með Bjðrn ian í hús sitt, klæddi hann úr og lét hann hátta í rúminu sínu. Bagnheiður kom með mjólkinay Björn drakk teyg af henni, og þau hláðu sem best að honum að þau gátu.

Þórarinn fór með mjólkursopa i fotu og aðra með yatni i. Snjókornin stungu hann i andlitið, og firost og yeður bitu í neflð, eyrua

og kinnbeÍDÍn, ertu skapið svo hársárt, að það yar ómögulegt að hafa hemil á þolinmæðinnir Þórarni varð því skapfátt, þegar hann rak sig greinilega á hesthúsvegginn ; það voru engin blessunarorð, sem hrutu fram úr honum i það skiptið. Frosti kumraði vlð og drakk mjólkina. Þórarinn spretti af og lét reiðtýgin upp í hlöðu^ og það var ætileg töðutugga, sem klárinn fékk innan við þvertréð i húsinu. Þórarinn kembdi og neri, strauk og klappaði. Taðan svarraðl undir tönnunum, hesturinn velti til hðfðinu og rendi tuggunum niður einni eftir aðra; teygði sig við stallinn, og frýsaði, saup svo á yatninu rétti hátt höfuðið, sveigði niður hrigginn, teygði úr sér sem best og hristi sig, svo drundi í skrokknum.

.. Aumingja Frosti minn ... Blessuð skepn-an . . . Fallega skilaðirðn mér heim enn þá ...

Það var enginn hætta á því. ... Bölvað

svin er Guðni ... Of fast kembt aumingja kari-inn . . . . og ég sjálfur ... hleyp eftir því sem tilfínningin bendir .... Yeslings elsku . . . Hægur! Hægur, nú, nú, klártetur, ég vii ekld gera þér neitt illt ... hæl hx\ .. vil ékki. — Þórarinn skellti aftur hurðinni, svo hríkti i dyra-búnaðinnm, hespaði og byrgði vandlega dyrn-ar.

Þegar þeir fyrstu fóru á fætur um morg-uninn, kom Þórarínn sunnan og neðan túnið,

6*

hann hafði hlaupið yfir að Brekkukotiy þegar yeðrið lægði kl. að ganga fimm. Það yar norð-yestan stormur með frosti og dró renningsskrið eftir fönnunum, en bjart yeður og heiðríkt að ððru en þokuflókum hér og þar i norðrinu. — Eftir skatttíma sendi Þörarinn dnn yinnu-manninn út að Eirkjubóli eftir hnakktðska, sem eflaust yar á bita í bæjardyrunum, hann hafði alyeg gleymt að binda hana yið hnakkinn í gær-kyöld. Vinnumaðurinn fór líka með forsiglaðar bækur til Sigríðar. Hún bauð manninum inn, flýtti sér inn í húsið sitt og braut upp bæk-urnar. Jú, það yar ein póstpappírsörk saman brotin í „Paa Guðs Veje" og þar stóð:

„Fyrirgefðu. Ó, fyrirgefðu. Lestu bæk-urnar með ró, og hugsaðu Y9índleg9í,hvaðíþeim er.

Þórarinn".

Hin bókin yar „En Malström" eftir Lie. — Barnið og Sigríður syáfu um daginn líkt og tyeir erflðismenn eftir þerridag á sumri, þegar skin upp eftir kólgur og rigningar.

Björn i Brekkukoti yar lasinn eftir ferða-yolkið. Hann yar skinnkalinn á eyrum, kinn-um og nefi, og á úlfliðunum; þrekaður og lam-inn af hríðinni. Yikutima yar hann á Hamri; þá yar hann orðinn nokkuð frískur. Þórarinn fylgdi honum heim. Upp frá þessu hélt Bjöm af engum manni eins og honum; hélt ótyirætt,

að Þórarinn ætti ekki sinn líka með dáð og drenglyndi. Bókstaflega trúði á hann.

Sigríðor skrifaði ekki Eagnheiði. En þeg-31 bækuruar komn aftar frá henni, braut Þór-arinn þær upp í snatri; 6g las titrandi af geðs-hræringu:

„Vinur minn!".

Ég hef ekki meira að fyrirgefa en þú, og égvona, að þú verðir eins fyrirgefningarfús og ég er. — En við þurfum bæði að gæta okkar betur framvegis. Bækurnar hafa verið mér til yndis og dægrastyttingar. Ég held ég skiljí báða höfundana, og hef reynt að vera svo róleg^ sem ég get, þegar ég hef iesið og hugsað um þær. Ekki að ég talu ,,En Malström^' framyfiif, en það er nú samt svo, að ég geti el^ varist tárum, þegar ég les um lífsraunir þeirra Mari-anne Borg og Ferdinand Wieses; skilnaður þeirra læsir sig eins og eldur um mig. Það er þessi sldlnaður Þórarinn, sem mér sýnist þurfa.

Þú hefur reynst mér eins og besti bróðir, þegar ég átti bágt. Getur það ekki orðið svo firamvegis? Besti bróðir minn, það eru svo fá-ir að leiðbeina mér og hjálpa, ég sé enga nema ykkur systkin, og kannske ekki nema þig.

þin systir

Sigríður".

Þórarinn hafði nóg að hugsa dagana á eftir. Það var við að búast, að Sigríður tælu það svona^

Hvað átti hann svo að gera?. Hyað lá fynr Sigriði, ef hann færi bnrtu — eitthyað langt burtu — til Ameríku? Nei það yar ekki til að hugsa, að flýja eins og bleyða, eða .... Svefninn yildi ekki koma, og ef það sé að hon-um, yoru draumórarnir geigyænlegrí en vakan. Þriðju nóttina skrifaði hann:

„Elsku Sigríður!

Ég hef einsett mér að segja i þessu brjefi sannleikann, — hyað sem á eftir kann að koma. Ég treysti mér hreint ekki að yera bróðir þinn; er búinn að yelta þyí syo fyrir mér og skoða það; ég yerð að lokum að játa, að ég ^ ekki sá garpur að þora að ganga á hölm yið eigin tilfinningu, eins sjóðandi og hún er.

Það yar nú syo, að ég, elskaði þig, þegar þú yarst að læra hjá mér, ég fann að þér datt það ekki í hug, — hefur líklega aldrei grunað það — ég yonaði samt, að ná ást þinni með tímanum; ætlaði að biða og yera þolinmóðor. Syo fór allt eins og þú yeist. — Ég gat ekki gleymt þér, og baráttan yið sjálfan mig hefir slitið meir kröftum mínum, en ég hélt; nú það fyrsta rek ég augun í það. Ógæfan steyptist yfir þig, og þegar ég fann, að ýmsar skoðanir, sem hjá mér hðfðu þróast og yaxið i einyeru og kyrrð að heita mátti, yoktu i huga þínum lika, — ég átti yarla yon & þyí, en ég fann það samt. — Og syo, að það sem ég hafði einusinni

«

þráð með brennandi blöAi, en nú bæði þráði og hræddist, það var þó ef til vildi ekki dranmnr né hagarbnrðnr. Þá varð tilfinningin sterkari en skynsemin. Þú veist sjálf hvemig fór; ég gat ekki stjórnað mér. Það er hart að tala nm svona sannleika, en ég er þö skyldngnr að játa hann. G6ða Sigriðnr ég elska þig með ðllti afii tilfinninga minna, þú getur ekki trúað, hvað blóð-ið í mér er brennandi heitt, hvað ég á oft mik-ið strið að ráða við sjálfan mig. — Og enn eitt — ég get ekki minna sagt — ég er fríþen^'-ari. Ef þú treystir þér til, þá fínnst mér þú yerðir að skilja við manninn; mig óar yið, að þú lifir í þesm hjónabandi; hræðist það fyrir okk-ur bæði. Um fram allt máttn eíkki láta skáld-lega meðaamknnar4rauma yilla þér sjónir. Það, sem þú hefur þrek til, og það, sem þú þráir sjálf, yerður að ráða ðUu um stefnu þína. Ef tii yill blandar eigingirni ser ósjálfrátt með hjá mér, þó ég ætlaði að forðast það.

Mér finnst yið gætum bæði barist, og þoU að sár og mannraunir, með þeirri yon, að ná sigri og friði á endanum, hyar sem friðlandið syo yrði. Ég treysti að eins tyeimur mönnum, Steinari og Bagnheiði systur minni, allir aðrir bera yíst yopn á okkur; samt yita þau ekkert enn þá.

Ég yona efbir syari frá þér bráðum. Treysti mér ómðgulega til að yera sem bröðir; méryerð-

ur fallhætt, ef ég reyni að ganga þá götu. Mér flnnst ég getí aldrei lifað rólega stand, ef ég má ekki vera þinn elskandi.

Þórarinn".

Yorsólin björt og brennandi vakti samar-gróðann af svefni og dái. Blómin lyftu dögg-yotam kollinnm á móti morgnngeislanam, rugg-aðu sér i andvaranam ánægð og sæi, uxu og þróuðnst daglega. Barrknappar hnöttóttir og smáir komu á Qallhrapann, svo eftir eina riga-ingarskúrina breiddust blöðin út á móti sunnan-biænum, dimmgræn, heilbrigð og æskukát, rugg-uðu sér á hrísiunum eins og þau væru að leggja & stað út i hehninn; til að skemmta sér og njóta lífsins. Hlíðarnar urðu þann dag grænflekkótt-ar með ýmislega litar stjörnur, „gular, rauðar, brúnar, grænar, hvitar, blá'^, og allar fóru þær svo vei i skrúðábreiðu daishliðarinnar; það var náttúran á yordegi, þrunginn af frjófsemi og lífi.

Fuglarnir sungu og kvökuðu ailan liðlang-an daginn og mest af nóttinni iíka, elskuðu einungis eftir eðli sínu, án þess að hugsa um annað en sælu og munað líðandi tíma. Náttúr-an var lögmál þeirra, og enginn Qötur né farg hvildi yflr þeim, sem fastur arfur^ né viðtekin prýðiframan úr fornaldar tímum; engar kredd-ur með kúgandi afli myrkvuðn heiminn fyrir

þeim; þeir vora sælir og heilbrigðir, ástfangnir og ánægðir, frjófsamir og saklausir. Hestarnír reistu höfaðið; vorgróðinn svali í þeim með ó-stöðyandl :Qðri þeir brokkaða hástígir og létt-fættir nokkra faðma, bragða andir sig höfðinn og þata stökkyandi ástað, skata aftarfótanam sliöggt og hart aftar andan sér nokkram sinn-um; brokkuða aftur, syo hófadynurinn dandi í grandinni, stóðu kyrrir hnarreystir og hýreygir, sperrtu eyrun, yeltu snöggt tii höfðinu, teygðu það fram og blésa frá sér hyinandi stroka nokkr-am sinnam, með nösanum. Eýrnar renndu hægt augunam miidum og dreymandi, dingiaðu til eyr-anum og slöfruða grængresið. Lambið kraup á knjánum, saug móðurina og diUaði rófunni, ænn stóð jórtrandi, þefaði af þyi öðru hyoru, nasaði syo út í ioftið eftir gróðuranganinni; yar hjartanlega ánægð yfir lífinu og lambinu sínu, hafði enga óuppfyllta þrá^ sem hjó skarð i lífs-nantnina.

En Þórarinn á Hamri yar ekki i rólegu skapi, þar sem hann stritaði i kálgarðinum sín-um; syitinn rann eftir honum, andardrátturinn yar tíður og þungur af áreynslunni. Hugurinn snerist sifellt um það sama, hann sundlaði yið hringsólið kring um þennan sama miðdepii; gat engín úrræði fundið, sem friðuðu hann, syo sem hann þó langaði tii þess. Hyað hann yar lika orðinn heimskur ^Þetta ár finnst mér

ég varla geta byrjað stríðið, og þö er lifið hér alveg dautt og rotið . . . ég er þér alyeg: sam-dóma, envantar kjarkinn. . . . Mig snndlar við að hngsa nm lífið eins og mér sýnist það horfa Yið. Yiðtektimar liggja á hálsi mér eins og mylnusteinn. . . . Ég elska þig samt Þórarinu og hef aldrei elskað fyrri, bara ímyndaði mér það. . . . Þó það sé óviðknnnanlegt, þá er það satt, að hngurinn er ævinlega hjá þér og ég get ekki bundið hann við bamið nema stund og stund. Ætli ég sé kaldari en aðrar mæðnr? Eru mínar tilfinningar óstjórnlegri en annara? . . Móðurástin er látin sigra allt; annaðhvort er ég þá undantekning frá reglunni, eða kenning-in er eitthvað bogin". . Jú Þórarinn kunni það allt. Það fer beint á höfuðið og við bæði . . . ég get ekki snúið aftur^ er búinn að tapa sterk-asta aflinu. . . Bara ég mætti beijast við einn eftir annan, ganga opinberlega á hólm við slend-ríanið og tálmanirnar . . Fyrir okkur bæði. . . Eins og það sé hægt. . . Það drepur mollnloft-ið að tarna. . . Verðum samferða öðrum lygrur-um. . . Fallegt að vera með i lestinni. . . Nd, það geri ég þö aldrei, þá er þó skárra að . . .

„Dreptu' þig ekki Þórarinn, mig langar ekki so mikið að fá séra G^uðna fyrir forseta i staðinn, og það verður þó, ef þú djöflast sona".

„Engin hætta á því, ég ætla mér af.

Þeir heilsuðust.

„Ég kem strax aftnr, yið skulam flatmaga okkar héma i yeilinnm meðan heitt er^.

„Gaman hef ég af að liggja, þegar veðrið er þægilega hlýtt, eins og lati Hrólfur sagði^.

Þeir Iðgðast á hól i túnina; Þörarinn stakk upp á þyí. SpjöIIuðu fyrst um hesta, það teygð-ist furðanlega úr talinu, þyí báðir hðfðu gaman af þeim, og Steinar átti striðfola brúnan, efni-iegan. Þórarinn gat alltaf yeríð að spyrja eft-Ir honum. Bænka kallaði og sagði, að kafSð yæri til.

^Eondu með það til okkar, ég hef meira gaman af að drekka það hér''.

Hún kom með kafðð og brosti yið, þegar Mn sagði:

„Skárri eru það nú keipamir í ykkur".

„Þórarinn er að yerða fullur með kenjar; liefðihann yerið hestur, skyldi ég hafa þaulrið-jð hann, nú er ég í standandi yandræðum, hyað ég á að gera'*.

„Ðrifa búskapinn".

Blóðið stökk fram í andlitið á Steinari.

„Eins og yant er Rænka, — sá yeit gjörst €it reynir".

Þeir drakku kaffið. Steinar þakkaði báð-um fyrir. Litlu seinna fór Bagnheiður. Sam-talið yildi ekkl loða saman.

„Hyað so Þórarinn?. Hyað yildurðu ann-ars sQgja?''.

„Ekkert sérstaklega'^

„Jú það er þó. — Heldurðu ég þekki þig ekki neitt''.

„Ekki ofan i kjölinn''.

„Nei en Sigríður,/er það ekki nærri

kjöinum ?

„Hvað. Því segirðu það?".

„Litaraft gott, — svo ég þó strái orðnm úr fornsðgunum með^.

„J&, það var líka einmitt það, sem ég ætl-aði að tala um við þig^^ . . .

„Etfgast ekki fengið þig til?".

„Ekki almennilega^.

Þórarinn sagði Steinari ágrip af hö^m þeirra, ekki mjög ýtarlega samt; — það gerir enginn maður — en nóg fyrir Steinar.

„Látið þið nú sjá, að þið séuð menn og drif-ið það áfram''.

,,Það er ekki so hægt'^

„Ég veit það, það er ekki dns hægt og að drekka nýmjólk; ekki þarf nú heidur að eggja menn mjðg fast til þess'^

„Mér finnst það erfitt og Sigríði þó meir''.

„Kvennfólkið er so ónýtt, aliur þróttur og sjálfstæði hefur verið drepin l\já þeim frá ó-muna tíð. — Það er orðið meðfætt eðli þeirra að hræðast allf'.

„Ég er nú á þvi lika, að kvennfóUdð sé lamað, en það bætir ekkert úr^.

„Hérna í dalnum eru það bara þær Bænka og Sigríðar, sem hafa grun um þessi andlegu ombrot, sem ganga nm heiminn, og loksins em farin að snerta við stöku manni hér. Þeim yerður hætt við að kippast við, en betra en ekki er það samt^.

„Er það ekki von?«

„ J-u ú. En ég skál segja þér, Sigríð-

ur hefur þö lesið so mikið um þess konar, að hún hlýtur að finna, að þú tekur með elskunn-ar rétti frá prestinum það, sem hann hefur ekki metið að neinu og líklega í rauninni hef-ur aldrei átt. Og að þú stelur því ekki eins og huglaus þjófur^.

„Ekki er nú trútt með það''. . „Is-s. Þar hefnr aldrei yerið annað en band, sem eiginelska og fals hnýttu utan um einfeldni og bamaskap, til að hafa í togi alla ævina; gerðu það nátturlega í guðs nafni eins og til heyrði. En þegar einfeldni og hugar-draumar æskunnar breytast tii skoðunar og sjálfsviija — blessaður expastor minn, kubb-aðu þá bandið um þyert, og vertu ekki að skjálfa og fölna''.

,,Yið getum ekki gengið hreint til yerks samt".

„Nei, nd. En hyað er so orðið effc-

ir af þyí hjónabandi, þegar líklega bæði þrá annað, — hann að minnsta kosti girnist; það

leynir sér ekki — • • jú, hættan og hrðsaniny og knnnáttan að stelast að þyi forboðna, IJAga og drepa sinn eigin manndöm. — Ég þyrði að staðhæfa, að bann er, að gnðs og manna lög-um, búinn að splundra þvL Þá er að Igálpa þeim, sem óréttinn þolir^.

„Það getnr verið^ en ekki er hægt að sanna það . . Og við erum ekki hyítari fyrir það, þ6 við sýnum hann sé.syartur".

„Lengi getur yont yersnað, — ég er hrædd-ur um, að þið hafið ekki ábata á biðinni eða að láta líða sona um dal og hól. Þegar blóðið i þér er komið i suðu, ábyrgist ég þig ekki; og það er ekki jökulyatn i æðunum á henni Sig-riði, það yeistu sjálfhr'*. *

„Fara þá að róa undir, og reka Sigríði í orustuna, hafa sjálfur ánægjuna af að horfa aðgerðarlaus á".

„Þið hlaupið ekki hyort sem er hiægjandi

frá þyí. Hún berst fyrir sig og þö get-

ur gefið henni styrk og stoð og að lokúm Mð-land og sæla hyild^.

„En að slita nú allt saman".

„Og þú farir langt, langt í burtu, það hefur heyrst fyrri".

„Já .

„Hefurðu hugsað, hyernig Sigríði mundi þá liða. Hyað fyrir hana getur stigið . . Ef hún

nú lenti á yilUgötam bæði með prestínnm sin-nm og" • . , .

„Haltu kjaftí eða ég skal'' ....

„Þórarinn^ við skuiam ekki berjast eins og þegar yið voram strákar, ég ber aítor, ég finn það & mér. Og ekki yist, að við sættamst með braaði og sykri, af þvi yið eram hættír að vera börn. — Það hefar margur góðar mað-nr farið sona í handana. — Hvað mðrg tár heldarða að Sigriðar felldi áður en so væri komið''.

„Ég get ekki hngsað . . . þoli það með engu mótí, sist að heyra aðra segja það. — Ég hef lika litíð á þetta aUt. — En ég er so hrædd-ar, að Sigriðar þoli það ekki^^

„Fyr er dapar en danður. — Menn deyja ekki siðnr i baðstofureyk en strití og baráttu. — Hvað er annars híbýlaglatt hjá henni núna^.

„Yeit það, hefði sjálfsagt þurft að tala við hana. — So kemur umtalið, yið þekkjum, að það er enn þá meir drepandi fyrir þær en okkar".

„Af þyi þær eru yeikari, það er æyinlega léttara að ráðast þar á. Þær hafa af skáld-nnum yerið settar i hugsjónina eins og englar. Þyert ofan i lifsreynsluna, en hyað dugar hún mótí sona fallegri lygi. En það má ekki syiðna iQðður á þessum englayængjum, þá reitír hyer sem getur hyeija mannorðsQöður af. Gera þær að íollnum englum, að ^jðflum. — Okkur lika,

en Yið spörkam á möti það hjáipar ekki so lít-

ið. En ég Imgsaði þú værir ekki orð-

fljúkur".

„Ég vildi forða Sigríði frá því".

„En ég er liræddur þú getir það ekki^.

„Bíðnr sona fyrst".

„Veit Rænka þetta?"

„Nei, — ég get ekki fengið mig til að segja henni það''.

„Hún étur þig þó ekki«.

„Það er nú aðgönguhart samt".

Þeir töluðu enn þá um stund. Þ& rétti Steinar Þórarni höndina og för. Hann gekk í hægðum sinum út fyrir ofan götumar. — n^^^ð dugar ekki annað en herða á honum. . . Þegar svona er komið, er það þó það eina ... Ég hef aldrd vitað Þórarinn vanta kjark fyrri .... Sigriður dregur hann úr honum, ef ailt lognast . . . Annaðhvort að hrökkva eða stðkkva . . . Náttúrlega á Þórarinn að stokkva . . . G^ætí ég þetta sjálfur . . ég er so huglaus, — helyíti huglaus — og á rassinum . . . já greinilega á rassinum ... Það er ekki nema það einá stryk, en það er lika bæði langt og íeitt . . Alyeg nóg . . . En Þórarinn er ekki á rassinum i neinu tilliti; hann verður að geta það ... Haim má ekki fara i hundana... Ég þoli það ekki^. Steinar kastaði sér niður i þúfiirnar og I& þar um stund; þegar hann stóð á fætur aftur, var

M» I

hann skjálfandi eins og það yæri yetrarnepja útiy og tekinn til augnanna. Hann gekk hægt og hægt hdmleiðis. Þegar hann kom út hjá Hrafnhól, fór hann að ranla með lágnm, drjmj-andi bassaróm ferskeytta visn; það heyrðist lit-ið Drðaskil; að eins þetta: „Manna yin merða h{ð arma þnssa kyn^.

Sumarið leið fram i 16. yikn snmars; þan Þörarinn og Sigríðnr höfðn sést tyisar & mann-fnndnm, en ekki talast neitt yið og heldnr sneitt hyort hjá öðrn. En séra Gnðni kom æyinlega yið á Hamriy þegar hann messaði fram á Bakka, yar yanalega kenndnr eða þá fnllnr^ þegar hann kom að framan. Þórarinn yarð að sætta sig yið, að hann tefði timnnnm saman og skegg-ræddi yið hann, eða þá spangaði yið Ragnheiði og gæfi henni hýrt anga. Blóðið sanð i Þór-ami, og þó sá hann, að systir hans yar syo sér-lega skilningslítii og óbrosmild yið klerkinn; Þórarinn sagði heldnr ekkert orð i þá áttina, yar bara nokknð fár i yíðmóti. YaDalega fór sýo séra Gnðni að slá sér á ról fram nm bæ-inn, að finna gamla Þórstein og yita, hyað flösk-nnni hans liði; spjallaði yið yinnnfólkið út nm heima og geyma, þar sem hann hitti það; yar bæði gamansamnr og yiðknnnanlegnr, að þyi þótti. Séra Guðni hafði gaman af að teQa & Hamrly en yar þar þó ekki nema stökn sinnnm náttlangty og aldrei að snmrinn til.

Heyyerkin gengu vel um sumarið, tíðin var sérlega hagstæð; heyaflinn varð mikiil á Hamri, fólkið var margt og skörnlega fyrir verkam sagt. Þórarinn var vanur að ganga sjálfor til sláttar og allrar heyvinnu, hann hafði vanist því 1 nppvextinam og knnni ekki við aíg heíma við bæ aðgerðarlaus, þegar aðrir unna heyverk. Það sást svo lítið, þótt einn maður væri lítið eitt ófrískari en vant var; Þórarinn gat ekki gefið því neinn sérstakan gaum; svo Bagnheiðnr varð loksins til að segja honum £rá því, að Gunna gæti ekki gengið út eins og hin-ar stúlkumar.

„Já, hún er víst eitthvað lasin í sumar,. þó hún beri á móti því".

„Sérðu það ekki maður, hvað er?''

„Nei".

„Nú, hún er vanfær, og það dugar ekki, að hún gangi sona á engið".

Þórarinn varð hissa.

„Það er satt, ég ætlast tíl, að þú ráðir sjálf úr því".

Systkinin slitu talinu, bæði hugsuðu það sama, en.hvorugt sagði nokkuð.

Sigríður fór fram að Bakka á laugardag-inn, að finna foður sinn; haun var oft búinn að ítreka það við hana að koma; hún kom ekki við á Hamri á frameftirleiðinni, en þegar hún fór til baka á sunuudaginn, reið hún heim; Eagn-

he&liir var úti og báuð hénÐÍ inn, vlldi helst hún yrði nóttina, en Sigriður sagðiat litið mega teida, Ejálmari litla færi að verða mál á að hún kæmi heím; hún var eitthvað undarlega 6-ró og fölleity leit hvað eftir annað fr^man i Eagnheiði, eins og hún væri að gæta að, hvort hún væri nokkuð breytt. — Þær höfðu heldur ekki sést um sumarið, svo það var ekki til að fhrða sig á þvi. Eagnheiður fylgdi henni inn í hús Bittj Þórarinn sat þar og var að blaða i bóky en spratt upp af stólnum, þegar þær koma inn; þau heilsuðust, en hvorugt leit framan í annaðy svo tóku þau sér öll sæti; Eagnheiður fór að spyrja hins og þessa, samtalið komst á stað.

„Ég þarf annars að gæta að, hvað kaffinu Mður".

Eagnheiður fór íram. — Þórarinn stóð á fætur, gekk að hurðinni og læsti, svo gekk hann nokkrar ferðir um húsgólfið^ settist aftur á stólinn og reyndi að blaða i bóklnni, hætti við þaðy tók hnifínn úr vasa sinum, lagði hann bara á borðið, tók hann ekki einu sinni opinn. Þau sátu sitt hvoru megin borðsins; það héyrð-ist ekkert nema tveir tíðir og titrandi andar-drættir, eins og þeir væru að reyna hvor þeirra væri fljótari. — Svo hreyfði Þórarinn sig örlit-ið á stólnum, Sigríður hrökk við, bæði litu upp, þau störðu favort á annað; hvorugt gat slitið

7*

augun bartn, þau teyguðu angnamnDaðinii, ems og þyrstnr maðor syaladrykk; gerðn sér ekki grein fyrir ððm en andartakinn og sjóninni; sYona liðu nokknr andartðk; þá rétti Þörarinn fram báðar hendumar:

„Sigrlður"

„J-a-á".

Hún rétti líka báðar sínar hendur á möti; litlu hvítu hendumar hennar luktust titrandl i stóru sterklegu höndunum hans; gráu ang^nn með móleita kembingnum i dðkknuðu við að stara i möbrúnu augun, sem sýndust svðrt þá stundina.

„Elskarðu mig?"

„J-a-á".

„Geturðu þá kysst mig?"

Bæði stöðu hljóðlega á fætur. Einn brenn-andi kosSy langur og ekkert hljóð.

„Á ég SYO yirkilega þessar hendor, er það áreiðanlegt?"

„J-a-á«.

„Við skulum koma upp í mitt hús".

Þórarinn lagði yinstri handlegginn yfir mitt-ið á henni og hallaði henni að sér, en hélt með hægri hendi þétt um hægri hönd hennar; Sig-riður lét hann alyeg ráða; þau settust á hyílu-bekkinn hyort hjá öðru. Allt i einu lagði hún báðar hendur utan um hann, þrýsti sér að

brjósti hans og hvislaðiy rétt að hann gat heyrt * þaö;

„Þórarinn, elsku góði'^

„Ég get ekki lifað án þín elskn vina. — Og þú?"

„Ekki heldur hjartans yinur^.

„Þá byrjum við stríðið í vor".

„Ég, þú getur ekki barist við hlið

mér, það er ómögulegt".

„Min barátta verður nú samt ekki léttari

ég get þó gefið þér huggun og lyálp,

og hjá mér áttu vist friðland".

„Ó, að við mættum deyja sona'^

„Það væri sæll og léttur dauði en

það verður ekki''.

„Nei en hvað ég hræðist að hugsa

um striðið; allir verða & möti okkur".

„Ekki Bænka og Steinar''.

„Það er nú litið og so pabbi og for-

eldramir þínir''.

„Ég veit það eigum við þá að skilja

og sjást aldrei framar?^.

„Mér finnst ég geti ekki lifað það

en, ég hef ekki þrekið þitt".

„Það fer nú ekki svo mikið fyrir því. — Hvað ég skal elska þig Sigriður! eftir stríðið kemur friðurinn".

„En ef Guðni gefur ekki eftir?"

„Hann skal mega tiP.

lOB

„J&y þú hefiir sðk á honam, sem er *.fall-

„EIq hvað það er drepandl að þarfa þess, eins og við stðndum að vígí".

„Satt er það, en þö það eina^ sem við get-

nm gert Elsknnnar réttar er þó með

okknr".

„En siðferðið á móti".

„Siðferðið — siðferðið, sem alit af hefnr verið brotið og það so lúaiega og lítilmannlega

Svíkja hjónahandið, en þora ekki að slita

það greinilega, það er gamla visan. Við

vmegum ekki gngna".

„En sú ógæfa samt, sem fyrir okknr þnrftl að leggjast".

„Þín ögæfa kvelnr mig mest — bara ég gæti létt henni af þér"*

Þan tölnðu enn nm stund og ráðgerðu. Sig-ríður varð rórri og ákveðnari. Þá var komið við fremri húshnrðina; bæði- hrukku við og stóðu á fætur, þau hröðuðu sér fram fyrir eins og þau gátu. Bagnheiður kom frá eldinum og var heit og þrútín og rauðeyg, enda er eldhús-reykur iUur í augum.

„Gerið þið so vel, ég ætla að drekka með og vona okkur verði gott af".

Bæði litu til hennar og Sigriður svo inni-lega, að Eagnheiði vðknaði um augo.

Eftir litla stand kvaddi Sigríður Þórarinn þar inniy og það, sem allt af stöð lifahdi fyrlr angum hans, voru áagn liennar fljótandi í tár-um. Hann gekk um gólf i Iiúsinu sinu, settist niðar og á fætur aftur; en i hvert sinn sem hann settist í bekkinn^ mændi gamli Yigi aug-unum á hann og sleikti á honum höndina, Þór-arinn klappaði i hyert sinn, en Yigi var samt forviða og gat ekki áttað sig. Svo þegar Þór-arinn settist niðnr og hallaði sér að bekkbak-inuy þá' stökk Yigi með framlappirnar upp á kné honum^ stakk fast trýninu niður í hægri handarlófa hans og diUaði skottinu. Þórarinn kiappaði og klóraði. „Aumingja Yigi minn, þú ert ævinlega eins tryggur. Okkur skilur ekk-ert nema dauðinn'^ Yigi brá sér leikandi fram & gólflð.

Ragnheiður fylgdi Sigríði og Teið Frosta, þær riðu hægt fyrst og töluðu hljótt, þó þær væru tvær einar. Mitt á milli Brúar og Gils bauð Eagnheiður hestaskipti, Sigriður tók þvi fegins heudi; eftir það riðu þær sprettótt heim. Bagnheiður tafði um stund, gerði gæiur við Hjálmar litla og sagði honum færi prýðilega fram. Sigriði rann likt og kalt vatn milli skinns og horunds þegar hún hugsaði um fram-tiðina og barnið. Seint um kvðldið fór Bagn-heiður heim; og Steinar á Brú sagði við Þörar-inn næst, þegar hann kom, „að fyrst væri prest-

urinn og so Bænka, með að riða eins og djðf-ullinn", hann leít um leið hálfglottandi til henn-ar og kinkaði yósj&rpa höfðinu til, svo sveip-urinu yfir enninu snerist hálfhring.

Yeturnætumar komu. Sigríður æltaði sér á hveijum degi að tala yið séra Guðna á morg-un og SYona drógst það dag frá degi, þangað til einn dag — prestur var í góðu skapi — þá fór hún að tala við hann. Leiddi honum fjrir sjónir, að hjönaband þeirra væri svo* dautt og rotiðy það væri skylda þeirra að slita það. Fyrst varð séra Guðna bilt við, en þegar Sig-riður var búin að ná sér i að tala, jafnaðist blóðið — öllu var öhætt; það gat heldur varla verið. — Hann fór að tala um, að hvað sig snertiy þráði hann einlægt, að ^jónabandið gæti verið gott; hún væri svo dæmalaust þor og köld, gæti aldrei fyrirgefíð. Sigríður sagði það yantaði ást á báðar hliðar, hann yrði að játa það líka; nei, honum þótti allt af vænt um hana. Því gat hann þá ekki hætt að drekka^ fór ekk-ert eftir þvi, sem hún öskaði. Hann var svo óánægður með lifiðt og hjúskaparólagið. Það gat vel verið satt að sumu leyti, en hann hafði brugðið loforð sin, hún gat ekki trúað honum lengur. Prestur vildi heldur búa svona saman, heldur en gera þann óþolandi „skandala að skiija^^ ieiddi henni fyrir sjónir, hvernig feðrum þeirra

■ ■ ■ ■ ■

mundi lika það og þan værn bæði skyldag að gera þeim til geðs, báðir yærn komnir & graf-arbakkann, og gætu ekki þolað slika raon. Sig-ríður var báin að hngsa um það allt, það var þungt, en hitt var þó enn yerra, að halda við dauða og ósælu ^jónabandi bara af þróttleysi og gungoskap við annara dóma, láta umtalið halda þeim i lygi og hræsni, leyfa þeim að éta með sinagaudi tönnum rætur manndómsins sund-ur og eyðileggja bæði. Það sagðist hún aldrei samþykkja. — Þau þæfðu um þetta um dag-inn íram júr nón, þangað til séra Guðni sagði:

,,Fyrir stundarhrösun, sem ég svo oft er búinn að biðja fyrirgefhingar á, villtu óvæg skilja við mig; það getur komið fyrir þig, þeg-ar minnst varir, að þú skeikir líka, og þá flnn-urðu best, hvað þrá og kold þú hefur verið við mig".

Sigriður hvessti á hann augun, hún dreyr-' roðnaði, ætlaði tvisvar að segja eitthvað^ en stiUti sig og sagði: ^

„Ég ætlaði ekki að lenda i illyrðum eða hrakspám, en þú flnnur best sjálfur, hvað þ& stendur vel að vigi".

Presturinn bliknaði, en fór svo að smá^ slaka til, með alhra mestu varkárni^ vildi helst láta biða svona fyrst óumtalað.

„Ég vona að fá að hafa barnið, það verð-

VI móðarinni eðlilegra að sjá nm það, og so er hann so makalanst elskur að mér^.

„Fyrat meðan hann er barn, þegar hann kemnr til vits og ára, þá sleppi ég ekki minum xétti. — En ég vona^ að- ekki þarfi til þess að koma, tíminn getnr lagað þetta allt saman^.

Eftir þetta samtal hætti séra Gnðni að drekka eins ðrt og timann á nndan; hann veikt-ist líka og lá rúmfastar, að minnsta kosti einn «dag/ ef hann varð fallnr. Eins áheyrilegor klerkar í kirkjanni og hann hafði verið fyrst, var hann enn þá, og aldrei liprari i framgðnga en núi Fólkinu i dalnnm þóttí yfir hðfað að tala vænt um svona ^góðan prest"; hann yar auðyitað breiskur, enn prestamir eru lika menn; það má ekki heimta of mikið af þeim. Og syo yar heimilishaguriun ekki sem þægilegastnr; það yar ekki að kyÐJa, þó honum yrði að fá sér hressingu yið og yið. Ekki fóru embættis-yerkin í ölagi fyrir það. Þess gætti sem ekk-ert, þótt nokkrir menn í dalnum hefðu aðra skoðun á prestinum, þeir töluðu yanalega lítið um það og yoru lika syo ðrfáir í saroanburði yið hina. Séra Guðni yar nú hættur að tala nokkuðy sem benti til „trúIeysis'S það hafði ekki yerið nema ungæðisháttur fyrir honnm, engin alyara yerið með það; menn yoru háryiss-ir með, að hann tryði eins og hann kenndi,

fnndu það ^vo glöggt á frambarðinnm og ræð-nna^i ogöUam prestsyerktrm, sem hann gerði^.

Eétt fyrir jólin fæddi Ganna & Hamri bam^ það var vænn og efnilegar drengnr og yel frísk-iir. Menn yorn lengi búnir að stinga saman Tiefium, hver faðirinn mandi yera. Stdnann á Oili og „bæjastrokamar'^ í dalnam, hélda að Þór-arinn gæti átt það, „það er ekki betri sú mús-In, sem læðist, en hin, sem stekknr'^. Þær kannu málsháttinn ntan að og knnnn að beita honnm. Steinunn á Gili var kona nokknð feitlagin, greiðakona góð, og málreitin yel, bæði roskiu og reynd. Séra Gaðni átti eins yíst brenniyín á Gili, þö Jón yæri ekki heima, þan yora syo prýðilega sammála þaa lyón, og Steinann haíði iallt jafnrétti yið bónda sinn í ráðagerðam og ftamkyæmdam. — Séra Guðni skírði drenginn, sem yar látinn heita Sigarðar, eftir afa sínam. Elerkarinn yar ofarlitið yínhreifar am daginn, prúðar og lipar í besta lagi. Þórarinn yar nokk-nð brúnþnngur og sagnafár; prestur gat ekki spunnið langar samræður yið hann um daginU; Þórarinn setti bláþráð á fyrir honum með jáum og neium syo þurrum, að þráðurinn hrökk. Séra Gaðni tafði lítið eftir skímarathöfnina, kom yið á Gili og fór heim um kyoldið. Ðaginn eftir yissu menn, hyer faðirinn yar; það yar Bjöm í Brekkukoti; ekki hafði samt farið hátt með sam-

band þeirra Gnnnu, og mörgnm þótti 61án stíga fyrir fætur henni, að eiga „krakka" með Bimí eins þroskaseinum og Iiann þötti, en Ganna Iiafði komið sér vel í vistam, yar dagleg og fylgin við Yinna og verklagin; hafði verið kát og Qörug, nú hafði hún einn am tvítugt og fjor og gleði virtist vera komin á elliskeið. — Máske Bjðrn hafi verið fenginn tll að gangast víð barn-inu; það læddist nm dalinn eins og móða, ond-ur hægt og kyrrt og meinlaust, menn deplaða augunum hver framan í annan til merkis am að þeir skildu, bæði þeir, sem höfðu grun, og hinir, sem engan höfðu, það var þó eitthvað skynsamlegra hugsuðu þeir.

Það er áður sagt, að séra Guðni var lítiil búsýslumaður, en þennan vetur hirti hann hest-ana sína, þegar hann var heima, og hann fór litið burtU; gerði það ofboð snoturlega og vel; fékkst lika dálitið við smíðar og var auðséð, að maðurinn var vel hagur. Hann fór að lita eflr ir búnaðinum, sérstaklega um sauðféð. Petta þótti allt benda til, að hann færi að gefa sig meir að heimili og búi en áður, er sýndist góðs viti.

Eina atrennu gerði séra Guðni enn með að telja Sigriði af fyrirætlun sinni; hann gat ekki fengið sig til þess nema að hressa sig áður; hann var ölhreyfur en ekki fullur, bjrrjaði eins og hann var vanur fyrri, með drenginn, hvað

tm' ^

hann væri að verða skemmtilegar og fallegor; föðurhjartað sló tíðar, blóðlð rann hraðar, ein-hver Yiðkyæm; gðð tilfinning streymdi með r6 og ánægjn um hann allan. Þegar honnm fyrst fór að Þylqa vænt um drenginny að sleppa hon-um þá, nd, fráleitt, ef það yrði svo. Hann spnrði Sigríðiy hvort hún væri ófáanleg að hætta við skilnaðinn; sér hefSi aldrei fandist hann eins sár og erfiðar fyrir sig og einmitt nú; hann vildi mikið leggja i sðlurnar lil sátta og aam* komulags. Sigriður fánn þessa lykt^ sem hún hataði; fyrri heimsóknir stóðu lifandi fyrir aug* um hennar; hún stóð snögglega & fætur og horfði fast framan i séra Guðna.

„Já, mér er alvara, ég þekki þig nú svo, að þessar kúnstir eru ekki til neins^.

^ÞÓ prestinuni hefði verið þvegið úr blóði, hefði hann naumast orðið rauðari i andliti. Hann leit til Sigríðar, svona falleg og gimileg hafði honum aldrei sýnst hún. Tvö öfl börðust i blóð-inUy hann varð í svipinn eins og um tvitugt.

„Jú ég skil þig, það er enginn vandi. —

— Þú bara hatar og fyrírlítur mig

og vilt ekki skilja ég skal aldrei

gleyma því".

„Þá — þú ert nú loksins farinn að fá upp-skernna'^.

„Og hún skal heldur ekki bregðast þéry vertu bara róleg um það^.

;,ViUu ekki gera svo vel".

Sigríðttr benti á dyrnar; séraGaðai hneigði sig hæðnisl^^a.

„Takk! paa gjensyn^.

Sigríður gat ekki lesið; gdgvænar Iiugsan-ir, dimmnr fyrirburðnr ókominstíma hringsner-ust í huganum, orð prestsins suðuðu ^ir eyr-unum, hún skoðaði sjáifa sígogfann ekki firið; skalf, þegarhún renndi huganum til framtíðar-innar. Sigriður vafði barnið að sér og það starði bláu augunum stöðugt á hana. KynspiIIingar-skoðun Björnsons flaug eins og elding í hjarta hennar. — Ó, þessi arfnr, enséra Brandur hef-ur verið reglumaður, og pabbi svo hraustur og

kjarkmikill en hvað verður lífið fyrir

hann — svona líf. Eitt táx, tvö hofug tár, og tárin streymdu. Bamið sofnaði, og Sigriður grét enn um stund, henni létti fyrir hjartanu og svefninn sigraði hana um siðir.

„Eitthvað meira grunar hana" — séra Quðni hætti að ganga um gólf, meðan hann saap á flösknnnL — „Ðjöfullinn hafí það — að misskilja mig svona — bvað mér þótti gaman að drengn-

um fyrirlítur mig — bara ég geti borg-

að henni það aftur — falleg var hún samt — í faðmi á öðrum. — Sjálfur andskotinn" — prest-inn þyrsti aftur — „má líklega til — bölyað klúður það" — hann tíndi af sér fötin og fór í rúmið, gat ekki sofnað og sneri sér á ýmsar

JU1_

hliðar. — Það vora varasamar kringumstæður, ef allt kæmist á fartinay — hvað æskan hefði verið betri og sælli beima bjá fððnr hans, það brá fyrir morgunroða vorsóiar lifsins — en brim-köld þokan þaut yfir dalinn og færði með sér kulda og hroll og dimma ising. — Það var best að fara varlega, gæta vei að sér — jú fólkið idalnum; það gat heppnast, ef maðnr kunni að taka tökum á þvi. Séra Guðni geispaði snerl sér hægt i rúminu og steinsofnaði.

Forsjón, foriög, tiiviUun, hvað sem mena

núhelst vilja kalla það. Presturinn, semtalaði

milli hjónanna var einmitt séra Sveinn; hana

tók & aliri sinni prestlegu mælsku og kenni*

mannlegu andagift, til að sýna þeim, að það eina

rétta og samkvæma guðs og manna Iðgum væri,

að þau byggju saman í hjónabandi; ölikar skoð-

anir ættu aldrei að slita hið helga hjúskapar-

bandy sem væri tilskipað og blessað af ÐrottnL

allsfaeijar. Hann sneri sér allt af meir til Sig-

riðar með áminningarnar, af þvi honum fannst

hún einbeittari og ákafari með skilnaðinn. Séra

Guðni sagði sem allra minnst, svo Sigriður hlaut

að svara; hún sagði, að eins óiíkar og þeirra

skoðanir væru og aliur hugsunarháttur, þá gerði

það sldbiaðínn sjálfsagðan; séra Guðni talaði

gætilega um, að fyrir sítt leyti hefði faann von,

að þau gætu búið saman og hann óskaði þes»

helst, en gat þess um leið, að það væri Qærri

eér að hefta frelsi annara. Séra Syeinn leit YÍnarangfum til hans og svo spyrjandi til Sig-riðar; hún st6ð kafrjöð á fætnr/röddin skalf, þegar hún byrjaði að tala, hún var fastmælt og seinmælt yenjn fremnr og handlék á ýmsa v^a hvíta vasaklútinn sinn. Reynslan yar búin að 6ýna þeim báðum áþreifanlega, að sambúð þeirra gat ekki þrifist; skilnaður, algjor skilnaðnr yar það sannasta og réttasta^ eins og til hagaði fyr-ir þeim; hún hélt því fast fram, að hyað sem guðs og manna lög segðu þar um, áliti hún þau bæði sjálfum sér skyld að skilja; af sinni hálfu fylgdi hún þyí hiklaust fram. Séra Guðni sagð-ist ekki mundi hefta yilja hennar, úr þyí hún fjrlgdíi þyi með syona miklu kappi, hann yrði einnig að æskja skilnaðar, eins og allt áhoríð-ist nú.

Sáttatiiraunin yarð árangurslaus;ritningar-tilyitnanir og klerklegar áminningar séra Sveins háru engan sýnilegan áyöxt. Hann yar syo kaldur og alyarlegur, þegar hann rétti Sigríði höndina að skilnaði, að þó hann tæki litið og lauslega um fingur hennar, lagði samt ískaldan atraum upp fingurna, alla lelð inn að hjart-anu, og köldum syita sló út á enni og gagn-augum.

Ðaginn eftir kom gamli Hjálmar á Bakka. — Séra Syeinn hafði gist bjá honum uul nótt-ina, — hyað þau Sigriður töluðu, fengu menn

ekk! að vita; þan sátu lengi dags & grnndinni ofan við tfinið. Sigríður kom grátin og fol, og faðir hennar rauðnr og þrötinn. Eftir það átti hann tal við séra Guðna, rétti honum að skiln-aði hðndina yinsamlega og fékk það tyfborgað og meira til hjá klerkinum. Sigríður v hafðí gengið upp í brekknr; þau kyöddust ekki feðg-inin.

Sáttatilrann sýslumannsins yarð árang-urslaus líka, og hjónin komu syiplíkt fram og áður; skilnaðarkrafan yarð ofan & að lokum.

Sigyaldi á Hálsi og Þorsteinn á Miðfelli skiptu íjárhlut milli hjónanna; þeim yirtist klerk-urinndapur og yiðkyæmur, en húsfreyjan kðld og þurleg, hún sagði sem allra minnst að orð-ið gat um daginn. Þau urðu öll samþykk yið skiptin; kom hjónunum saman um, að Hjálmar yæri hjá móðurinni ein työ eða þrjú ár; þá yrðu þau að koma sér saman, hjá hyoru þeirra hann yæri þar eftir. Nær komst ekki með þykkju þeirra með barnið.

Pau yoru skilin að boíði og sæng Kirkju-bólshjönin.

Sigríður flutti að Brú um yorið og fékk húsmennsku hjá Steinari; hún lét byggja snot-urt hús yið suðurenda baðstofunnar, borgaði yerkamonnunum kaupið undir eins; það álitu margir búyanir menn að upp mundi ganga að miklu eigur Sigríðar i þann kostnað, þyí Kirkju-

8

böls búið yar stórskuldugty svo eigui Sigriðar voru fremur litlary ogþað granaði menn, að hyorki mundi Hjálmar bjóða dóttur sinni fé, né hún beiðast þess að svo komnu.

Skilnaðurinn reyndist Sigríði torsóttnr og erfiður. Opinberlega hafði hún barist ein, fand-ið alla, sem við málið yoru riðnir, yera sér and-stæða i framkomu sinni, alla nema Þorstein i Miðfelli, sem yar alyeg blátt áfram yið þau bæðL Hún yar þreytt úr bardaganum yið séra Gruðna og Þ&, sem um skilnaðinn fjöUuðu^ og yið sjálfa sig átti hún í sifelldu stríði, sem ekki sleit minnst þreki hennar. Hún hyildi sig fyrstu dagana á Brú og hugurinn dyaldi yið hjónaband og skiln-að hjóna. Menn ætluðu að ganga af goflunnm, ef hjón skildu; gerðu meira yeður af þyí, en þó hjón byggju saman með kulda og úlfuð, og ekki tekið eins hart á, þó syikið yæri hjónaband í allar lundir. Bara að lafa saman að yfiryarp-inu, þá gat i^ðlin fiotið. Var ekki hjónayixlan kirkjukredda og hjónabandið eins og það nú er mein á mannfélaginu? að maðurinn ætti kon-una, rétt eins og kúna i QósinUy og konan mann-inn eins og rokkinn sinn?. Hjónabandið var band^ fjötur^ óeðlilegt frelsishaft og orðið band benti á bandingja, tjóðraða skepnu. Var ekki nær að gera hjónasamning fyrir syo og syo lang-an tíma 3—5 ár, yita, hyernig það gæfist; allt af mátti lengja samninginn, ef yel gekk og skilyrð-

in«yora fyrir þyí; að yæri báðum hugleikið að lengja sambúðina, færi hyorugt með annað líkt og rokk eða kú. Sambúð margra hjóna yar lpjf>öljgiy og rétt til að drepa manndóminn úr báðum. Og sú lygiy sem gekk af, að hjónin elsk-uðust til ðauðans allt af jafnheitt og innilega,. yfir dauðanU; inn i eilíft lif og þar byrjaði bjóna* bandið á ný. Hyað sýndu dæmin ? Að ást margra hjóna iðlnar á skömmum tima, hugsjónin hjaðnaði, af þyi hún hafði yerið „reykur, bóla yindaský^. Margur yilltist í bjónabandið, af þyi hann hélt hann elskaði; skáldadraumar höfðu hyllt hann með ginnandi lygi. Þar sat hann bundinn með opin augun fyrir missýni sínu, og — jú það yar ekki í fyrsta sinn að syona hafði farið. Hjónabandið, — hyað þráði bjarta henn-

ar? Nei, það yar engin skýjaborg, hún

fann að hér mátti yona og þrá. En ég

þoli samt ekki slaðrið og lygina og fyrirlitning-una, þegar aldrei er hægt að taka tökum á þyL

Sný samt ekki affcur, og það má rifna

fólkið, ef það yill fyrir mér. Bréfin hans Þór-arins, hún kunni þau utan að, liðu eitt eftir annað i huga hennar. Hún yar yiss um, að hon-um hafði yerið brennandi pinsl í þyí, að sitja aðgerðalaus hjá og láta hana berjast fyrir sig, taka herfangið og hafa ekki komið á yigyöU-inn sjálfur; það mátti lesa það úr orðunum og á milli linanna i hyeiju bréfl; og hún hefði ald-

8*

rei haft þrek til skilnaðarins, ef annar þróttngri hefði ekki staðið á bak við og stntt hana með sterkum og heilbrigðnm söÐnnnum, sem yeittu henni þor og hugrekki; hvað það var gremjandi, að þær máttu ekki ganga með upprétt hðfbð fyrir allra sjónum, nei, fólkið gat ekki skilið þær og mundi gera úr þeim skrímsl og ófreski, sem forðast ætti eins og svartadauða.

Blikan, sem grúfði í loftinu, varð að dimm-viðris kólgu, fyrstu hríðarkornunum lamdi nið-ur. Nú var hægt að finna Sigríði sakir, og þær nógu stórar; að skilja við manninn, slíta sig frá svo góðum og skemmtilegum presti, var það ekki dæmalaust?. Þ6 hann tæki séristaupinn við tækifæri) var kannske rétt að skilja við hann fyrir það ?; nei, það var ekki hugsanlegt; eitt-hvað annað hlaut það að vera. Var hún ekki hætt að hlýða messu, og las „rómana'^ um hús-lestra; og svo sumt, sem hún talaði; umaðtrú-lausir menn gætu verið heiðvirðir og þjöðnýtir engu síður en aðrir. Það væri ekki öræk sönn-un fyrir að Líithers trú væri sú besta og sann-asta trúy þó játendur hennar héldu það. Hön var víst „geggjuð 1 trúnni".. Það gat ekki hjá því farið. Menn spáðu, að það sæist bráðuni, hvað hún hefði í huga með að vera friðlaus að skilja, og hvað úr henni yrði. Og fara svo í Brú til SteinarSy sem til margra ára hefðí ekki

lesið húslestor, yar gjörsamlega hættur að yera yið messu; skaut kaldyrðum til prestanna, og yar iUa til þeirra, en hélt með trúleysingjum, brigslaði mðnnum um hræsni og sagði menn yæru á kafi i kreddum og hégiljum; gætu ekki hdtið kristnir nema að nafninu, til þess yant-aði mannúð og mildi. Það yar sama, hyer i hlnt átti; þegar syo lá á honum, skaut hann meinlegum sneiðyrðum og ónotalegum hníflum tilhægri og yinstri. Svo séryitur og harðlynd-ur og einráður, að menn þekktu ekki annað eins. En sá baslarabúskapur, sem hjá honum yar; ekki lifði hann á bóklestrinum, bara skemmdi sig á honum; hyað gerði hann yanalega á fund-um? Það yar ekki mikið, sem hann sagði þá, og þó gat hann talað fyrir sig mannskrattinn, eng-inn neitaði þyi. Þó hann baslaði fyrir sig með 3 bðrn og ætti full örðugt með, þá ^at hann ekkert bjálpað ððrum eða lagfært stein í yegg.

„Hann bara flær reiturnar af Sigriði, syo hún má yerða fegin, að skrfða heim til föður sins, ef hún þá getur það'^ Það yoru yanalega ályktarorðin.

Heyyerkin gengu nú yel á Brú samt, hyað sem menn spáðu i eyðurnar. Steinar sótti kná-lega heyskapinn eins og hann yar yanur; Sig-riður hafði yinnukonuna sina i samyinnu yið hann, og gekk part úr hyerjum yeðurfærum degi sjálf á engið^ sem lá nærri túninu og yar

þurengi. Hún sagðist vilja reyna að heyja handa honum Skúm, það sem hún gæti; það þötti ekki mikið Yit^ að hún skyldi kosta reiðhest, og' sam-syara ððru ráðlagi hennar. IJm það yar minna getið, að faðir hennar gaf henni folann^ þegar hann yar þreyetur, og að séra Guðni fór að temja hann á Qórða vetri, hvikusleit hann á hægra framfæti og nokkru seinna, þegar það fór að batna, sté folinn sig einusinni í Gtils bæj-ardyrum á yinstra framfæti, syo fór skítnr í stigið og sumarið eftir yar hann yarla snert-ur.

„Pað yar lán fyrir Skúm, hyernig prestur hlessaði yfír framfæturna á honum^.

Steinar leit glottandi til Jóns i Gili.

„Já, ég held það, þetta er svoddan skálk-ur á hesti, hann hefði drepið hann aiyeg'^.

Og Jón á Gili hló, þegar hann yar báinn að segja þetta, framan i Steinar.

Þetta sumar fór Sigríður ekkert nema tvis-yar yestur í Seldal; þar er enginn bær, en lands-lag fagurt, lækir margir og hyannstóð með sam-um þeirra, háyaxinn yíðir og kafgraa er þar á ýmsum stoðum. Vegurinn yestur í dalinn er yíðast góður og eitthyað rúmlega míla yestur að Lambakyísl; þar er fegurst í dalnum. Þ6r-arinn Steinarsson yar með í fyrra sinn, hann yar þá 10 yetra gamall, efnilegur og eldfjörug-ur strákur, sem ekki hikaði sér yið að hleypa

hestinnm á hyað sem fyrir yar. í seinna skipt-ið yar Ragnheiður á Hamri með henni. Eina-sinni fór hún með Steinari fram að Hamri á sunnudag, hann yar oft búinn að stinga upp & þyí yið hana áður, en hún dró það yiku eftir yiku, þangað til nú.

„Mér sýnist þér yeiti ekki af að hreyfa þig á hesti yið og yið, þú ert að yerða so ansi mðg-ur og kerlingarleg".

„Er það?".

„Ekkert i hættunni með það samt, yertu alyeg óhrædd. — Ekki er Þórarinn á Hamri sýnilegrí".

„Og þó þykir þér yænt um hann".

„Víst þykir mér það, og ég hef líka ástæðu til þess. Okkur yerður yíst ekki andurorða út af honum".

„Þú heldur það".

Þau sátu fjögur i fremra húsinu og spjöll-uðu um hitt og þetta, og yoru glöð og létt um málið; Steinar þóttist þurfa að gæta að hest-unum, þeir yæru yisir að hlaupa heim. Eagn-heiður sagði það yæri yissara að gætá að, hyort hann færi lengra en i eldhús til gömlu Bósu; bæði fóru fram.

Þórarinn og Sigriður gengu i innra húsið, settust bæði í hyílubekkinn hyort hjá öðru; hyort sagði öðru frá tilfinningum sínum og högum.

AMvr

Slgriðar sagðlst oft vera svo táplaas, að sér fyndist Mn verða að hætta yið allt saman.

„Ég daga ekki til að standa i trássi yið mannfélagið, og pinist af að hagsa, hvað setti smiðshöggið á, að ég gerði það".

„Það er bara „tilbagefald"; fyrir viðtekt-ir gamallar siðafræði og vana og kynfestu get-um Yið ekki gengið >óhikað áfram; þarfum allt af að standa við og horfa til baka. — Eu ein-hverjir verða að brjóta ísinn".

„H^&ð sem það kostar?".

„Hvað var annað betra eftir því sem til hagaði. Var lifandi í bandinu fyrir þig?

„Nei, ég finn, að þetta var það eina; en ég er so hrædd am ^mig, þegar allt er komið i uppnám".

;;Ég skal reka hverjam þeim löðrung, sem ég veit að álasar þér".

„Þú nær ekki tökam á slúðrinu".

„Jú standum og þá skal ég hefna fyrir þig.

Ánnars verðum við að fyrirlíta þvaðrið

og buUið. Læra að standa ofan við það".

„Pabbi fyrirgefar mér aldrei''.

Sigríðar hallaði höfðinu að brjóstinu á Þórarni, reyndi.til að fela þrekleysi sitt á ein-. hvern hátt.

„Hann hefar engan rett til þess og ég vona allt af að geta með tímanum sannfært hann'^

Þórarinn kyssti á háxið á henni.

„Og foreldrar þínir?

„Yerða að láta undan í þetta sinn, ég hef á réttara máli að standa en þaa, ég má ekki lofa þeim að taka af mér ráðín í annað sinn".

;;En þau verða sannfærð um sinn rétt''.

„Við verðum að lifa fyrir okkur og sú sannfæring, að við breyttum svo rétt sem við

höfjim vitá, gefur okkur þrekið og með

þolinmæði og fylgi að sannfæra svo foreldrana og aðra á endannm. — Ertu ekki samdóma um það?".

„Jú. Hvað þú ert þrekmikiU elsku

vinur minn það or oft að ég efast um,

að þú getir elskað mig, til lengdar eins duglaus og ég er".

Vertu alveg óhrædd, þú hefir starfað svo mikið fyrir mig, að þú gerir sjálfri þér verulega

rangt til, að ásaka þig um þrekleysi Hjart-

ans elsku vina min.

Þau horfðu hvort á annað um stund; hvor-ugt hreyfði legg né lið; það hefði hlotið að heyr-ast, ef það héfði dottið dúnflöður.

Steinar og Bagnheiður komu inn og voru að þræta um, hvort þær Gunna gætu rakað eft-ir honum í Kviamýrinni.

Fari bölvað sem þið takið mig. Þ6

ert að verða so feit og letileg líka — nei ég veit þú ert orðin ónýt að raka".

„Þá ert allt af eins montinn. Pó þú

verðir Iinndrað ára, endist það''.

Sigriðnr og Þörarinn komn fram fyrir. Kaff-ið var drukkið; samtalið gat ekki náð neina yernlegn iífi eða samhengi. Það misheppnaðist fyrir Steinari að spanga; hann var ranður í and-iiti og sagði Eænka kynni ekki að búa til kafS sem hressti, það bara slægi fólk með þnnglyndi, það yæri réttast að fara og láta hestana hafa úr manni drnngann. Ba^nheiðnr glotti yið, en sagði ekkert; Sigríðnr yar Steinari sammála að fara. Steinar för syo að söðla hestana. Sig-riður kom skömmu seinna og þau kyöddn og riðu heim.

Steinar hleypti strax fyrir ntan túnið og Sigriður á eftir. Hann lét líða skammt á milli sprettanna, eftir þann þriðja sagði Sigriður.

„Ríðurðu yanalega sona hart?".

„Oftast ríð ég nú nokkuð greitt, en er samt dutlnngaskratti með það eins og annað".

„Gott er blessað yeðrið".

„Satt er það og því ergilegra er að

menn sknli ekki geta sætt sig yið lifíð og ekki fundið yeðurgæðin og fegurðina nema með vör-unum".

„Þú ert yíst pessimisti".

„Frekar það en optimisti.:— Þið eruð held-ur ekki ánægð með lifskjörin; ég sá það áðan og fann það á loftinu. Af þessum fj6r-

Tim þarna í húsinu hafði hver sinn c^öfal að draga, en þau hafa þrek syatkinin^.

„Ég veit nú ekki, hvort þú ert so þreklaus heldur".

Ég er skal ég segja þér — bara helvítis lieigull og ekkert meira^.

„Það er nú ekki satt".

„Þú ræður, hverju þú trúir, en ég

þurfti ekki meira áðan en hugsa um, að það hef-nrverið i hangandi hári, að þið Þörarinn hefð-uð dug að ganga eins og þið þráðuð og áttuð að ganga, ég verð so argur í skapi, þegar ég fer að hugsa um lygi hjönabandsins".

„Það getur verið nokkuð erfitt".

„ Já. — Dýrið í manninum er sterkt, menn

hafa aldrei fundið lagið á að temja það.

En ósjálfrátt hafa menn firá ómunatíð fundið, að það var til, og að íjðt^rinn þyrfti sterkur á það, það braust út, þö það væri bundið og þá loksins fengu menn guðlega tigilinn mjúkan og mjóan og teyggóðan eins og silkiræma, þessi Oleipnir átti nú að halda vonargandi hvers manns bundnum. — Það er nú dagsatt, að þan-þolið er Qarska mikið i Qötrinum, dýrið hefur ekki legið aðgerðalaust eða í dái síðan; i rökkr-inu og myrkrinu hefur það gengið og fengið fiér bráð, svona teyggott er nú guðlega band-ið«.

„Það getur yerið háskalegt það dýr, Þogar það kemur sér yið",

„Ég er nú hræddur um það. En nú

þola sumir menn engin bönd^ sem aðrir leggja & þá, það er sama, hyort þeir halda, að gað eða menn geri það. — Þeir reynast býsna margir syo. — Þeir brjótast um í flötrunum, sh'ta kröft-unum, tigillinn gengur inn að beini, blóðið streym-ir; mörgum befur aukheldur blæ^t út af s^um^ þeim er Gleipnir skar, aðrir hafa borið sár og örkuml til dauðans".

„Og þau geta syiðið, þau sár",

„Menn hefðu nú reyndar aldrei getað kom-ið tiglinum á dýrið, ef ekki hefði yerið hægt að nota sér mannlega tilfinning — yiðkomuafl mannkynsinSy þetta öfluga, eilífa fijómagny til að koma Gleipni á eiginlega mennina sjálfa; þar skaust nú á skjal fyrir spekingunum". —

„Mönnum yfirsést þráyallt, þó þeir yilji gera það besta, það má ekki heimta of mikið^^

„Það er annar galli á gjöf Njarðar og hana ekki mjög litiU, Qöturinn sleppir öllum, sem nokk-urt yit og lag hafa á að brjótast úr honum, og ekki eru alyeg duglausir; en kyrkir alla lítil-magna. — Eitt er nú eftir enn; dýrið 1 mann-inum, sem upphaflega yar Qörmikið og krafta-sælt, sem tók með heryaldi það, sem það rænti, hitt yar mest, sem gekk yiljugt á yald þess — dýrið hefur ekki yerið tjótt né yiðbjóðslegt þá —

það hefar bara verið of kátt og brútalt. l!n í flðtrinum er það orðið lymskt og Ijágandi, stel-andi, síliungraðar blöðdrekkur, sem æyinlega er á ferð í myrkrinu. Það er hálfu verra í fjötr-inum en áðtir og tíu sinnum Ijótara og viðbjöðs-legra".

;,Nú er heimurinn þó ekki mjög bjartur í þínucúi augum; ég held þú gangir of langt".

„Eins og eitt kálTskinn. En ef manni

gefur sýn, og það er til, að bæði mér og öðr-

um gefur sýn. Hvað sjá menn þá?. Eefi

og orma; hoppandi hrafna og vængjuð naut, eiturorma með seiðmagn í augum. Óvættina Sphinx, Medúsuhöftíð, G-uUregnið og Ðanáe, grað-ungÍHU fagurhymda og Jo, er klappar bon-um, Zemiramis og Eleópötru, Alexander páfa og Cæsar Borgia. Allt í smáum stil og sístarf-andi; hvildarlaust eitthvað í áttina. Þetta sjá allir, sem skygnir eru".

„Með hverju á að ráða bót við þessu, ég sé ekkert ráð^ er víst sé að dugi'*.

„Frelsi, sem allra mest frelsi; ðll ánauð bara spiUir og fordjarfar; það er nú gefið. Taka Gleipnir burt, svo ekki kyrki hann lengur; með guðlegum Ijóma og glansa, hann verður nú ann-ars bráðúm að hræfareldi held ég. — Samning-ar, eða ^republik" til reynslu, verra verður það hreint ekki, ég hef trú á samningunum, þeir flnnast mér so eðlilegir á þessari samninga

öld — bara fara yarlega, ekkert ævilangt samn-ingsband, og þá geta náttúriega íjöldamargir samningar staðið til dauðans^.

„Á þeim hef ég líka trú''.

„Hvað er so að Iivika fyrir ykkur? — ekki parið minnsta — þið takið þau dna úrræði, sem kægt ér að komast með þolandi samviska út úr. Það Iieiðarlegasta, sem Iiægt er i syona kringumstæðnm. Með þessarí mannfélagsskip-nn er það þornnarraun að brjöta ísinn; en þið hafið þö svo mörg skilyrði að geta það og ver-ið nýt og gagnleg i mannfélaginu samt, að ég bæði óska og vona, að þið gefist ekki upp".

„Með honum er það hægt; ef ég ekki gefst

^PP; ^S S^^ iÞ^^f ^^^ ^S ^^f kraftana til".

Séra Guðni hélt áfram að búa og fékk sér ráðskonu; það var stúlka um þritugt, sem hafði verið i kaupstað fjögur árin næstu, náttúrlega til að mennta sig; var vistlaus um vorið og langaði þá allt i einu heim í dalinn sinii aft-ur. Hún var starfskona mikil og ómyrk i máliy hámælt og hvöt á fæti; lét mikið til sin taka á heimilinu og svaf i húsi Sigríðar. Þessi stúlka hét Jónina og átti mikið af fallegum klæðisfótum. — Elerkurinn fór lítið af óþarfa ferðum um sumarið, hugsaði töluvert um bún-aðinn og lét sjaldan verða messufall. Á lestun-um fékk hann sér i kútholu, en var að verða búmaður með vinið líka. Mátti heldur ekki

yerða fallary hann yar orðinn syo yondar yíð drykkinn og yeiknr á eftir.

Hann reið ætíð nm túnið á Brú, þegar hann fór um, og kom aldrei heim. Honum hafði aldrei yerið yingott til Steinars; yar nokkurn yeginn yiss um, að hann leit í spilin hjá honum, geðj-aðist ekki að þyi, sem Steinar sagði um bÍQSS-unina hans, yfír framfótunum á Skúm. Þeir yoru syo andstæðir að eðli og skoðun, að það yar ekki neitt kynlegt, þó fátt yæri á milli þeirra. Að hann léði Sigriði húsmennska, bætti heldur ekki yináttuna af prestsins hálfu.

Um nýárið yeturinn eftir skilnaðinn, kom séra Guðni elnu sinni kenndur að ŒIi; Jón yar ekki heima, syo Steinunn fór til hans fram i stofu og lét á flðskuna, það gekk bisna langur timi til þess fyrir þeim, það er lika óþægilegt að láta yín úr kút á flðsku, ef „trektina'^ yant-ar. Klerkurinn kom blindfullur og yondur heim um kyöldið. Næsta skipti þegar hann kom frá. að messa á Bakka, kom hann ekki yið á Hamri^ eins og hann yar yanur; en fór heim að Brú og gerði orð eftir Sigríði. Elappaði á koUinn á E^'álmari litla og kastaði þurlegri kyeðju til hennar. Stúlkan tók yið barninu eftir að prest-ur hafði kysst hann, og Sigríður gekk með hon-um út á túnið. Veður yar þykkt og þítt og hálf rauð jörð og farið að rökkya. Sigríður

yar öröleg, eins og hestur, sem yeit á sig ill-viðri.

„Það var nm drenginn, sem ég yildi tala yið þig«.

Hann yar loðmæltur af yíni og skjálfradda af gremjn; hugurinn yar heldur ekki nema i hálfn tré.

„Hvað?«

Hennar rödd titraði líka.

„Að ég vil nú helst fá hann í vor".

„í vor ég hélt hann fengi aö vera

hjá mér — mér er ómögulegt að skilja hann yið mig".

„En nú vil ég fá hann — fá hann heim til mín«.

„Því þá? Móðurhöndin verður hon-

Tim þó hoUust**.

„Nú fer Hjálmar að komast á þann aldar, að ég finn skyldu mina að gæta hans sjálfur

og vil hreint ekki að hann alist upp

hjá þér lengur".

„Fyrir hvað? Talaíu almennilega út maður".

„Ég — ég vil ekki, að þið Þórarinn á Hamri leggið trúar- og siðferðísgrundvðllinn hjá hon-um — — eða hann læri af Steinari. — Það geta fen^st önnur born til þess með tímannm".

Sigríður bliknaði við; hún studdi sig með annari hendinni við lendina á Grána. Séra

Gaðnl stöð hinu megin við hanslnn á klárnmn og hélt í tanminn,

„Ég: get sjálf kennt honnm meiri sannindi

en þú ef bamið fær að lifa

og Þörarinn kemnr þessn ekki við'*.

„Eétt er nú það ogekki, þó þé

skiljir við mig hans vegna, Þið hafið

nögn lengi gengið á bak við mig — iengnr dngar það djöfnlinn ekki''.

Öll særð eiginelska og lítiisvirt drambsemi prestsins braust út í logandi báli; svipuólin fór að ókyrrast líkt og hún væri einn af hans eig-in limum.

„Þú veist, hvar upphaflð er þú —

þú bara vélaðlr mig eins og aðrar stúlkur

og fær ekki barnið meðan ég lifi^^

„ Jú, ég skal fá það samkvæmt guðs og

manna Iðgum tek ég það — skilmálalaust — ég skal nú vera eins eftirlátur og þú varst við mig.

— Geturðn munað það? Öll sveitin veit,

að Þórarinn á Hamri er friðillinn þinn,

nppgjafa-þrotið á Hamri — hejrrirðn það?"

„Þú lýgur. Taktu heldur bamið henn-

ar Gunnu — það er eins líkt þér og Hjálmar og líkara^.

„S-l-ú-d-u-r-r-r".

Svipuólin blaut af aur og götuleðju, small y^ hægri öxlina, vafðist á ská ofan að mitti og kastaði sér svo til hálfs yfir það; Sigriður

9

xy^tist til, lendin á Grána hlifði henni við faHL Jódynnr þrnmdi norðan tnnið; Steinar kom nt-an nr daL

„Eomið þið sæl^.

Hvorngt gáði að taka kveðjn hans. Stein-ar stðkk af baki.

„Þér er best að fara heim nú, séra Guðni, þn áttir sannarlega erindið".

Sigríðnr tók handlegginn bnrt af lendinni á Grána. Steinar áttaði sig, benti norðor á götnrnar og sagði:

„Gerið þér svo vel að fara. — Ég

bið að heilsa að Gili".

„Víð sjáumst aftur Sigríður — vona ég".

Séra Guðni sté á bak og sló i klárinn, sem rank á stað.

„Þér getur orðið vel til að snílga á Hamri á morgun, fattig Per".

Steinar var kominn i söðulinn nm leið.

„Gerðu það ekki Steinar. Góði Steinar, gættu að, hvað þú gerir".

„Ég næði honum strax, mig langar til að

lúberja hann, berja úr honum hræsnina

og lygina, — helvítis svekklingnum þeim arna".

Steinar fór af baki, brúnaþungur og svip-dimmur; Sigríður gekk við hlíðina á Blæng og handlék ístaðsólina eða hélt i hana; hvorugt talaði orð.

Um kvðldið gerði Sigríður ýmist að taka

Hjálmar litla & kjoltu sér og láta blítt að hon* um, eða lesa í „Fortuna^'. Hún háttaði með fyrra móti um kvöldið. Ðaginn eftir lá hún;^ Hjálmar litli var í rúminu hjá henni.

„Tva'ttu' b'ettu' mamma^^

Hann hafði togað fotin út af öxlinni á. henni.

„Kyssa mönnu elsku minn'^

„'Dí e' 'ann?"

„Kappa líka, undur vel".

„'Dí e' b'ettinn?"

„Litur úr hymunni minni".

„'Otu' b'ettinn 'd'o 'ann".

„Ég skal do 'ann elsku minn, ieggja

þig út af hjá mér og vera góður".

Sigríður var lasin nokkra daga, en lá ekki nema þennan eiha. „Tannpina og höfuðverkur", sagði hún, ef hún var spurð.

Björn i Brekkkukoti dó um sumarmálin; hann var grafinn í kirkjugarðinum á Bakka hjá afa sínum og ömmu. Þórðúr faðir hans vildi hafa útforina „sómasamlega", þó hann væri fá-tækur og lægi við að þurfa styrks annara, og hafði því bæði kaffi og 'brauð, og nokkuð af víni, „það var lagleg útför, þó fátækir ættu í hlut", sagði fólkið hvað við annað, þegar það reið heim um kvöldið.

Séra Guðni hélt „ofboð laglega líkræðu"

9*

og sagðl á eÍÐnm stað i henDÍ: „Bjðrn sálngi Tar eftir minni litln viðkynningu mesta göð-menni, yildi hyervetna efla og styðja hið góða, ryðja sannleikannm brant, af öUn megni, efla friðinn, styr^'a band friðar og einingar^. Svo kom kafli nm, hver stoð hann hefíA yerið for-eldrunnm og öllum, sem kynntust honum.

Þórður gamli laumaði þriggjapelaflðska til prestsins, að húsabaki rétt áður en hann fór. Þeir urðu samferða Þórarinn á Hamri og Stein-ar, frá jarðarförinni; þeim yarð skrafdijúgt um Æramtíðina og hvemig best yrði greitt úr fyrir Sigriði; þeir riðu haBgt og gættu dnskis fyr en þeir heyrðu að dunaði i götunni aftan við þá. Það yar Jón á Gili og séra Guðni fuliury sem komu á eftir; prestur yar ekki á þyí að riða Iðturhægt, og Jón yar með í þyi, sem ððru, hann stóð aldrei upp í hárinu á prestinnm sinum.

„Við verðum so samferða".

Jón leit hálfbrosandi til þeirra féiaga um leið og hann talaði.

„Það er samleiðin".

Orðin komu nokkuð snubbaralega frá Stein-ari. Séra Guðoi var ýmist rauður eða folur^ Þórarinn dimmrauður og klappaði með titrandi hendi á hálsinn á Frosta, sem ókyrrðist við hófa-dyninn og vildi óvægur áfram.

Þeir riðu spðlkom þegjandi allir saman.

l

yfÉg þarf að tala nokknð yið þig einhyern-tíma —- og þætti best að gera það nú — ann-ars kannske gleymi ég því*.

' Þórarinn leit svörtn angnnnm sínnm tU séra Gnðna. Þeir riðn samhliða á eftir.

„J-æ-ja".

„Bjðm hdtinn yísaði mér á 30 krónnr, sem hann sagði þú ættir að borga sér, vildiég helst óska, að þú gerðir það við fyrsta tæki-færi, ef þú átt hægt með".

Þórarinn var óvanalega mildnr í máli.

„Ég borga þær sjálfsagt áðnr en langt nm líður".

„Takk! — og svo hefnr hann mælt svo fyrir við mig, að þúborgaðir árlega til min 30 krónnr undir vissnm kringumstæðum".

„Bjðrn átti raunar ekki meira hjá mér — — Ég borga þér einar þrjátíu; og so vil ég vera iaus við meira tílkallog þarmeð „Basta'^ Bjðm vildi ætið ryðja sannleikanum veg og efla friðinn; ég held tiíkalliðrétt og munfyigja því fram".

„Og þú ættir lireint að sleppa því,

það er víst best, að við forum ekki að nfjA upp það, sem liðið er. Það er sjái&agt heppiieg-ast«.

„Ég skil þig, og það aftrar mér ekki það allra minnsta'^.

„Hngsaðn þig vel um áður en þú fer

lengra, og yertu ekki að gera þig neltt merki-legan".

„Þú skalt gefa með baminu eins sannar-lega og þú átt það'^

Séra Guðni stundi af gremju.

„Það er ekkl neðan við þig að slúðra held-nr — Þér fer það nú líka allra best ..."

„B^kftl&us lygi og þú skalt mega renna í)ví niður aftur . . ."

„Þúhefur slaðrað um það við Sigrlði; það er þín borgun fyrir það, sem þú hefur forfært hana . . .^

„Þú sleist sjálfur hjónabandið spilUngar-veskillinn þinn . . ."^

Séra Guðni hugsaði ekki hót um^ hirað Þórarinn var kraptamikill. Svipuskaftið reið um herðarnar á honum af öllu afli og í sömu svipan veltist séra Guðni í þúfunum vestan við götuna. Hann æddi á fætur aftur, og að Þör-ami, sem var stokkinn af baki, ætiaði sér að reka á hann löðrung; Þórarinn greip um hönd-ina ofan við úlflið og hristi til handlegginn:

„Sestu bara á rassinn'*.

Frosti hljóp fram götuna til þeirra Stein-ars og Jóns. Þegar þeir komu til baka, sat aéra Guðni skjálfandi af heift og kvöl á þúfii; Þórarinn hélt sama takinu.

„Leggurðu hendur á prestinn Þörarinny gættu, hvað þú gerir".

„Þörarinn er nú rannar prestnr líka, gættn

að því Jón minn og hann bara heldur

honnm eins og hnndi'*. Og Steinar hneggjaði Yið framani Jón.

„Við jöfnnm okknr, lofið okkur að vera".

Þörarinn sleppti takinn nm leið. Jónlötr-aði til hestanna á eftir Steinari.

Það er skömm að berjast eins og grað-

hestar en annaðhvort skaltn gefa

með barninu eða sleppa hempunni

„Heyrirðu það".

„J-a-á peningana skaltn fá, þó þú

liklega eigir krakkann sjálfnr".

„Þú ert ódrengur — ót í æsar, þorparinn þinn".

Þórarinn blés þessnm orðum framaní klerk-inn fiskbleikan og skjálfandi.

Eftir það fóru þeir allir á bak og riðu samtalslítið út neðan við Hamar; þar skildi Þórarinn við þá, tók fast og innilega í hðnd-ina & Steinari að skilnaði um leið og hánn sagði:

„í þetta sinn bið ég þér ekki hdm — ég finn þig bráðum; vertu viss um það".

Við Jón ætluðum að reyna þá Blæng og Fálka í kvöld; báðir þykjast vel ríðandi; ég verð með heim.

Á meðan ríðu hinir hratt áfram, það vojru

kyeðjiumar. Þegar þeir skildn Igá Brú, sagðí Jón:

„Það er best, að við litain það ekki fara fleiri á milli^

^Ekki skal ég yerða fyrstor aö hlanpa

með það og þá er öilu óhætt". Prestnr

þagðL JÓD rétti Steinari liöndina.

„Vertu nú sæll Steinar minn'^.

Þórarinn var reiður sjálfum sér, fyrir að hafa ekki gætt betur skapsmuna sinna; að geta ekki lokið erindinu, ánþess að lendaíillindnm; það var til skammar fyrir fullorðna menn. Hann var svo fálátur, að systur hans þótti nóg um.

Allt sumarið gekk syeimurinn um dalinn: að Sigríður skildi við prestinn, af því það lieíði yerið „daður'^ milli Þórarins og hennar og væri enn; þyi hefði Þórarinn barið séra Guðna nm yorið, að hann yar syo tregur ,með skilnaðinn. Þetta lá i honum, þó hann yæri yanalega stillt-ur;%það yar sannarlega að bæta gráu á syart; fólk hefði ekki trúað þessu á Þórarinn, en raun-in yar ólygnust. Hann hafði yerið mesti fram-kyæmdarmaðurinn í dalnum og bæði yeriðvin-sæll og yirtur; prestlegi Ijóminn yar ekki held-ur gjörsamlega slitinn af, það yar bara þetta eina, og það yar heldur ekkert smáræði; en að hugsa um, hyað Sigriður gat spiUst fljótt og komið miklu illu til leiðar. Óttalega vóru menn

I

hræddir mn, aðséra Onðni færi nú að drekka út úr ðlln þyí mótlæti, sem Sigríðnr hafði bak-að honnm. — En þetta yar nú ekki nema syeim-nr um sláttinn, sem er yanalega sá timi, sem bæjarhjalið á örðngast með að dafna og þroskast

Hreppstjórinn yar ungor I embættinu; og hyort það nú yar af þyí, að „nýir yendir sópa best'S eða annari séryisku, er ekki gott að segja. En syo mikið er yist^ að þegar hann tók manntalið, spurði hann rækilega eftir trú manna; allir yorú „Lútherstrúar'^ nema Stein-ar og Sigríður á Brú og Þórarinn & Hamri; þau yoru „fríþenXJarar^. Bagnheiður iét ekk-ert uppskátt um trú sína, og þar yið sat á skýrsIunnL Þetta yar snemma um yeturinn að manntalið yar tekið.

Nú kom fyrir alyoru hrið úr blikunni^ þess* ir ^fríþenkjarar'S sem engu trúa, skeyta ekki heldur Guðs eða manna lögum, fara bara eftir eiginn sérþótta og girndum. Fyrst Sigríður yar syona spillt með trúna/ þáyar ekkiyon, að hún yirti lyónabandið að ndnu, horfði ekki mikið i að skilja yið manninn, kynni ekki að meta góð-an prest Það yar jafiit & komið með þeim Þórarni) hyað. trúna snertiy en Sigriður yar þö miklu dýpra sokkin; yar búin að sleppa albd sómatiIfinningUy syo henni yar sama, þö bamið ælist upp yið trúleysi og slæm eftirdæmL

-é-

Það yar lika hægðarleikur að sjá, að ræðumar hans Þórarins höfðu haft syo lítil áhrif á fólkið, af þyi hann trúði. ekki þyi, sem hann kenndi; framburðarinn lýsti þyi best, hyað kaldnr hann yar. Hann hafðiþó séð^ að það yar skðmm að yera prestnr og trúa ekki. Það yar yont að yera trúlaus og alyeg óþolandi að láta það opin-berlega í Ijósi. Liklega hafði Steinar spanað allt gnðleysið á stað, það mátti trúa honum tíl þess. Hamarssystkinin yoru kölluð trúlaus, Stein-ar og Sigríður guðníðingar.

Sigríður yar hætt að fara nokkuð á bæi eða eiga skipti yið menn, aðra en heimafölkið og Hamarssystkin, þau komu þar yið og yið og Bagnheiður nokkuð oft. Þær gátu oft hlegið að Steinari, þegar hann yar að gera gys að ýmsu i mannfélagsskipuninni, eða það sauð úr hon-um rokan yfir rotnun og lygi i mannfélaginu, sem allt af gæti þó gengið með hyitu húfuna sannleikans á höfðinu. En sumt, sem hann sagði, yar ekki til að brosa að, og ekkeM þeirra gerði það heldur, það yar hreint alyðrumál og þær gátu ekki neitað þyí, að þær yoru sam-mála i meginatriðunum. Stundum tðluðu þau um sögur; Steinar hafði oftast fyrir að byrja samtalið og hann yar ekkert harðglettulegur, þegar hann talaði um skáldsögur, sem hann yar hrifinn af. En það gat lika komið fyrir^ að þeim þætti hann yilja kollyarpa öllu skipulagi

nokknð snðgglega. Sigríðnr var sístarfandi, og las allt af mikið; hún sagði til í dönskn og reikn-ingi bömnm Steinars nm vetnrinn; hann var latur við það sjálfnr. „Mig vantar bæði kunn-áttuoglag til þess", var hann vanur að segja, en sjálfur kenndi hann þeim að skrifa. Sigríð-urfann, að hún mátti ekki vera iðjulaus, því þunglyndið tók þá til sins starfa. En heilsan var ekki eins góð og verið hafði; hún fann opt til þreytu og einhvers köldudrúnga, sem lagð-ist yflr hana, líkt og hrímþoka frá hafisnum, sem leggur fram dalina og fellur á vorgróðann og gerir döggina að frostperlnm. Hvít hár gægð-ust eitt og eitt fram í vongnnum, en þeirra gætti ekki svo mjðg í Ijósjarpa hárinu þykku og hálfhrokknn. Þegar Sigríður var Inin eða lasin, sýndist hún nokkuð tekih til augnanna; það sást votta fyrir fíngerðnm lirukknm neðan við þau, og brá bláleitnm lit við, hún hrökk oftsnðgglega við, efeitthvað datt, sem small í eða búshurðinni var snogglega skellt til. Hún bar sig svo vel, sem hún gat, og þeir, sem sáu hana ekki nema annað veifið^ tóku varla eftir neinni breyting á henni. Steinar stóð samt stuggnr af þvi, en timdi ekki að pína Þórarinn með neinum hngargrilum, og vorkenndi Sagn-heiði ekki að sjá það sjálfií. Sannleiknrinn var

nú samt sá, að í þess kanár rannsóknum var hann langskarpskyggnastor af þeim.

Séra Guðni lá þrjá daga, eftir að hann jarð-sðng Bjöm. Hann var sárlasinn af yinslarkina og allri áreynslnnni, sem hann þá mætti; greini-legaóánægður með lífskjörin og hamingjuhjólið^ sem yar syo hyerfalt og yalt. í ranninni hafði honam aldrei þótt yænt am Sigríði öðravisi en nmhyerjá aðra fallega stúlka, sem hann hafði komisl i kanningsskap yið, en efnin vorn Ijóm-andi álitleg og Sigriðar apphaflega syo eftirlát og góð, að hann gat ekki átti yon á eins þægi-lega lifi þar i dalnam; hann grnnaði npphaflega ekki, að hún mandi taka sér syo nærri, þó hann tæki sér i staapina, eða hún færi að gera sér farnm að segjá honúm til, hyað betar færi og vera ætti. Allt sýndist npphaflega benda til, að hún yæri ánægð með hann, skólagenginn og há-skólafágaðan, i syörtn prestshempanni úr gljir fagra klæðina, og færi ekki að þreifa neitt ná-kyæmlega eftir hyerja smáræði, allra síst að gera yeðar af þyi. En þegar hún sagði honom sannleikann i opin aagan, leist honnm miðar á blikana. Ogað taka eins þyert og stift þetta, sem kom fjrrir nm haastið, halda þyi stoðagt til lengdar, þá fór það að yerða nokkað óþægi-legt Að bæta þyi syo yið, að f^a að tala um hjónabandið eins einbeitt og strangt og hún gerði;

á því áttí bann enga yon. Beka stniðshðggið & með þyi að hætta að elska hann og segjast ald-rei hafa gert það; bara yillst á tilfinningnnnm. Með ákyeðnnm orðnm gerði hún það aldrei, en þar yar séra Gnðni nógn tiifinninganæmnr, syo bann gat fnndið það á andannm. Heimta skiin-að og leiða rok að þyi, að bún hefði rétt fyrir sér; þá yaknaði þrá hjá honnm að sigra bana, ná ást bennar eða að minnsta kosti yaldi j&t benni; allt misbeppnaðist það syo braparlega, að bún náði yflrráðnnnm, en hann tapaði. Hann ásakaði sjálfan sig fyrir klanfaskap og axar* sköft i sambáðinni; bafði oft einsett sér að hættaað drekka og drífa búið áfram, en skorti til þess þrótt og eljan. Vonaði i öðra yeifinn, að Sigriðnr mnndi gngna^ ekki hafa kjark til að slita að fnlln bandið. En það gekk öðm-yisi; hún fór, og með henni drengnrinn, sem bon-nm yar farið að þykja syo gaman að, þykja yænt nm; já fyrir aiyörn að honnm fannst. — Og allnr Bakka anðnrinn. Tömar hyllingar. Ekkert annað.

Syo fékk baim að yita, að Sigríðnr elsk-aði annan; kyaldist af afbrýði og gren^'n; dramb-semin og eiginelskan boppnðn á glóandi jám-teinnm. Honnm fannst enginn ógeðfeldari geta yalist til þess, en einmitt Þórarinn á Hamri^ sem hafði i ranninni haft eins mikið yaldídaln-nm og liann; i ollnm opinbemm málnm gekk

hann á nndan honum. Ótal sinnnm hafði hann heitið, að i næsta sinn skildi hann vera svo út-búinn, að hansavíxl yrða & þyí, einsett sér að setja sig yel inn i syeitarstjórn og þan málefni, sem fyrir komu í dalnum, og yera einbeittor og fastur i steíhu. En næst yarð hann að horfa á þetta þreklega bak, starði þangað til á breiða hnakkann brokkinhærða, að honum yarð illa til hans; óskaði honum eitthyað langtíburtu sama hyert, bara hann yæri ekki þar í dalnum. Hann gat aldrei yerið fremstur, nema i kirkjunnL Aliir mannfundir lyktuðu með þyí, að fyrst var Þórarinn og syo hann; yar það ekki ergilegt? Með drengnum gat hann kannske kúgað þáu, Sigríður þyldi yarla að skilja yið hann. — Fólk-ið yar á hans syeif, á móti. Sigríði, auk heldur faðir hennar; að þyi yarð hann líka að gæta franiyegis. Þó allt annað brigðist, þá skildi hann þó taka drenginn og hefna sín syo, — og eitt enn; það yar handyisst, gat ómögulega brugð-ist.

Umtalið kolsyart og skitið, af þyí að yelkj-ast mann frá manni í dalnum, komst til Sigríð-ar að lokum, læddist og gufaði inn^ litið að um-máli i einu, en safnast þegar saman kemur og kornið fyllir mælirinn; þegar Sigríður yar yið jarðarfarir, tók hún eftir þyi, að fólk sneiddi með allra mestu yarúð hjá að eiga nema það

allra mínnsta viðtal við hana, það var eitthvað ÍYJðmóti og svip manna, sem særði hana, það yar ekki hægt að taka höndum á neinu, bara tilflnningin og ekkert annað; það yar eins og það legði jökulblæ læðandi og napran frá mönn-um, en ekkert syipað stormi eða yeðri, nei frá-leitt þyi Eom lika i Hamar; eins og sagt er frá sendingunum fyrrum, gufaði það inn um hyerja smárifu og — draugurinn stóð risayax-inn og ófrýnn, yelti til hausnum og skældi kjaft-inn, syo að sá i syart hyldýpið — i húsinu gömlu hjónanna á Hamri.

Foreldrar Þórarins tölnðu bæði i samein-ingu Við hann; spurðu, hyaðsatt yæri i þessu, og hann sagði eins og satt yar um áform þeirra. Einusinni hafði þeim þótt yænt um Sigriði; en nú — ellin er þröngsýn og þrálát — þau skip-uðu og báðu hann að hætta; hann færðist und-an með gætni; þau hertu þyí fastar að honum^ þáminnti hann þau á, að hann hefði einusinni lofað þeim að ráða, og bað þau að fara ekki íram á, að hann léti af ætlun sinni; bað þau syo innilega sem hann gat. Beiskyrðin fékk hann ómæld og gremjuna, en öllu því saurugasta og fyrirlitlegasta köstuðu þau á Sigríði. Þórarinn þoldi ekki lengur að hlusta á.

„Ég læt ekki telja mér hughyarf. — Það er ekki til neins — hyað sem það kostar".

Hurðin skall hart á efUr honam, svo þilið nðtraði við.

Þórarinn sagði ekkert orð, bara henti sér nlðor í hvílnbekkinn i húsinu sínu, fast hjá Bagnheiði, og stundi eins og verið væri að flá hann kvikan.

„Elsku bröðir minn, égséog veity hvemig farið hefur".

Hún tók i hðndina á honum. Þórarinn kastaði sér eins og bam að bijóstinu á henni og grét, bijóstið gekk út og inn þungt og erfitt, eins og á því lægi gríðarfarg. Þau vöfðu hvort annað og grétu. — Gráturinn þverraði, ekkinn stilltist, þau gátu farið að tala saman.

Næsta dag fór Þórarinn út að Brú. Sig-* riði varð bilt við að sjá hann; blóðið streymdi til hjartans. Þau settust bæði; Þórarinn gat ekkifundið orð, sem hægt var að koma að til-finningunni; svo tók hann höndina á Sigríði og lagði hana á ennið á sér.

Ó! hvað þér er brennandi heitt elsku vin-

ur nú hefurðu talað við foreldrana;

ég sé það".

„Og þau eru búin að dæma", . . .

Hann dró hana að sér. Sigríður lagaði varimar, hreyfði þær nokkrum sinnum til, en ekkert orð heyrðist; svo færði hún sig nær eyr-anu á honum; brennandi smugu orðin inn i

eyrað, andgnfan kitlaði mjúksárt og svimandi; Þórarinn snarsnndlaði.

„Elsku besti hjálpaðu mér til Ameríku —

— við verðum að skilja til fulls".

„Sigriður!"

„Ég er oft búin að hugsa um það

Ég eyðilegg þig". . . .

;;EyðiIeggur mig já ef þú skilur við

mig". . .

„Þú þolir skilnaðinn. — Þú ert so sterk-ur". . . .

„Nei — nei — ég þoli hann ekki. — Og

— hvaða líf verður fyrir þig?".

),Mér finnst ég geti lifað — bara ekki héma í dalnum allt hjálpast að hér".

;;Að geta aldrei náð fasta tökumáþessum helvftis draug, það er það". . . .

„Það pinir sárast^.

„Já — og þegar foreldrar mínir föru að tala við mig — ég varð að taka á ðUu afli að

stjórna mér en ég geri það ekki í ann-

að sinn". . .

„Góðasti þú mátt til með það'^.

„Nei — þegar þau fara með lygi um þig

— Nei ég geri það ekki".

Lagaskilnaðurinn stóð fyrir dyrum, árin voru liðin þrjú. Hjónin vildu bæði hafa barn-ið; séra Guðni sagðist breyta eftir bestu sam-

10

Yisku og skyldUy sð l&ta hana ekki alast npp hjá móðarinni, hjá trúlausum mðnnnm, sem op-inberlega játaðn það. Það yæri ekU yið að búast, að það kæmist nokkurn tíma í kristinna tðlu I^á þeim. Sigríðor sagðist treysta sér til að ala hann upp, syo að hann yrði nýtur mað-ur og heilbrigður og óheftur; það yæri aðalskil-yrðið; til þess treysti hún ekkl föðumum; og eins og Bjálmar yar elskur að henni, yar hættu-legt fyrir hann að fara til ókunnugra; það gat lamað hann fjrrir alla æyina. Þau gátu ekki komið sér saman um, hyort barnið hefði; og presturinn hafði almenningsálitið hiUaust með sér.

ðamli Hjálmar á Bakka fór að finna dött-ur sína aftnr, hann yar búinn að fá meir en nóg af sðgunum um hana. Þau tðluðu lengi saman, en sannfæringin bifaðist hjá hyorngu.

^Guð hjálpi þér aumingja afvegaleidda bam, einhyern tíma yona ég þú sjáir yillu þina; og þá ertu yelkomin til mín, ef ég yerð á Iffl. Og guð forði þyi, að yið Þórarinn hittumst að syo komnn, til að talast nokkuð yið. Sigríður stöð frman yið hann með t&rin i augnnum, greip i höndina á honum og hélt í hana um stund; allt i einu kyssti hún á munninn á honum fast og innilega, Hjálmar lagði sem snöggyast aðra hondina yfir herðarnar á henni og þrýsti henni að sér; greip syo snðgglega til að laga gler-

aagun tín, og yar æði lengl að þvi. Strax eft-ir fór hann hdm.

Þetta kv&ld kom Þórarinn og dagiiin eftir reiö hann snemma út að Eirkjabóli; þeir tðlnðii lengi dags séra Gnðni og hann. Á heimleiðinni kom hann við á Brú og tafði þar fram að hátta* tíma; Steinar gekk á götu með honnm^ þegar hann fór.

„HvaÖ gengur nú fyrir ykkur?".

„Guðnl gaf eftir á endanum — en eina lúalegan dag hef ég aldrei lifað^.

„Að vega með þeirra vopnum það er pass* legt handa séra Guðna — en bölvaðar grélur eru það nú raunar^.

„Satt er það nú — en — hér get ég ekkl búið lengur^.

„Þig yantar þó þrek eins og aðra — þú — þið getið YÍst búið hérna í dalnum og brotið slúðrið og hleypidómana á bak aftur'^

„Nei, við getum það ekki^.

„Sigríður getur það varla — það er nú satt

— — Já svo má ég drepast að sjá alla springa*

— Það er gefið, fyrst þau gátu það ekki^.

Hann talaði það seiuasta við sjálfan sig fremur en við Þórarinn.

„Viltu so vera með?".

„Vestur — nei ég get það ekki, ég er so fátœkur".

„Ég get lánað þér það, sem til vantar —

10*

og það yerðnr ekki mikið, þegar yiðemm bú-in að borga þér alla fjrrirhöMna^.

„Eg hef engu tapað yið yem Sigríðar — ég sé um mig eins og þeir halda héma í daln-nm".

„Þú þarft ekkert aö segja mér nm það'*.

„Mér hefnr liðið betur þesd árin, og bara óar yið framtíðinni^.

„Farðn þá með''.

„Ég hef ekki þrek til þess. Ég er búinn að sitja of lengi — og hata sjálfan mig fyrir — það er helyítis gungnsakpnrinny sem drepnr allt«.

„Of syart elns og yant er*'.

^Mns og ég sé það — en hngsaðn til baraanna minna, ef ég fatlast á einhyem hátt^.

„Trúðn mér tíl þess — en þú ferð með á endannm^.

„Ðrepst liklega héma á Brá^.

Séra G-uðni og Sigríðnr yom skilin að Iðg-nm; og það, sem menn nndrnðnst mest, yar, að hann lejrfði henni að hafabamið; aðyerasyona eftirlátur eftir allt, sem hún yar báin að klappa yið hann, — mikið igarska yænt hafði honnm yist þótt nm hana; allt af gat hann látiðeftir henni, og hún skammaðist sin aldrd að heimta meira; eins og yið yar að búast með hana tr&-lansa einlægt að sökkya dýpra og dýpra, ná

svo i Þórarinn og steypa honum líka, fara eins með hann. — Ef til vili hafði séra Guðni hras* að nokkuð. Fyrír hvað ætli það hefði yeríð annað en heimilishaginn? Aldrei hafði hann yiljað skilja; hann yar of góður og samyisku-samur til þess. Það var bara að óttast, að hann eyðilegðist út úr öllu saman; hann hafði drukkið syo mikið um tima.

Þórarínn lógaði flestu iénu um haustið; það yar geflð syo ágætlega fyrir það. Grunur lék á) að hann mund! ætla að breyta til með búnaðinn, en engir yissuþað áreiðanlega. Sig-riður yar kyrr á Brú og Þórarni yarð nokkuð tíðförult út þangað um yeturinn. — Það sótti heldur fast að henni þunglyndi, í skammdeg-inu, og hún talaði oft um yið hann, að hún hefði orðið honum til ógæfu; hann sýndi og sannaði skilmerkilega, að hjá henni hefði hann lifað sælustu lífsstundir sínar; eflnn hyarf, það lifnaði gleði og fögnuður hjá henni í það sinn; Þórarínn yarð syo sæll að sjá hana yngjast upp og kafiroðna í faðmi sinum. En í næsta sinn bólaði á þyi sama.

Börn Steinars yoru eins elsk að henni og sjálfri móðurínni; hún hafði aldrei skilið Sig-riði, skoðanir þeirrayoru syo gagnstæðar, en þær tölttðtt aldrei um þann skoðanamun; hrædd-ust að eins hyor annarar áhrif á börnin, en þðgðu um það og lofuðu þeim að vera sjálMð-

vm, hvar þan voru. Bjálmar litli var Qðmgnr og yel frískur, Sigríði sýndist hann þroskavæn-legri eftir þvi sem árin færðust yfir hann; að Yisu liktist hann föðurnum töluvert mikið enn þá; en sýndist mundi verða þreklegri og stör-skornari en hann var, bara það kæmist enginn kyrkingur i hann hvorki á sál né likama.

Um uýárið voru systkinin ytra, og Sigríð-ur var með glððu og léttu bragði þá; samtalið milli þeirra Qðgurra var lifandi og skemmti-legt. Sigríður og Þórarinn sátu annað veiflð tvö ein og hjöluðn eftir því sem hugurinn bauð.

„Góða mín; þetta er nú seinastí tíminn, sem við þurfum að vera aðskilin; með vorinu getum við verið saman".

r)Og uppfrá því — — en þú mátt ekki gera þér háar vonir um dugnaðinn minn, — heilsan er ekki vel traust orðin, — elsku vin-ur minn".

„Ég hræðist ekki það minnsta þrekleysið,

sem þú svo oft kviðir fyrir þú gerir of

litið úr sjálfri þér — eða ertu nokkuð sérstak-lega lasin?^

„Það heflr oft hvílt yflr mér eitthvert und-arlegt magnleysi og drungi, sem ég get ekki almennilega lýst".

„Það lagast með vorinu, þegar hlýnar elsk-an min".

„Ég er líka að vona það góði minn'*.

Sigrfðnr vafði sig fast að honum og hvildi hðfaðið við breiða bungandi brjóstið hans, sem gekk bylgjandi til, og yaggaði henni svo Ijúft og tðfrandi til hvildar og bliðrar rösemi.

Þennan vetur á jólafl^stunni hafði komið kvefsótt i dalinn, það var illkend landfarsótt og fylgdi henni á nokkrum monnum lungnabólga, sem sló sér að, helst á þeim; sém eitthvað voru lasnir fyrir, eða höfðu verið drykkjumenn; hún reyndist þeim varasamur gestur. Séra Guðni lagðist firam á Bakka næsta sunnudag eftir þrettánda i kvefveiki, lá þar einn viku tíma, en skánaði þá, svo hannfór heim; nóttina eftir fékk hann lungnabólgu og var kominn að bana; læknirinn var sóttur tíl hans; og lifið vann sig-ur á dauðanum, með læknis tilhjálp. Séra Guðni var kominn heldur á bataveg og sóknarfólkið hafSi góða von með, að fá að njóta hans lengi enn þá.

í þorrabyrjun lagðist Sigríður. Steinar reið strax eftir lækninum; þegar hann kom, leist hon-um raunar þunglega á veikina, hann vissi lika, að hún hafði veríð lasin af kvefi áður en hún fékk lungnabólguna. Og þá var það eina nótty að Sigríður átti talsvert mikið af fatnaði til þerr-is útí; rétt eftír háttatima gekk veðríð upp, svo hvein i baðstofunni. Sigriður vakti og var að lesa; hún varð hrædd um, að þvotturinn iyki

og vakti Yinnukonuna og bað hana að gæta að honum, en hún var svo myrkfælin, að hún þorði ekki ein fram; svo þær fóra báðar, og þegax fram kom þótti Sígríði kveifarlegt að standa i bæjardyrum, meðan stúlkan sækti þvottinn. Hún var iremur fáklædd og varð kalt við útivistina; um nóttína veiktíst hún. Læknirinn var hjá henni einn sólarhrÍDg; sagði Þórarni fyrir um lyúkrun og meðul: „Ég hræðist nú ekki svo mjög veikina eftír því, sem ég get séð, og ég veit þið hjúkrið henni eins vel og unnt er. — Mest af öllu þarf að gæta þess, að engin breyting mæti henni, né mikil umskiftí á neinn hátt^.

Systkinin vöktu yfir henni, og Steinar var þar að öðru hvoru. Veikin fór heldur þverr-andi. Þórarinn sat á stól við rúmið og talaði blíður og innilegur við hana; um að smá liði á veturinn og með vorinu væru þrautirnar á enda; vorið færði þeim lif og gleðí, og friðinn, sem þau hefðu svo lengi þráð. Sigríður starði stöð-ugt á hann meðan hann talaði, og augun henn-ar höfðu aldrei verið fegurri en þá.

„Ó I Hvað ég elska þig það er ómðgu-

legt við fáum að njótast lengi".

„Við skulum þó bæði vona það ^

góðasta mín^

Hann laut niður að henni og kyssti hana.

Sjötta morguninn var Sigríður með hressasta mötí. Þórarinn hafði lesið fyrir hana „Arne''

eftir Björnson; hún hafði lesið söguna fynr nokkram áram síðan; það yar það fyrsta, sem hún hafði séð eftir höfúndinn á frammálinu, og hún dáðist sérstáklega að henni. Svo sofnaði hún yæran blund eftir fótaferðartímann. Bagn-heiður hafði lagt sig út af yfir i húsi Steinars. Pórarinn lagfærði stólana framan yið rúmið, lagði yfirfrakkann sinn yfir þá og lagði sig þar niður. Hann hafði höfuðið á koddanum, sem lá fram á rúinbrikina og steinsofnaði.

Sigríður yaknaði, eftir að hiín hafði sofið um hrið, hún lá hreyflngarlaus og starði á Þórar-inn; og fannst sér Uða með langbesta móti; h&Q, lagði yarlega aðra hðndina á ennið á hon-um, sem yar syo heitt, og lét hana hyíla á þyi.

Það yar gengið hljöðlega um baðstofadym-ar. Sigríður hafði þessa næmu heyrn, sem ein-kennir marga sjúka.

„Er Sigríður ósköp yeik?"

Það yar Steinunn á Gili, sem kom framan úr Brekku firá Guðbjörga systur sinni; hún tal-aði í hálfum hljóðam yið Guðrúna gömlu, um leið og hún settist hjá henni á rúmið, sem yar með húsþilinu að framan.

„Hún hefur legið yið dauðann en

nú yar hún betri i morgun — þau sofa nu yíst bæði".

„Hefur Þórarinn allt af yerið tg4 henni ?"

„Þau bæði, og stundum Steinar líka".

„HvaÖ sagði læknirinn um það?^

„Ég held hann hafl verið hrseddor^.

„Það yæri ná það besta fyrir alla — guðí er ekkert ómáttngt — ég er fnllyiss nm það.

Anmingja Bjálmar — honum fæii nú að

verða hollast, að vera hjá föðumnm meiin

vona nú, að fá að njöta hans lengur en áhorfð-ist um tíma h-m-m — o-j-æ-j-a".

Þórarinn vaknaði við stnnur. Sigriði hafði

slegið niður systkinin stóðu við rúmið

um daginn og nóttina og gerðu allt, sem þeim hugkvæmdist, til að lina þrautirnar. Steinar hafði farið óðara eftir lækni; færðin var ill og þötti óálitlegt að koma við hestum, en hann fór þó með Blæng og Frosta; um daginn hafði verið betra færið norður firá.

EI. 4 ummorguninn fékk Sigríður frö, ád-ur hafði hún ekkert getað talað samfast, Qrrir þjáningum. Hún rétti hðndina að Þórarni, og hann hélt henni milli handa sinna:

„Gtóði ebkarðu mig eins heltt

og og við — fyrst"

„Elskan min — þú hlýtur að finna það qálí

ég hef aldrei elskað þig eins heitt og

nú".

„Jú, ég finn það en það er so sælt

að heyra þig segja það. Þ4

ert so sterkur. M verðum við að

skilja^

„Læknirlnn kemur bráönm^. „Bjartaps vinor''.

jjÍÍiISJbIU • • • •

Þan þnrftu ekki að tala með orðnm, tilflnn-ingln ein talaði huliðsmáli. Augun horfðn stöð-

VLgí þangað til þau flutu í vatni. : Sig-

riður bað, að fá að sjá Hjálmar. Bagnheiður s6tti hann, og Þórarinn hjálpaði til, að hún gæti kysst hann, eftár það bar Bagnheiður hann. burt aftur; drengurinn var allt af sofandi.

„Hvað 6g er hrædd um hann'^

„Þaðy sem er hægt, skal verða gert''.

Aftur horfðust augun stöðugt. — Það

komu drættir í munnyððvana á Þðrarni.

„Ég hef fr6 nú Bænka — g6ða

komdu og kysstu mig — — hafðu þökk i^ir allt elsku systir,,.

Bænka læddist hljððlaust burt úr húsinu.

„Kysstu Steinar ; so so er best

fyrir alla 6g fari" . .

„Elsku"

Sigríður f6kk andþrengsli; Þðrarinn laut niður að henni, t6k utan um hana og færði

hana ofar á koddanum hún lagði hönd-

ina aflvana yfir há.Isinn á honum. Það

var hið siðasta.

Þegar læknirinn og Steinar komu, voru liðnir tveir timar frá því.

Sigríður Hjálmarsdóttír frá Brú, verðar graf-in að Bakka kl. 12 naBstkomandi þriðjudag.

Hamri þann

Þórarinn Guðmundsson.

Séra Sigurður á Gunnsteinsstöðum skóla-bróðir Þó^arins, jarðsöng Sigriði. Nóttina áður yar hann á Hamri.

í dalnum hafði aldrei heyrst ndn líkræða, sem yar lík þessari. Fólkið sagði það hefði dginlega ekki verið guðs orð; heldur um, að menn væru svo oft misskildir i lífinu og dæmd-ir öðruvisi en ætti að vera. Þeir, sem sann-leikans leituðu, væru ætið virðingarverðir, ef rétt væri aðgætt. Um þyma á lífsbrautinni, — hogs-anafrelsi og mannúðlega mildi — Eristur hefði kennt um ást og miskun; það væri ekki nög^ | að menn þættust kristnir; menn ættu að vera það. Vera líkir Jesú i mannkærleika, frjálsri mannúð og miskunsemi, en ^lægjast meir og

meir Farísea og Jesúíta. Farísea og Jesú-

itai það var það, sem fólkinu í dalnum þótti óviðkunnanlegast.

Efnisyfirlit.

Bls. Leidd í kirlgu 8—10

Séra Sölvi 11—16

Ósjálfrœði 17—22

, ., _ . . '^s^^ rr -ífe ;-;^ t ■ .^ fT'"'"

'■. ■'.■^~-- "^ \ '^ ^. /^ í

^- ■.■':-í- '^■^^^-^■-^■^^.^^'■^•;í<^--^;. ■,^^^^ ^■-J'---^ h 4 :::y^>^::a-:^^:^e:^,^w:^v'^-;i-í^í^^-

• ^ 7n<^^^ ^.-_Av^ "-^-.-r/^^V/ v^->. /^.v >'\1^.\^-J. -^

■■i>> ^í - ,', fc^- : .1.- 1 •^■'1 .'''f • , V" . • =..'rr>