Jói og baunagrasið

Einu sinni var fátæk ekkja sem bjó ásamt syni sínum sem hét Jói í litlu koti við lítinn læk langt uppi í sveit. Jói var bara lítill strákur, góður og indæll, en sá var galli á ráði hans hvað hann var latur við að hjálpa mömmu sinni við heimilisstörfin. Hann hreinlega tók aldrei til hendinni heima hjá sér og þótti móður hans það mjög leiðinlegt. Hún sá fyrir þeim með saumaskap og svo áttu þau eina kú sem gaf þeim mjólk.

Svo var það eitt sinn þegar tíð hafði verið óvenju hörð og lítið að gera hjá móður hans að ekkert var til að borða í kotinu. Í örvæntingu sinni kallaði mamma Jóa hann til sín og skammaði hann fyrir hvað hann væri latur og duglaus. „Það er svo komið Jói minn að við verðum að selja kúna okkar til að eiga fyrir mat.”

Jóa þótti ósköp leiðinlegt að sitja undir skömmum móður sinnar,en svo datt honum ráð í hug. „Mamma, leyfðu mér að fara með kúna á markað. Ég skal selja hana fyrir gott verð,“ sagði hann.

Ekki leist móður Jóa á að senda hann með kúna á markaðinn, en fyrir þrákelkni hans lét hún á endanum undan, enda þreytt og lúin. Hún gæti þá allavega hvílst meðan Jói væri í burtu.

Því var það að Jói lagði af stað með kúna í taumi til að selja hana á markaðinum. Hann lagði af stað snemma morguns og þegar hann hafði gengið nokkurn spöl mætti hann slátrara einum. „Á hvaða ferð ert þú, ungi maður, með þessa kú í eftirdragi?“ spurði slátrarinn Jóa. „Ég á leið á markaðinn að selja kúna, því við eigum ekkert að borða heima fyrir,“ svaraði Jói.

Slátrarinn leit nú betur á kúna og svo var eins og honum dytti ráð í hug. „Þú meinar það,“ sagði hann hugsi. „Það vill nú þannig til að ég er einmitt að leita mér að kú til að kaupa, en ég er því miður ekki með neina aura á mér þessa stundina.“ Síðan stakk hann höndinni í vasann og dró upp nokkrar glitrandi baunir sem hann geymdi þar. „Ég gæti látið látið þið fá nokkrar baunir fyrir kúna, en ég tími því varla. Þær eru svo fallegar og skemmtilegt að hafa þær hringlandi í vasanum.”

Jói leit hugfanginn á baunirnar í lófa mannsins. Mikið væri nú gaman að eiga þessar baunir. Það væri hægt að leika sér heilmikið með þær, hugsaði hann. Upphátt sagði hann og reyndi að leyna ákefð sinni. „Það mætti kannski skipta á kúnni og nokkrum baunum.“ „Ég veit það nú ekki,“ sagði slátrarinn, en svo var eins og hann tæki ákvörðun. „Jú, allt í lagi, ég skal gera það fyrir þig í þetta sinn að því að mér líst svo vel á þig.“

Nú var Jói aldeilis ánægður er hann hélt heim á leið með baunirnar í vasanum.

Þegar hann kom heim hljóp hann beint til móður sinnar og sýndi henni stoltur hvað hann hafði fengið fyrir kúna. Móðir hans trúði ekki sínum eigin augum þegar hún sá baunirnar. Gat drengurinn virkilega verið svona vitlaus. Hún þreif baunirnar af honum og fleygði þeim í örvæntingu sinni út um gluggann. „Hvernig gastu verið svona vitlaus,“ sagði hún svo og fór að gráta yfir því hvernig komið var fyrir þeim.

Það voru döpur mæðgin sem lögðust til svefns þetta kvöld og meira að segja Jói, sem ekki var vanur að dvelja lengi við mótlæti, fékk ekki hrist depurðina burt.

En mikið var Jói hissa þegar hann vaknaði morguninn eftir og leit út um gluggann. Þar sem baunirnar höfðu lent í moldinni stóð nú gríðarstórt baunagras sem ekki hafði verið þar daginn áður. Jói stökk fram úr rúminu og ákvað að kanna þetta undur nánar. Þegar hann kom að grasinu stóð það svo hátt að hann fékk ekki greint hvar það endaði. Og eins og fyrri daginn var Jói ekkert að tvínóna við hlutina og lagði þegar af stað upp grasið til að vita hvert það leiddi hann. Móðir hans grátbað hann um að gera það ekki; það væri óðs manns æði en hann lét það ekki aftra sér og hélt ótrauður áfram.

Hann klifraði lengi, lengi og var á endanum farinn að halda að grasið tæki aldrei enda og að hann næði aldrei á topp þess. En að lokum rofaði til og við sjónum hans blasti nýr heimur, sem minnti um margt á umhverfið þar sem hann bjó en var þó miklu stærra í sniðum. Í fjarska sá hann stóran kastala rísa upp úr umhverfinu.

Hann steig af baunagrasinu og út á fagurt tún og reyndi að átta sig betur á þessu öllu. Þá sér hann hvar vera ein líkust álfadís kemur til hans og lýsti af henni fegurðin. Hún horfði blíðlega á Jóa og sagði svo: „Ég skal vera vinur þinn og segja þér svolítið sem varðar þig og þína fjölskyldu.“ „Ha? Hvernig getur það verið?“ svaraði Jói og forvitni hans var vakin.

„Í kastalanum sem þú sérð þarna fyrir handan býr vonur risi sem rændi föður þínum og drap hann. Það var rétt að móður þinni tækist að komast undan með þig í fanginu. Og það er ástæðan fyrir því að svona illa er komið fyrir ykkur. Nú færðu tækifæri til að reyna að rétta þinn hlut og endurheimta það sem risinn stal frá ykkur. Þú verður bara að vera hugrakkur, þá fer allt vel. Ég mun reyna að hjálpa þér sem best ég má.“

Jói hélt nú sem leið lá að kastalanum og bankaði á dyrnar. Kona risans kom til dyra og sagði þegar hún sá Jóa: „Maður minn er illur maður og ef hann verður þín var þá mun hann drepa þig og éta.“ Jói, sem eftir allt klifrið og gönguna að kastalanum orkaði ekki að halda áfram, sagði konunni að hann væri bæði of svangur og þreyttur til að forða sér undireins. Kona risans sá að það var rétt, bauð honum inn og gaf honum að borða. Rétt þegar Jói var að ljúka við matinn heyrðu þau mikla háreysti berast að utan. „Nú verðum við að hafa hraðar hendur,“ sagði konan þá, „því ég heyri að bóndi minn er kominn.” Um leið þreif hún Jóa, opnaði kistu eina sem þar stóð á gólfinu og tróð honum þar ofan í.

Þar sem Jói lá ofan í kistunni heyrði hann þegar risinn gekk inn og virtist hann vera í mjög vondu skapi. „Hvaða er þetta?“ þrumaði hann. „Það er mannaþefur í húsi mínu. Hvað veldur því? Hverjum hefur þú hleypt hingað inn kona?“

„Ég hef engum hleypt hingað inn,“ svaraði konan eins og ekkert væri og sagði svo um leið og hún skellti diski með mat á borðið: „Éttu þetta. Það er hungrið í þér sem talar. Þú ert svo svangur að þú ert farinn að ímynda þér alls kyns hluti.“ Risinn tuldraði eitthvað reiðilega og réðst svo á matinn sem fyrir hann var borinn.

Þegar hann var búinn að borða sagði hann við konu sína: „Færðu mér hænuna mína, kona, og vertu fljót að því.“

Nú var Jói orðinn svo forvitinn að hann áræddi að lyfta lokinu á kistunni agnarögn og kíkja út. Einmitt þá sagði risinn sem nú var kominn með hænuna í kjöltu sér: „Verptu, hæna.“

Jói ætlaði ekki að trúa sínum eigin augum þegar hann sá hænuna verpa risastóru gulleggi beint í kjöltu risans.

Skömmu síðar sofnaði risinn og Jói var ekki seinn á sér að skríða upp úr kistunni, grípa hænuna og svo hljóp hann eins hratt og fætur hans orkuðu þangað sem baungrasið stóð. Hann nánast renndi sér niður baunagrasið, slíkur asi var á honum og passaði að halda fast í hænuna allan tímann. Mikil var gleði móður hans þegar hún sá Jóa sinn heilan á húfi og þá þótti henni ekki slæmt að fá hænu sem verpti gulleggjum.

Nú var allt með öðru sniði í kotinu þeirra og þau höfðu nóg að bíta og brenna og leið orðið ósköp vel. Jói hafði þroskast við þetta ævintýri og var meira að segja farinn að hjálpa til við verkin heima fyrir.

En þrátt fyrir að allt léki í lyndi um hríð óttaðist Jói að risinn mundi fljótlega vilja hefna sín á honum og endurheimta hænuna góðu. Hann ákvað því að fara öðru sinni upp baunagrasið.

Þegar upp var komið hélt hann rakleiðis til kastalans og bankaði á dyrnar þar sem kona risans tók á móti honum eins og síðast. En nú reyndist honum erfiðara að sannfæra konuna um að hleypa sér inn. Hún skammaði hann fyrir að hafa stolið hænunni og launað þannig góðmennsku hennar. Bóndi hennar væri búinn að vera með allt á hornum sér síðan.

En Jói bar sig illa og á endanum sá konan aumur á honum og hleypti honum inn. Þar gaf hún honum að borða og svo þegar þau heyrðu risann nálgast þá tróð hún ofan í sömu kistuna og síðast. Um leið og risinn kom hinn þefaði hann út í loftið og æpti: „Það er mannaþefur í húsi mínu.“ Kona hans var fljót að svara: „Bull og þvaður. Hingað hefur enginn komið. Þú ert bara ruglaður af hungri.“

Í þetta sinn gaf konan manni sínum reykt flesk og nætursaltaðan þorsk að borða. Af saltinu varð hann svo þyrstur að hann renndi því niður með þremur tunnum af bjór. Síðan kallaði hann til konu sinnar: „Kona, færðu mér peningaskjóður mínar.“ Konan gerði eins og hann bað og risinn fór að telja aurana sína. En brátt tók hann að syfja og var innan skamms farinn hrjóta með peningaskjóðurnar í kjöltunni. Þegar Jói heyrði hroturnar stökk hann upp úr kistunni, þreif skjóðurnar og hljóp út eins og hratt og hann gat.

Þegar hann kom aftur heim lá móðir hans hugsjúk í rúminu. Hún hafði verið viss um að í þetta sinn yrði hann ekki jafn heppinn og hún fengi aldrei endurheimt hann. Við að sjá Jóa tók hún gleði sína og þá komu peningaskskjóðurnar sér vel.

Með þessum nýfengna auði létu þau mæðgin byggja handa sér nýtt hús og lifðu nú sæl og glöð við góð efni.

En Jói óttaðist enn að risinn kæmi til að endurheimta eigur sínar og ákvað því að halda í sína síðustu ferð upp baunagrasið og freista þess að koma endanlega í veg fyrir að slíkt gæti gerst. Hann fór að alveg eins og áður og þegar kona risans sá hann æpti hún upp yfir sig af skelfingu. „Af hverju ertu kominn aftur? Ertu ekki búinn að gera nóg? Bóndi minn hefur verið svo argur síðan þú fórst með peningaskjóðurnar hans að líf mitt hefur verið hrein kvöl.“

Jói bað hana að fyrirgefa sér allt það mótlæti sem hún hafði orðið að þola af hans völdum og sagðist nú ætla að reyna að sjá til þess að bóndi hennar myndi ekki amast við henni lengur. Og enn lét konan undan fyrir þrábeiðni drengsins, hleypti honum inn og gaf honum að borða. Þegar þau heyrðu risann nálgast stökk Jói sjálfur ofan í kistuna og lokaði á eftir sér.

Um leið og risinn gekk inn í húsið æpti hann svo að undirtók í fjöllunum: „Það er mannaþefur í húsi mínu.“ Kona hans sagði að það gæti ekki verið. „Þangað hefði enginn komið og hann væri bara svo svangur að hann ímyndaði sér þetta.“

Allt fór á sömu leið og í fyrri skiptin. Risinn tók hraustlega til matar síns og að honum loknum æpti hann á konu sína og nú bað hann hana að færa sér hörpuna sína góðu. Hann langaði að heyra góða tónlist. Harpa þessi var þeirrar náttúru að ef hún var sett á borð þá lék hún af sjálfu sér undurfögur lög.

Innan strundar höfðu angurværir tónar hörpunnar þau áhrif á risann að hann lagðist á gólfið og sofnaði. Jói beið ekki boðanna heldur stökk úr felustað sínum, greip hörpuna og ætlaði að rjúka út. En þegar harpan var rifinn svona upp í miðju lagi truflaðist leikur hennar og frá henni ómuðu falskir tónar. Við þá tóna vaknaði risinn upp með andfælum og það fyrsta sem hann sá var Jói með hörpuna í fanginu. Hann reyndi að grípa í hann en með snarræði tókst Jóa að forðast krumlu risans, enda hefði það þýtt endalok hans.

Hann skaust út úr húsinu og risinn á eftir. Þó svo að Jói væri fljótur að hlaupa var hann miklu skrefstyttri en risinn og því dró stöðugt saman með þeim. Loks komst Jói að baunagrasinu og byrjaði strax að klifra niður. Hann heyrði másið í risanum fyrir ofan sig og flýtti sér sem mest hann mátti.

Risinn steig út á grasið og þá hrikti í því og Jói var næstum búinn að missa takið. Loksins komst hann niður og þar beið móðir hans skelfingin uppmáluð.

„Færðu mér öxina, mamma, og vertu fljót að því,“ æpti Jói áður en hann hafði snert jörðina. Um leið og hann fékk öxina í hendur byrjaði hann að höggva baunagrasið. Það tók hann þrjú högg að höggva það í sundur, en við það missti risinn takið og hrapaði til jarðar og dó. Jói átti fótum fjör að launa að verða ekki undir honum í fallinu.

Eins og gefur að skilja urðu þau mæðgin ósköp glöð yfir að hafa sloppið undan þessum óvætti og nú var ekkert lengur sem skyggði á hamingju þeirra og lifðu þau góðu lífi það sem eftir var.

Og því má bæta við að Jói varð nytsamur og dugandi maður í samfélaginu og lét margt gott af sér leiða.

Table of Contents

joi_epub