Bréfstuldurinn

Edgar Allan Poe

Bréfstuldurinn eftir Edgar Allan Poe

Rafbókavefurinn 2012

978-9935-441-92-8

Birtist upprunalega sem Brjefstuldurinn í Iðunni árið 1885 í 1. hefti 2. bindis.

Titill á ensku The Purloined Letter

Þýðandi Björn Jónsson.

Óli Gneisti Sóleyjarson vann rafbókina, hannaði forsíðu, uppfærði stafsetningu og gerði minniháttar breytingar.

Mynd á titilsíðu eftir W.S. Hartshorn.

Teikning á forsíðu og í sögu eftir Frederic Lix eða Yan' Dargent. Sótt af http://commons.wikimedia.org/wiki/File:%27Edgard_Po%C3%AB_et_ses_oeuvres%27_by_Lix_and_Dargent_2.jpg

Það var eitt kvöld haustið 18.. í París. Ég var staddur á þriðja sal í Dunot-götunni nr. 33 í Faubourg St. Germain hjá vini mínum C. Auguste Dupin; sátum við í hinni litlu lestrarstofu hans. Hafði ég mér það tvennt til ánægju, að sökkva mér niður í hugsanir mínar og að reykja úr merkúmspípu. Svona höfðum við setið sjálfsagt í klukkustund, steinþegjandi, og hefði hverjum þeim, sem af hending hefði séð okkur, mátt virðast hvor okkar um sig vera sokkinn ofan að virða fyrir sér reykjarhringiðurnar, sem þyrluðust útí loftið í herberginu. Ég fyrir mitt leyti var þó að hugsa með sjálfum mér um atriði, sem höfðu verið umræðuefni okkar fyrr um kvöldið; ég á við morðið í Líkhúsgötunni, og eins um þá ráðgátu-þoku, sem hvíldi yfir ævilokum Maríu Rogét. Mér fannst það því meira en tóm tilviljun, þegar barið var að dyrum hjá okkur og inn kom gamall kunningi okkar, herra G.— yfirmaður lögregluliðsins í París.

Við fögnuðum honum glaðlega, því maðurinn var skemmtilegur, þó hann væri meira en hálffyrirlitlegur í aðra röndina; enda höfðum við þá ekki séð hann í nokkur ár. Við höfðum setið í myrkrinu, en Dupin stóð nú upp til að kveikja á lampanum; en þó varð ekki af því, því að Dupin settist niður aftur þegar G. sagðist vera kominn að ráðfæra sig við okkur eða réttara sagt leita álits vinar míns um erindi nokkuð, er embætti hans varðaði og hafði orðið honum all-torvelt.

„Ef það er eitthvað, sem íhugunar þarf“, svaraði Dupin, og hætti við að kveikja, „þá gengur það betur í myrkrinu“.

„Þarna eruð þér aftur kominn með eina yðar undarlegu sérvisku“, sagði lögreglustjórinn, en það var vandi hans að kalla allt „undarlegt“, sem gekk yfir skilning hans, og var því í hans augum lífið fullt af „undarlegheitum“.

„Satt er nú það“, sagði Dupin, og rétti tóbaks-pípu að gesti sínum og ýtti til hans hægindastól.

„Hvaða vandi er yður á höndum?“ spurði ég; „ég vona að það sé þó ekki neitt nýtt manndráp á ferðum“.

„O, nei, nei, ekkert í þá átt. Satt að segja, atvikið er svo ógnar-einfalt í rauninni, og það er enginn efi á því, að okkur verður eitthvað fyrir að ráða fram úr því, lögreglumönnunum; en svo datt mér í hug, að Dupin kynni að hafa gaman af að heyra alla málavexti, af því þetta er svo fjarskalega „undarlegt“.

„Einfalt og undarlegt“, sagði Dupin.

„Nú, jæja; og ekki beinlínis það heldur. Satt að segja höfum vér allir verið í nokkrum vanda með að ráða fram úr þessu, af því atvikið er svo einfalt, að það eru sönn vandræði“.

„Vandræðin eru ef til vill í því fólgin, hve þetta er einfalt“, sagði Dupin.

„En hvaða bull getur upp úr yður komið“, sagði lögreglustjórinn og hló dátt.

„Ráðgátan er ef til vill dálítið of ljós“, sagði Dupin. „En, herra trúr, hefir nokkur heyrt slíkt“? „Dálítið of auðráðin“.

Lögreglustjórinn veltist um af hlátri. „Nei, Dupin, þér gerið út af við mig á endanum“.

„En hvaða mál er þetta þá, sem hér er um að ræða?“, spurði ég.

„Nú skal ég segja ykkur það“, svaraði lögreglustjórinn og blés frá sér löngum og spekingslegum reykjarteig og hagræddi sér til í stólnum. „Nú skal ég segja ykkur það í fám orðum; en áður en ég tek til frásagna, verð ég að vara ykkur við því, að þetta er hið mesta launungarmál, og ég mundi að öllum líkindum missa embættið, ef það kæmist upp, að ég hefði trúað nokkrum manni fyrir

„Haldið þér áfram“, sagði ég.

„Eða hættið þér“, sagði Dupin.

„Nú, nú; svo er þá mál með vexti, að mér hefir sjálfum verið tilkynnt, af mjög tiginni persónu, að bréfi einu harla áríðandi hafi verið stolið úr konungshöllinni. Það er uppvíst, hver þjófurinn er; á því leikur enginn vafi; maðurinn var staðinn að verki. Það er og kunnugt, að bréfið er enn í hans vörslum“.

„Hvernig er hægt að vita það?“ spurði Dupin.

„Það verður ljóslega ráðið af því, hvernig á bréfinu stóð“, svaraði lögreglustjórinn, „og af því, að það er ekki framkomið, sem hlyti að koma fram undir eins og bréfið kæmist úr höndum þjófsins, það er að skilja: undir eins og hann væri farinn að nota það eins og hann hlýtur að ætla sér að nota það á endanum“.

„Skýrið þér þetta betur fyrir okkur“, sagði ég.

„Já, mér er óhætt að segja svo mikið, að bréfið veitir handhafa þess ónefnt vald í ónefndum efnum, og það vald, sem þar er ómetanlega mikilsvert“. Lögreglustjórinn þóttist maður, að geta mælt svona fimlega á huldu.

„Og ég skil yður ekki alminnilega enn þá“, sagði Dupin.

„Ekki það? Jæja þá, ef ónefndur maður fengi vitneskju um bréfið, þá mundi í veði virðing mjög tiginnar persónu; og það atriði veitir handhafa bréfsins vald yfir þeirri mjög göfugu persónu, er á þar heill sína og heiður í veði“.

Ég tók fram í og mælti: „En þetta vald mundi vera komið undir því, hvort þjófurinn veit, hvort sá sem misst hefir bréfið, þekkir hann eða ekki. Hver mundi þora —“

„Þjófurinn,“ sagði G., „er D. sendiherra, maður sem svífst einskis, hvort sem það er sæmilegt eða ósæmilegt. Hann fór ekki síður kænlega að því en djarflega að stela bréfinu. Svo stendur á, ef ég á að segja eins og er, að persónan, sem bréfinu var rænd, hafði verið stödd ein í einum sal í konungshöllinni þegar hún fékk bréfið. En meðan hún var að lesa það, kom inn önnur mjög tigin persóna, sem henni var einkanlega hugarhaldið að leyna bréfinu; en af því henni varð svo hverft við, tókst henni ekki að koma bréfinu ofaní draghólf og varð því að fleygja því opnu á borðið. Til allrar hamingju sneri kveðjan á bréfinu upp, og sást því ekki á innihaldið, svo að bréfinu var enginn gaumur gefinn. Í sömu svipan kom inn D. sendiherra. Hann rekur óðara augun í bréfið, þekkir höndina á kveðjunni, tekur eftir fátinu, sem komið var á eiganda bréfsins, og skilur undir eins, hvað um er að vera. Hann lést önnum kafinn í erindagerðum og var flýtir á honum eins og vant er; dregur hann bréf upp úr vasa sínum, sem var nokkuð líkt bréfi því er lá á borðinu, opnaði það og lét sem hann læsi það, og lagði það síðan á borðið rétt við hliðina á hinu bréfinu. Síðan fór hann að ræða aftur stundarkorn um almenn málefni. Þegar hann loksins kvaddi, tók hann það bréfið af borðinu, sem hann átti ekkert í. Eigandi bréfsins sá, hvað hann gerði, en þorði, sem nærri má geta, eigi að láta á neinu bera, því við hliðina stóð hin persónan, sem kom inn á undan sendiherranum. Sendiherrann fer, og skilur sitt bréf, sem var einskisvert, eftir á borðinu.“

„Þarna er það einmitt komið” segir Dupin við mig, „það sem þú segir að þurfi að vera til þess að þjófurinn hafi bæði tögl og hagldir við þann, sem stolið er frá—: að þjófurinn veit, að hinn rændi veit hver hann er“.

„Já“ ansaði lögreglustjórinn; „og vald það, er svona er fengið, það hefir nú verið notað mánuðum saman öðrum til hagsmuna í stjórnmálaviðskiptum, og það ótæpt. Persónan, sem bréfinu var rænd, sannfærist um það betur og betur dag frá degi, að það er allsendis ómissandi að ná bréfinu aftur. En það er vitaskuld, að það verður ekki gert öðruvísi en með leynd. Hlutaðeigandi hefir loks í óyndisúrræðum falið mér málið á hendur“.

„Og“, mælti Dupin og svældi sem ákaflegast, „færari mann til slíkra hluta gat hún eigi kosið sér eða jafnvel hugsað sér, að ég ímynda mér“.

„Þér eruð að slá mér gullhamra“ ansaði lögreglustjórinn; „en það vil ég ekki fortaka, að hún kunni að hafa ímyndað sér eitthvað í þann veginn“.

„Það er auðséð, eins og þér segið“ mælti ég, „að bréfið er enn í hans fórum, sendiherrans; úr því svo er, að það er handhöfn bréfsins, en engin notkun þess, er veitir þetta vald. Með notkuninni fer valdið“.

„Svo er víst“ mælti G.; „og eftir því fer ég. Það sem ég þurfti fyrst að gera, var að leita vandlega í híbýlum sendiherrans, í dyrum og dyngjum; og það sem þar var örðugast við að eiga, var það, að þetta varð að gerast án þess hann vissi af. Það var fyrir mig lagt að varast um fram allt, að vekja grun hans minnstu vitund; þá var allt í veði“.

„Varla mun það hafa vaxið yður mjög í augum“ mælti ég. „Lögreglumenn hér í París eru engir viðvaningar í slíkum efnum“.

„Satt er það“, mælti lögreglustjóri; „og því var ég engan veginn vonlaus að þetta mundi takast. Háttsemi sendiherrans létti og mikið undir með mér að því leyti til. Hann er tíðum heiman að alla nóttina. Þjónar hans eru engan veginn margir. Þeir sofa langt frá herbergi húsbónda síns; þeir eru flestir kynjaðir frá Napolí, og því hægt að gera þá ölvaða. Ég hefi lykla, eins og þið vitið, sem ganga að hverjum klefa í París. Það hefir nú í þrjá mánuði aldrei liðið svo nokkur nótt, að ég hafi ekki látið leita í höll sendiherrans meiri hluta nætur, og meira að segja verið sjálfur með í leitinni. Hér liggur við allur orðstír minn og frami, og meira að segja stórfé í fundarlaun; en það mega nú ekki allir vita. Ég hætti því ekki við leitina fyrr en ég var fyllilega genginn úr skugga um það, að þjófurinn er mér kænni maður. Ég þykist mega fullyrða, að ég hafi leitað í hverjum krók og kima og hverri smugu innan þeirra endimarka, er hugsanlegt er að bréfið geti verið fólgið“.

„En er þá ekki hugsandi“, mælti ég, „að þó að bréfið sé í fórum sendiherrans,—og það er það vafalaust,—að hann hafi þá falið það annarstaðar en heima hjá sér“.

„Það er hugsanlegt, en frekar ekki,“ mælti Dupin. „Eins og nú stendur á við hirðina, og ekki síst vegna þessa ráðabruggs, sem menn vita að D. er viðriðinn, mundi honum ekki nægja að hafa bréfið einhversstaðar í sínum vörslum; honum mundi vera ekki síður áríðandi að geta gripið til þess viðstöðulaust, eða að hafa það alveg við hendina“.

„Að geta gripið til þess viðstöðulaust?“ mælti ég. „Það er að skilja: að geta glatað því í snatri“ mælti Dupin.

„Það er satt“, mælti ég; „það er auðvitað, að hann hefir bréfið heima hjá sér. Því að ég gjöri ráð fyrir, að ekki muni því til að dreifa, að hann geti haft bréfið á sér“.

„Þess er rétt til getið“ mælti lögreglustjórinn. „Honum hefir verið tvisvar gerð fyrirsát, eins og af stigamönnum, og leitað á honum vandlega undir sjálfs mín umsjón“.

„Yður hefði verið óhætt að spara yður það ómak mælti Dupin. „Ég geri ráð fyrir, að D. sé ekki gagngjört flón, og sé hann það ekki, hlaut hann að gera ráð fyrir þessum fyrirsátum eins og sjálfsögðum hlut“.

„Ekki gagngjört flón. mælti lögreglustjóri; „en skáld er hann, og að minni vitund er þar ekki langt á milli“.

„Satt er það“ mælti Dupin, eftir langan reykjarteig úr pípu sinni og áhyggjumikinn; „þótt ég raunar geti ekki alveg svarið fyrir leirburð sjálfur“.

„Ekki vænti ég við mættum heyra nokkuð nákvæmar sagt frá leit yðar“ mælti ég.

„Velkomið“ mælti lögreglustjóri. „Við ætluðum okkur nógan tímann, og leituðum alstaðar. Ég hefi langa reynslu í slíkum efnum. Ég tók fyrir öll híbýlin, herbergi fyrir herbergi; ætlaði hverju herbergi heila viku, þ. e. næturnar heila viku. Við leituðum fyrst í öllum hirslum í herberginu. Við opnuðum hverja skúffu; og ég gjöri ráð fyrir, að þér farið nærri um það, að það er hér um bil óhugsandi, að sæmilega vönum lögreglumanni sjáist fremur yfir leyni-skúffur heldur en aðrar skúffur. Það eru ekki nema allsendis óhæfir klaufar, er láta sér skjótast yfir „leyni“-skúffur í þess konar leit. Það er ofur-einfalt. Það er hægt að mæla hvað mikið rúm getur verið í hverjum skáp eða hirslu. Við höfum áreiðanlegar reglur til að reikna það út. Manni skal ekki skjótast yfir fimmtugasta part úr línu. Þegar við vorum búnir með hirslurnar, tókum við til stólanna. Við könnuðum stólaseturnar með örmjóum og löngum nálum, sem þér hafið séð hjá mér. Við tókum húnana af borðunum“.

„Því þá það?“

„Þar er oft haft fylgsni fyrir smávegis. Það er ekki annað en taka af húninn, á skrifborði t.a.m. eða öðrum þess háttar húsgögnum, hola innan stuðulinn, sem húnninn er á, láta hlutinn þar í og húninn síðan á aftur. Eins er oft farið með húna á rúmstuðlum“.

„En er ekki hægt að heyra, að holt er innan, ef drepið er högg á að utan?“ spurði ég.

„Engan veginn, ef troðið er nóg af bómull utan með hlutnum. Þar að auki urðum við að varast að láta heyra til okkar minnstu vitund“.

„En ekki hafið þið getað tekið í sundur alla innanstokksmuni, er vel hefði mátt fela í lítinn hlut með þessu móti, sem þér nefnið. Það má vefja bréfi svo vel saman, að það verði viðlíka og prjónn, og með því lagi má koma því fyrir í stólsfellingum t.a.m. Þið hafið þó varla tekið í sundur alla stólana?“

„Nei, það gerðum við ekki; en við gerðum betur—við könnuðum fellingarnar í hverjum stól í allri höllinni með mjög öflugri smásjá, og meira að segja hver samskeyti á öllum húsgögnum. Hefðu þar verið nokkrar hinar minnstu menjar þess, að þar hefði verið hreyft við nýlega, mundum við hafa orðið þess varir á augabragði. Ein einasta mæra af sagi eftir nafar t.a.m. mundi hafa verið eins auðsýnileg og fullstórt epli. Hin minnsta misfella á límingu eða samskeytum hefði verið nóg til að koma öllu upp“.

„Ég þykist vita, að þér hafið líka skoðað speglana milli glersins og baksins, og eins að þér hafið kannað rúmin og rúmfötin, og sömuleiðis gólfábreiður og veggtjöld“.

„Þér getið því nærri; og þegar við vorum búnir að grandskoða og kanna þannig hverja ögn af húsgögnunum, fórum við að rannsaka húsið sjálft. Við skiptum öllu yfirborði þess niður í reiti, og númeruðum þá niður, til þess að vera vissir um að hlaupa ekki yfir nokkurn blett; síðan könnuðum við hvern þumlung með smásjánni, eins og áður, hvern þumlung í allri höllinni, og meira að segja í tveimur næstu húsum við hana, að utanverðu“.

„Tveimur næstu húsunum!” kallaði ég upp; „það er naumast, að þið hafið vitað af því, hvað þið höfðuð að gera“.

„Ekki ber ég á móti því; en fundarlaunin eru líka rífleg“.

„Teljið þér með lóðina kringum húsin?“

„Lóðin er öll steinlögð. Þar þurftum við nú ekki mikið fyrir að hafa til þess að gera. Við skoðuðum mosann milli steinanna, og fundum, að þar var öllu óhaggað“.

„Þér hafið auðvitað skoðað skjöl D., og kannað allar bækurnar í safni hans?”

„Það gerðum við reyndar; við opnuðum hvern böggul; við lukum ekki einungis upp hverri bók, heldur flettum við hverju blaði í hverjum bæklingi; við létum okkur ekki nægja að hrista bækurnar, eins og sumir lögreglumenn gera. Við mældum líka þykktina á spjöldunum á hverri bók, með hinni mestu nákvæmni, og skoðuðum þau þar á ofan vandlega í smásjá. Er því öldungis óhugsandi, að við hefðum ekki orðið þess varir, of eitthvað hefði verið rjálað við spjöldin nýlega. Eitthvað fimm eða sex bindi, sem voru nýlega komin frá bókbindaranum, voru vandlega könnuð með nálunum langsetis“.

„Þér munuð hafa rannsakað gólfið undir ábreiðunum?“.

„Já, það gerðum við reyndar. Við flettum af hverri ábreiðu og skoðuðum gólffjalirnar með smásjánni“.

„Og pappírinn á veggjunum?“ — „Já“. — „Og lituð niður í kjallarana?“—„Það gerðum við“.

„Yður hlýtur þá“, mælti ég, „að hafa skjátlast, að ímynda yður að bréfið væri fólgið á heimili sendiherrans; það getur ekki þar verið“.

„Ég er hræddur um að þér hafið satt að mæla“, mælti lögreglustjóri. „Segið þér mér nú, Dupin, hvað ráðleggið þér mér að gera?“

„Að leita aftur rækilega heima hjá sendiherranum“.

„Það er ekki til nokkurs hlutar“, mælti lögreglustjóri. „Ég er eins viss um það eins og ég sit hérna, að bréfið er ekki í höll sendiherrans“.

„Ég get ekkert heilræði lagt yður annað“, mælti Dupin. „Þér hafið sjálfsagt til nákvæma lýsingu á bréfinu?“

„Það hef ég“.— Lögreglustjóri dró minnisbók upp úr vasa sínum og las upp úr henni ýtarlega lýsingu á bréfinu utan og innan, sér í lagi utan. Að lítilli stundu liðinni kvaddi hann, og hafði ég aldrei séð hann áður með jafndöpru bragði.

Hér um bil mánuði síðar kom hann aftur að finna okkur, og hitti okkur við líka iðju og síðast. Hann kveikti í pípu og settist niður, og tók að hjala við okkur um hitt og þetta. Loks tók ég til máls og sagði:

„Eftir á að hyggja, herra lögreglustjóri, hvað líður bréfinu stolna. Ég þykist vita, að þér munuð ekki hafa gefist upp við þrjótinn, þótt slægur sé“.

„Fari hann bölvaður. Já, ég gerði samt nýja leit, eftir því sem Dupin lagði til; en það varð allt árangurslaust, eins og ég vissi“.

„Hvað mikil sögðuð þér að fundarlaunin hefðu verið, sem í boði voru“? spurði Dupin.

„Þau voru rífleg, mjög rífleg. Ég segi ekki hve há; en það segi ég, að ekki mundi ég horfa í að heita sjálfur fimmtíu þúsundum franka (um 34,000 kr.) hverjum þeim manni, er gæti náð í bréfið fyrir mig. Svo er mál með vexti, að það er að verða allt af meir og meir áríðandi dag frá degi, að ná í það, og nýlega hafa verðlaunin fyrir það verið hækkuð um helming. En það segi ég satt, að þó að verðlaunin væri þrefölduð, þá gæti ég ekki gert meira en ég er búinn að gera“.

„Ef ég á nú að segja yður mína meiningu, herra lögreglustjóri“, mælti Dupin, hægt og dræmt, milli reykjarteiganna, „þá held ég að — — að þér hafið nú samt ekki — — gert allt — — sem í yðar valdi stendur — — í þessu efni. Ég held þér — gætuð lagt yður betur í framkróka, hm“.

„Hvernig þá? með hvaða móti?“

„Þér gætuð t.a.m. leitað ráða í þessu efni. Hafið þér heyrt söguna um hann Abernethy?“

„Nei, fari hann fjandans til!“

„Það má hann fyrir mér; velkomið. En, það var einu sinni stórauðugur nirfill, sem kom það snjallræði í hug, að reyna að hafa út úr Abernethy læknisráð fyrir ekki neitt. Hann kom sér í tal við hann einhvern tíma í samsæti, um hitt og þetta, og lætur þá meðal annars berast í tal um það, sem að honum gekk, en lét sem það væri að eins einhver ímynduð persóna, er hefði þennan kvilla, sem hann lýsti“.

“Við skulum ímynda okkur, sagði nirfillinn, að veikindin séu svona og svona löguð. Hvað munduð þér nú hafa ráðlegt honum við því?“

„Ráðlagt honum við því!“ ansaði Abernethy; „ég hefði náttúrlega ráðlagt honum að leita sér ráða við því“.

Lögreglustjóri varð hálf-skömmustulegur við þessa líkingu og svaraði: „Ég er líka mjög fús á að leita mér ráða og greiða gjald fyrir. Ég skyldi glaður gefa þeim manni fimmtíu þúsund franka, sem gæti bjargað þessu máli við fyrir mig“.

„Sé svo“, mælti Dupin, lauk upp skúffu hjá sér og tók þar upp ávísanahefti, „þá gætuð þér ritað hérna snöggvast á ávísun fyrir þessu gjaldi, sem þér tilnefnið. Þegar þér eruð búnir að undirskrifa hann, skal ég fá yður bréfið“.

Ég var forviða. Lögreglustjóri var gjörsamlega sem þrumu lostinn. Hann sat steinþegjandi og hreyfingarlaus litla stund, horfði vantrúaraugum framan í Dupin, og með opinn munninn og augun eins og þau ætluðu út úr höfðinu. Síðan var eins og hann rankaði við sér nokkuð svona, tekur pennann og fer að rita á ávísunina, en er allt af að líta upp þess á milli og blína framan í Dupin. Loksins er hann búinn og skrifar nafnið sitt undir, og réttir miðann að Dupin yfir um borðið. Það var góð og gild ávísun fyrir 50,000 frönkum. Dupin lítur á og stingur ávísuninni í vasabók sína; fer síðan og lýkur upp skattholsskúffu hjá sér, tekur þar upp úr bréf og réttir lögreglustjóra. Hann þrífur til þess hendinni, og ætlaði að verða alveg uppnuminn af fögnuði, lýkur því upp með skjálfandi hendi, leit í mesta skyndi á innihald þess, sprettur upp og eins og örskot út um dyrnar og af stað — hafði ekki með að kveðja: mælti ekki orð frá vörum upp frá því Dupin bað hann að rita á ávísunina.

Þegar hann var farinn, sagði Dupin mér upp alla sögu, hvernig hann hefði komist yfir bréfið.

„Parísar-lögreglumenn“ mælti hann „eru mjög færir menn á sinn hátt. Þeir eru þrautseigir, skarpir, séðir, og mjög leiknir í þeirri list, er köllun þeirra virðist útheimta yfir höfuð. Þegar hann G. (lögreglustjórinn) var að lýsa fyrir okkur, hvernig þeir hefðu hagað leitinni á heimili sendiherrans, þá var mér það áþreifanlegt undir eins, að þeir höfðu leitað alveg til fullnustu,—það sem leitin náði“.

„Það sem leitin náði?“

„Já“, ansaði Dupin. „Ráðin voru eigi einungis hin bestu á sinn hátt, heldur einnig svo vel framkvæmd sem best má verða. Hefði bréfið verið innan þeirra takmarka, sem leitin náði, mundu þeir efalaust hafa fundið það“.

Ég gerði ekki nema hló; en honum var að sjá full alvara með allt sem hann sagði.

Hann hélt áfram og mælti: „Ráðin voru góð á sinn hátt, og vel framkvæmd; það sem að var, er það, að þau áttu ekki við eftir því sem hér hagaði til og áttu ekki við þennan mann. Það er eins fyrir lögreglustjóranum og Prókrústes; Prókrústes ætlaðist til að sama rúmið væri mátulegt öllum sínum gestum, og þandi þá eða stýfði til bana, er það reyndist annaðhvort of langt eða of stutt. Eins er um lögreglustjórann; hann kann langan kapítula af mjög kænlegum ráðum og beitir þeim þindarlaust hvernig sem á stendur. En hann flaskar jafnan á því, að hann leggst ýmist grynnra eða dýpra um ráð heldur en við á eftir málavöxtum í það og það skipti; það er margur barnaskólasveinn honum snjallari í þessari grein. Ég man eftir 8 vetra gömlum dreng, sem var svo slyngur að geta „hægri eða vinstri“, að enginn skildi í slíkum skarpleika. Hann vann í þessum leik á skömmum tíma af öllum drengjunum í skólanum allt smálegt, sem þeir gátu við sig losað. Það er auðvitað mál, að hann hafði reglur fyrir sér til þess að geta eftir; og þessar reglur voru miðaðar við greind þess, sem hann átti leikinn við í það og það skipti. Við skulum hugsa okkur dæmi. Sá sem hann á leikinn við, er heimskingi. Hann kemur með lófana lokaða og segir: „Hægri eða vinstri?“ — „Hægri“ segir drengurinn, sem ég tala um, og tapar; en í næsta skipti vinnur hann því þá segir hann við sjálfan sig: Hann hafði hlutinn í vinstri hendinni í fyrra skiptið; hann ristir nú mátulega djúpt til þess að láta sér koma í hug að hafa hann í hinni hendinni næst; nú ætla ég því að geta hægri aftur; — hann gerir það og vinnur. Eigi hann aftur við dálítið greindari strák, hugsar hann með sjálfum sér hér um bil á þessa leið: Ef ég get hægri fyrst og tapa, þá hugsar hann fyrst, að ekki sé annað en skipta bara um hendur næst, eins og hinn strákurinn gerði; en þegar hann hugsar sig betur um, sér hann, að það muni vera of einfalt fyrir mig, og afræður loks að hafa hlutinn í sömu hendinni og í fyrra skiptið. Ég ætla því að geta vinstri í seinna skiptið.—Hann gerir það og vinnur.

Í hverju er nú ráð drengsins fólgið, ef rétt er rakið?“

„Það er ekkert annað“ svaraði ég, „en að hann setur sig í spor þess, sem hann á við“.

„Rétt er það“ mælti Dupin. „Það er að segja, að hann eins og fer í föt hins, hvað greind hans snertir. Og þegar ég spurði drenginn, hvernig hann færi að því að setja sig svona alveg í annars spor hvað skynsemi hans snertir—annars hefði honum ekki gengið svona vel við hvern sem hann átti—, þá svarar hann: „Þegar ég vil komast fyrir, hvað greindur einhver er eða heimskur, eða góður eða vondur, eða hvað honum er í huga í það og það skipti, þá reyni ég til að setja á mig sama svip og hann hefir þá, eftir því sem ég á hægt með, og svo bíð ég til að vita, hvaða hugsanir eða tilfinningar kvikna í huga mér eða hjarta, svo sem til að samþýðast þessum svip“. Þetta svar drengsins birtir allan leyndardóminn um djúpsæi Machiavelli, Rochefoucaults og fleiri, er hafa fengið langt um skör fram orð á sig fyrir framúrskarandi glöggskyggni“.

„Og þetta, að geta sett sig alveg í annars spor, hvað greind hans snertir, er, að mér skilst, allt undir því komið, hvað maður getur farið nærri um greind hans eða hvað nákvæmt manni tekst að stika skynsemi hans.

„Allt undir því komið, eins og þú segir, ef maður ætlar að hafa gagn af þessu“, svaraði Dupin; „og lögreglustjórinn og lið hans fer svo oft flatt á því, í fyrsta lagi af því, að þeir vanrækja með öllu að setja sig í þess spor, sem þeir eiga við, og í öðru lagi af því, að þeir stika illa eða bera jafnvel alls ekki við að stika skynsemi þess, sem við þá teflir. Þeir hafa ekki augastað á öðru en því, sem þeim finnst sjálfum vera kænlegt; og þegar þeir leita að einhverju, sem hefir verið falið, þá leita þeir að eins þar sem þeir mundu hafa falið það. Þetta kemur í réttan stað niður að því leyti til, sem hyggjuvit sjálfra þeirra er trútt sýnishorn þess sem fólk er flest; en þegar lævísi fantsins, sem þeir eiga við að tefla í það og það sinn, er öðruvísi gerð en lævísi sjálfra þeirra, þá er svo sem auðvitað mál, að hann muni bera efra skjöld. Þann veg fer jafnan, er hann hefir meiri ráðkænsku til að bera heldur en þeir, og mjög oft, þótt hún sé minni. Þeir hafa enga tilbreytni í reglunum fyrir eftirgrennslunum sínum; þegar best lætur, þegar t.d. eitthvað rekur á eftir venju fremur, svo sem að óvenjumikil verðlaun eru í boði, þá herða þeir á gömlu aðferðinni eða fara þar fram jafnvel úr öllu viti, en snerta ekki við reglunum, sem þeir eru vanir að fara eftir. Hvað hafa þeir nú t.d. breytt út af að því leyti til í bréfstuldarmálinu því arna? Þeir boruðu og stikuðu, könnuðu með smásjá, hlutuðu allt húsið niður í skrásetta ferhyrningsþumlunga o.s. frv.; en hvað var þetta allt saman annað en ógegndarleg hagnýting þeirrar einu reglu fyrir þjófaleit, sem er byggð á þeim hinum einu athugunum viðvíkjandi mannlegri ráðkænsku, er lögreglustjórinn hefi sjálfur vanist um sína embættistíð? Sérðu ekki, að hann hefir gert ráð fyrir því eins og sjálfsögðum hlut, að allir menn hefðu sama ráðið til að fela sendibréf, ekki kannske raunar að bora holu í rúmstuðul og hvergi annarstaðar, en þó að minnsta kosti að hafa til þess einhverja holu eða horn á afviknum stað, er þjófnum hugkvæmist eftir sama hugsunarferli og þeim, er leiðir mann á að fela sendibréf í nafar-rauf í rúmstuðli? Og sérðu ekki líka, að þess konar uppleitaðar og tilbúnar smugur til að fela í hluti eiga ekki við nema við algeng tækifæri, og mundu ekki notaðar af öðrum en svona meðalgreindum mönnum eða varla það; því að hér um bil í hvert skipti sem þýfi er falið, má undir eins gera ráð fyrir og er líka undir eins gert ráð fyrir, að því muni hafa verið komið fyrir einhverjum stað, sem er svona sérstaklega til þess kjörinn; og er þá uppgötvun hinna fólgnu muna ekki minnstu vitund komin undir getspeki þeirra, er leita, heldur eingöngu undir nákvæmni þeirra, þolinmæði og atorku; og hafi mikið legið við, eða hin fyrirheitnu fundarlaun verið rífleg, en það kemur nú hvorttveggja í sama stað niður í augum lögreglumanna, þá hafa þessir kostir þeirra aldrei brugðist mér vitanlega. Þú munt nú skilja, hvað ég hefi átt við, þegar ég lét í veðri vaka, að hefði bréfið verið fólgið einhverstaðar innan þeirra takmarka, sem lögreglustjórinn leitaði, —með öðrum orðum: hefði reglan, sem bréfið var falið eftir, verið innan þeirra endimarka, sem þjófaleitarreglur lögreglustjórans ná til — mundi það alls engum efa bundið, að hann hefði fundið það. En aumingja-maðurinn hefir verið gjörsamlega blekktur; og hin dýpsta undirrót þess, að honum voru svona mislagðar hendur, var það, að hann ímyndaði sér, að sendiherrann væri flón, af því að hann hafi fengið orð á sig fyrir skáldskap. Öll flón eru skáld; þetta finnur lögreglustjórinn; og hann hefir barn gert sig sekan í þeirri hrapalegu hugsunarvillu, að þá séu líka öll skáld flón.

„En er hann þá skáld?“ spurði ég. „Þeir munu vera tveir bræður, og hafa báðir fengið orð á sig fyrir ritstörf. Ég held að ég megi segja að sendiherrann hafi samið einhverja stórmerkilega ritgjörð um eitthvert atriði í tölvísi. Hann er tölvitringur, og ekki skáld”.

„Nei, það er misskilningur; ég þekki hann vel; hann er hvorttveggja. Af því að hann er bæði góður reikningsmaður og skáld, þá kann hann að hugsa af viti; hefði hann ekki verið nema bara góður reikningsmaður, þá hefði hann alls ekki kunnað neitt að hugsa, og þá hefði lögreglustjórinn ekki verið uppnæmur fyrir honum“.

„Þú gerir mig forviða„ mælti ég. „Þá speki hefi ég satt að segja aldrei heyrt áður, að tölvitringar kunni ekki að hugsa. Ég veit ekki betur en að allur heimur hafi verið á gagnstæðri skoðun til þessa. Það getur varla verið alvara þín að ætla þér að gera það að hégóma, sem hefir verið viðurkennt um allan heim öldum saman. Reikningslegar ályktanir hafa lengi verið haldnar hér um bil hinar einu áreiðanlegu ályktanir“.

Dupin svaraði með þessum orðum Chamforts listafræðings: „Það má ganga að því vísu, að það sem er almenningsskoðun eða almennt viðurkennt, það er einhver heimskan, því að það hefir átt við fólk eins og það er flesta. Ég veit vel, að það eru tölvitringarnir sjálfir, sem hafa gert sitt til að útbreiða þessa villu, sem þú átt við, og sem er ekki minni vitleysa fyrir það, þótt það hafi verið boðað og meðtekið af almenningi eins og óyggjandi sannleiki. Ég get komið með dæmi mínu máli til sönnunar, ef þú vilt“.

„Mér skilst, að tölfræðingar muni ekki eiga upp á pallborðið hjá þér, hvernig sem á því stendur; en haltu áfram“.

„Það er mikill misskilningur að ímynda sér, að tölfræðisleg sannindi, sem kölluð eru, séu algild sannindi. Og þessi vitleysa er svo stórkostleg, að ég skil ekkert í því, að allir skuli trúa henni. Það sem er óyggjandi tölfræðislegur sannleiki eða reikningssannleiki, er engan veginn algildur sannleiki.

Tölvísi er fróðleikur um lögun hluta og fyrirferð. Það sem er sannleikur í þeirri vísindagrein, er margoft tóm vitleysa í öðrum fræðum. Í andlegum fræðum t.a.m. er það þrásækilega ósatt, að allir partarnir samanlagðir séu jafnir heildinni. Í efnafræði slíkt hið sama. Það eru mörg önnur tölfræðisleg sannindi, sem eru ekki sannindi nema innan þeirra takmarka, er tölvísin nær til. En tölfræðingar álykta, af vana, eftir þessum takmörkuðu sannindum, rétt eins og þau væru takmarkalaus eða algild, ættu alstaðar við,—og það ímynda aðrir sér líka. Ég hefi í stuttu máli aldrei hitt fyrir neinn þann tölfræðing hingað til, hafi hann bara verið tölfræðingur og ekki annað, að hann hafi ekki með sjálfum sér trúað á það eins og heilagan sannleika, að x2 + px væri hvar sem stæði og skilmálalaust = q. Reyndu einhvern tíma að gamni þínu að koma upp með það við einhvern slíkan garp, að þú haldir að það geti þó staðið svo á, að x2 + px sé ekki alveg sama sem q, og gerðu honum svo skiljanlegt, hvað þú átt við; ég segi þér satt, að það er varlegra fyrir þig að hafa þig á kreik sem skjótast, því hann mun eiga bágt með að stilla sig um að berja þig”.

Ég gerði ekki nema hló að þessum síðustu athugasemdum.

Dupin hélt áfram og mælti: „Það sem ég vildi sagt hafa, er það, að hefði sendiherrann ekki verið neitt annað en góður reikningsmaður eða tölfræðingur, þá hefði lögreglustjórinn aldrei þurft að fá mér ávísunina þá arna. En ég þekkti hann og vissi, að hann var bæði tölfræðingur og skáld, og eftir því hagaði ég ráðum mínum, og hafði jafnframt hliðsjón af ýmsum öðrum kringumstæðum honum viðvíkjandi. Ég vissi þar að auki, að hann var útfarinn hirðmaður, og hinn mesti bragðarefur. Það er auðvitað mál, hugsaði ég með mér, að slíkur maður muni fara harla nærri um það, hvernig lögreglumenn eru vanir að fara að, þegar þeir leita þjófaleit. Hann hlaut að sjá það fyrir t.a.m., að sér mundi gerð fyrirsát og leitað á sér; og reynslan sýndi, að hann fór ekki villur vegar. Hann hlýtur líka að hafa séð fyrir, hugsaði ég með mér, að það mundi verða gerð þjófaleit á heimili sínu á laun. Ég sá það, að þetta, að hann var svona oft heiman að frá sér um nætur, var ekki annað en gildra, þó að lögreglustjóranum þætti það einstakt happ,— refarnir til þess skornir, að lögreglumennirnir hefðu besta tækifæri og fullkomið næði til að leita af sér allan grun, til þess að G. kæmist því fremur á þá trú, að bréfið væri ekki á hans heimili, enda komst líka lögreglustjórinn á þá trú á endanum. Ég fann líka með sjálfum mér, að allur sá hugsunarferill, sem ég var að bera mig að rekja fyrir þér áðan, um það, hvað lögreglumenn eru vanir að hafa að stöðugri reglu í hverri þjófaleit—, ég fann, að það mundi honum allt saman koma í hug líka, sendiherranum. Ég sá, að þá mundi honum ekki detta í hug að láta sér lynda neina þess konar leynismugu eða holu, sem algengt er að hafa til að fela í. Hann er ekki svo einfaldur, hugsaði ég, að hann hafi ekki séð undir eins, að hið vandfundnasta fylgsni og afkimi í höllinni mundi jafn-opinn og öndverður fyrir augum lögreglustjórans, nálstikum hans, nöfrum og smásjám, eins og algengustu hirslur. Ég sá í einu orði, að hann hlaut að hafa verið til neyddur á endanum að hafa sem allra-einfaldasta aðferð til að leyna bréfinu, þó svo væri að honum hefði ekki hugkvæmst það þegar í stað og kosið þá aðferð þá undir eins framar öllu öðru. Þú manst, hvað hann hló dátt, lögreglustjórinn, í fyrra skiptið sem hann kom, þegar ég kom upp með það, að vel gæti verið að þessi ráðgáta vefðist svona fyrir honum einmitt af því, að hún væri svo auðráðin“.

„Jú, ég man vel, hvað honum var skemmt. Ég hélt hann ætlaði að rifna í hlátri„.

Dupin hélt áfram og mælti: „Hefirðu nokkurn tíma tekið eftir, hvaða auglýsingum utan húsum t.a.m. er helst veitt eftirtekt?“

„Ég hefi aldrei hugleitt það“.

„Það er til leikur, dægradvöl, sem er hafður til landsuppdráttur, helst sem þéttast letraður og ruglingslegast, og er í því fólginn, að sá sem verður fyrstur til að finna eitthvert tiltekið orð á uppdrættinum, hann hefir unnið. Viðvaningar gera sér far um að velja úr allra-smæstu nöfnin til að láta hina finna; en þeir sem leiknari eru, hafa annað ráð: þeir taka allra-stærstu nöfnin, þau sem ná uppdráttinn af enda og á, með gríðarstórum stöfum. Það fer eins hér og þegar hafðir eru mannhæðarstafir eða meir í auglýsingum og ávísunarmerkjum á húsum; þeim er ekki veitt eftirtekt einmitt af því að stafirnir eru svo stórir og verða því eins og of nánir nefi manns. Eins og manni getur þannig sést yfir líkamlega einmitt það helst, er liggur í augum uppi, í orðsins fyllstu merkingu, á sama hátt getur manni skotist yfir huganum einmitt það, sem er of auðráðið, of bersýnilegt, of áþreifanlegt. En þetta hefir lögreglustjórinn aldrei hugleitt; skynsemi hans er svo vaxin, að það hefir allt af farið annaðhvort fyrir ofan garð eða neðan hjá honum. Honum hefir aldrei hugkvæmst, að sendiherrann gæti hafa látið bréfið rétt fyrir nefið á hverjum manni, sem inn kom til hans,—einmitt besta ráðið til að varna því, að nokkur veitti því eftirtekt.

En því meir sem ég hugleiddi, hvað D. er áræðinn, snarráður og slunginn; þegar ég hugleiddi, að hann hlaut að hafa bréfið allt af við hendina, ef hann ætlaði sér að hafa fullt gagn af því; og þar sem það var skýlaust orðið, eftir leit lögreglustjórans, að bréfið gat ekki leynst neinstaðar innan þeirra endimarka, er þjófaleit lögreglumanna hér er vön að ná til,—því meir sem ég íhugaði þetta allt saman, því betur sannfærðist ég um það, að sendiherrann mundi hafa haft það snjallræði til að leyna bréfinu, að reyna alls eigi til að fela það.

Þegar ég var búinn að bræða þetta með sjálfum mér, fer ég einn góðan veðurdag, fæ mér græn gleraugu og heimsæki D. Ég hitti hann heima, iðjulausan, geispandi og hangsandi, eins og hann er vanur, rétt eins og hann ætlaði að sálast í leiðindum. Í rauninni er hann einhver hinn mesti eljumaður, sem nú er uppi,—en að eins þegar enginn sér til.

Ég byrjaði talið á því, að kvarta um, hvað ég væri slæmur í augunum og hvað það væri leiðinlegt, að mega til að brúka gleraugu. Ég hafði þau til þess, að hann skyldi ekki sjá, þó að ég skyggndist um í herberginu; og það gerði ég dyggilega, en lét sem ég væri sokkinn niður í að hjala við húsráðanda.

Ég hafði augun sér í lagi á stóru skrifborði, er hann sat við, og sem var alþakið ýmsum bréfum og skjölum, allt í ruglingi; þar lágu líka eitt eða tvö hljóðfæri, og fáeinar bækur. Ég leit þar eftir öllu sem best ég gat, en varð þar einskis var, er mér þætti fengvænlegt.

Ég gægðist innan um allt herbergið, hringinn í kring, og kom loks auga á ómerkilega bréfa-uglu úr pappa, er hékk í bláu bandi óhreinu á dálitlum látúnskrók neðan undir arin-hillunni. Bréfauglan var í fjórum hólfum, og í þeim fimm eða sex kveðjumiðar og eitt sendibréf. Sendibréfið var mikið óhreint og allt bögglað. Það var nærri því rifið í sundur í miðjunni, líkast því eins og fyrst hefði átt að rífa það og; fleygja því, af því það væri ónýtt, en svo hætt við það. Það var með stóru svörtu lakki fyrir, og innsiglið með fangamarki sendiherrans, svo að mjög vel bar á, og með utanáskrift til hans sjálfs, ritaðri með mjög smárri kvennhendi. Var eins og því hefði verið fleygt lauslega þarna í efsta hólfið.

Óðara en ég kom auga á þetta bréf, þóttist ég vita, að það mundi vera það sem leitin var eftir gerð. Raunar var það allt öðruvísi útlits en það átti að vera eftir hinni ýtarlegu lýsingu lögreglustjóra. Hér var lakkið stórt og svart, og innsiglið með ættar-marki D. Á stolna bréfinu hafði það verið lítið og rautt, og með hertoga-kórónu S.-ættarinnar á innsiglinu. Hér var utanáskriftin til sendiherrans sjálfs, og mjög lítil og kvennhandarleg; á stolna bréfinu var utanáskriftin til ónefndrar konunglegrar persónu, og stór og sterkleg. Hér bar engu saman nema stærðinni á bréfinu. En einmitt af því að munurinn var svona gagngjörður, svona óþarflega mikill, og að bréfið var svo óhreint og lúð, ólíkt því hvað D. er annars vanur að vera hirðusamur og jafnvel teprulegur,—alveg eins og af ásettu ráði gert til þess að láta hvern sem bréfið sæi ímynda sér að það væri einskisvirði, — einmitt af þessu öllu saman styrktist ég mjög í því, sem mig grunaði. Þar við bættist að bréfið var látið vera þarna rétt framan í öllum, sem inn komu, einmitt eins og ég hafði hugsað mér.

Ég stóð svo lengi við sem mér var hægt, og var allt af að skeggræða við sendiherrann af mestu alúð og áhuga, um efni, sem mér var vel kunnugt um að hann hafði jafnan bæði gaman af og áhuga á; en hafði jafnframt aldrei augun af bréfinu allan tímann. Ég setti vandlega á mig og festi mér í minni, hvernig það leit út og hvernig það lá í hólfinu; um leið rak ég loks augun í eitt, sem tók af allan efa, ef ég hefði annars verið í nokkrum vafa. Ég tók eftir því, að það sá býsna mikið á röndum þess. Það var líkast því, sem þegar stinnur pappír er brotinn öfugt við það sem hann hefir verið brotinn áður, í sama farið. Þessi uppgötvun var mér einhlít. Það var auðséð að, bréfinu hafði verið snúið við, látið snúa út það sem áður sneri inn, og skrifað utan á það aftur þannig og lakkað aftur. Ég kvaddi sendiherrann og fór, en skildi eftir tóbaksdósir úr gulli á borðinu.

Morguninn eftir fór ég að vitja um tóbaksdósirnar og lenti undir eins aftur í sömu stælunni við sendiherrann og daginn fyrir, og var hann hinn ákafasti. En þegar talið stóð sem hæst, heyrðist skot út á götunni rétt fyrir neðan gluggana hjá sendiherranum, og rétt á eftir ógurleg hljóð og óp í skelkaðri mannþyrpingu. D. spratt upp og lauk upp glugga og leit út. Á meðan skaust ég að bréfa-uglunni, tók bréfið og stakk því á mig, og lét annað eins útlítandi í hólfið í staðinn, sem ég hafði búið til heima hjá mér.

Uppþotið útá götunni var að kenna manni, sem ég hafði keypt til þess. Hann skaut úr byssu innan um hóp af kvennfólki og börnum. En þegar það reyndist, að engin kúla hafði verið í byssunni, var manninum sleppt; var haldið að hann hefði verið annaðhvort fullur eða brjálaður. Þegar hann var farinn, kom D. aftur frá glugganum; hafði ég farið til hans þangað undir eins og ég var búinn að ná í bréfið. Að lítilli stundu liðinni kvaddi ég hann og fór“.

„En hvað gerðirðu með að vera að láta annað bréf í hólfið í staðinn?“ spurði ég. „Hefði ekki verið einfaldara að taka bréfið blátt áfram að honum ásjáanda, í fyrra skiptið sem þú komst, og hlaupa með það?”

„D. er maður ókvalráður og harðfengur“—ansaði Dupin. „Þar að auki eru þjónar hans sumir honum og hans málstað svo hollir og dyggir, að ég tel óvíst að ég hefði komist lifandi út úr höllinni, ef ég hefði hætt á það dirfskuráð. Hefðu þá Parísarbúar aldrei heyrt mín getið framar. Þú veist hvoru megin ég er í stjórnarskoðunum. Ég gerði þetta af því, að ég er þar á sama bandi sem hin mjög tigna kona, er hér á hlut að máli. Í átján mánuði hefir nú sendiherrann haft hana á sínu valdi. Nú hefir hún hann á sínu valdi aftur; því að, af því hann veit ekki annað en að bréfið sé enn í sínum vörslum, þá heldur hann auðvitað áfram að níðast á henni. Og það verður honum til falls þegar minnst vonum varir. Fall hans verður eigi síður slysalegt en sviplegt. Getur vel verið, að það sé satt, að

Hæg er leið til Helvítis,

Hallar undan fæti.

En þess ber að gæta, að það er líkt háttað um að klifra og að syngja, eftir því sem Catalani söngmær segir: að það er hægara að komast upp en niður. Eins og hér stendur á, er mér ekki sárt um þann sem niður stígur; ég kenni að minnsta kosti ekki í brjósti um hann. Hann er ein andstyggileg meinvætt: gáfaður maður en illur þegn; það eru allir slíkir menn í mínum augum. En gaman þætti mér að vita, hvernig honum verður innanbrjósts, þegar þessi, sem lögreglustjórinn kallar ónefnda persónu, býður honum byrginn, og hann fer þá og opnar bréfið, sem ég skildi eftir í hólfinu.“

„Af hverju? Settirðu nokkuð sérstakt í það?“

„Já; ég vildi ekki láta það vera alveg autt; það hefði verið ókurteisi af mér. D. gerði mér einu sinn dálítinn ónota-grikk, í Vín, og sagði ég við hann, í góðu, að ég ætlaði að reyna að muna honum það. Nú með því ég þóttist vita, að hann mundi langa til að hafa einhverja vitneskju um, hver það væri, sem hefði leikið svona á hann, þá gat ég ekki fengið af mér að fyrirmuna honum það. Hann þekkir vel hönd mína. Ég ritaði á mitt blaðið þessi meinlausu orð:

Sér grefur gröf þó grafi!“

Table of Contents

Bréfstuldurinn